Alagir
Алагир — Шимолий Осетия-Алания Республикасидаги шаҳар. Алагир вилоятининг маъмурий маркази. Алагир шаҳар посёлкасини ташкил қилади. Туристик марказ.
Этимологияси
Шаҳар номи осетинча „Уæллаг Ир“ дан келади, бу — Юқори Осетия (Уæллаг — „юқори“, Ир — Осетиянинг миллий номи) деган маънони англатади[1].
Географияси
Шаҳар Ардон (шарқда) ва Цраудон (ғарбда) дарёлари оралиғида, Осетия қиялик текислигининг жанубида, Алагир дарасига кираверишда жойлашган. Владикавказдан 55 км ғарбда жойлашган. Шаҳарнинг майдони тахминан 28 км². Алагирнинг чеккасида сулфид-сулфат-магний-калсий сувлари манбалари бўлган. Тамиск балнеологик курорти мавжуд.
Тарихи
1824-йилда (бошқа маълумотларга кўра — 1781-йилда[2]) ҳозирги Алагир ҳудудида Салугардан қишлоғи[3] ташкил этилган ва у охир-оқибат Алагир билан бирлашган.
ХИХ асрнинг 40-йилларида қўрғошин йўқлиги чор ҳукуматини ўзларининг рус қўрғошинлари билан қўшинларни „таъминлаш“ имкониятини аниқлаш учун Садонское кумуш-қўрғошин конини ўрганиш масаласи билан шуғулланишга мажбур қилди.
Конни ҳар томонлама ўрганишни ўша пайтдаги таниқли геолог Картерон ва тоғ муҳандиси Рейник амалга оширди. Улар кондан фойдаланиш имкониятларини юқори баҳоладилар ва 1843-йил Садонское кони давлат аҳамиятига эга бўлди ва ундан саноатда кенг фойдаланиш бошланди. Бу йил Садонское конини ўзлаштириш давлат корхонаси сифатида бошланган йил ҳисобланади.
Садонское конининг рангли металл рудаларини саноатда ўзлаштиришга биринчи уриниш хусусий тадбиркор, Туркия фуқароси, Греция Спиридон Чекалов томонидан амалга оширилди. 1840-йилгача у Грузия ҳарбий магистралидаги кўприклар қурилишида тош пудратчи бўлиб, у ерда катта капитал тўплашга муваффақ бўлди. 1839-1846-йилларда С. Чекалов ўз бошлиқларининг рухсати билан Садонское конининг рудаларини ибтидоий ўзлаштиришни, кумуш ва қўрғошинни қўлда эритишни ташкил қилди. Кичик ибтидоий печ ёрдамида 1846-йилда қўл мўйнаси билан Чекалов эритиб, ғазнага 11 пуд кумуш ва 3400 пуд қўрғошин топширди, бунинг учун у хазинадан 18 минг рубл олди. У қўрғошинни „Кавказ корпусининг артиллерияси“га, кумушни эса Петербург зарбхонасига топширди.
Рудаларни ўзлаштириш ва рангли металлар — кумуш, қўрғошин ва рухни эритишнинг ибтидоий усуллари юқори меҳнат унумдорлигини бера олмади. Энг бой рудалар (қўрғошин миқдори 70 % гача, рух 60 % гача) ўзлаштирилганига қарамай, С.Чекалов корхонаси зарар кўрди ва 1850 й. Ғазначилик қўлига ўтди.
1850-йил 27-февралда Кавказ губернаторининг таклифи билан Чор ҳукумати Салугардан қишлоғининг жануби-ғарбий чеккасида, Алагир дарасига кираверишда Садонское полиметалл рудаси кони негизида кумуш-рух заводини ташкил этишга рухсат берди.
Манбалар
- ↑ „Алагир“. 2011-йил 15-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 28-ноябр.
- ↑ „Фатима Бутаева: У истоков создания лазера“. 2015-йил 22-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 19-октябр.
- ↑ Цагаэва А. Д. Топонимия Северной Осетии. Част ИИ. Орджоникидзе, 1975. С. 488