Albatros
Албатрос (лотинча: Диомедеа) – албатрослар оиласига мансуб денгиз қушлари уруғи (Диомедеидаэ). Илгари, бу жинсга тутунли (Фоэбетриа) албатрослардан (оч ва тўқ тутун рангли албатрослар мавжуд) ташқари оиланинг барча турлари кирган, аммо 1996-йилда иккита янги жинс Тҳалассарче ва Пҳоэбастриа рўйхатга олинганидан кейин ва у ердаги қушларнинг бир қисмини кўчиришга қарор қилинди. (Нунн эт ал., 1996) Ҳозирги вақтда бу жинс қушларнинг икки гуруҳини ажратиб туради – саёҳат қилувчи, Галапагос ва Амстердам албатрослари биргаликда бир гуруҳни, қолган барча турлар эса иккинчи гуруҳни ташкил қилади. Таснифлашнинг ўзгариши кўпчилик орнитологлар томонидан маъқулланган, аммо бундай бўлинишнинг мухолифлари ҳам бор эди.
| Албатрослар | |
|---|---|
|
Қироллик албатроси | |
| Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Эукариотлар |
| Тип: | Хордалилар |
| Синф: | Қушлар |
| Оила: | Албатроссимонлар |
| Уруғ: | Албатрослар |
| Халқаро илмий номи | |
| Диомедеа Линнаэус, 1758 | |

Саёҳат қилувчи ва қироллик албатрослари (Диомедеа эпомопҳора) энг катта албатрослар бўлиб, улар ер юзидаги энг катта учувчи қушлардан бири ҳисобланади. Уларнинг қанотлари 3,7 м га (ўртача 3 м дан озроқ) етиши мумкин, бу мутлақ рекорд ҳисобланади. Вояга етган қушларнинг вазни 11 кг га етиши мумкин, буни катта оққушнинг вазни билан солиштириш мумкин.
Вояга етган албатросларнинг патлари асосан оқ рангга эга ва ёши улғайган сайин улар янада ёрқинроқ бўлади. Тўлиқ оқ патлар ҳар қандай ёшдаги қироллик албатросларида ҳамда саёҳат қилувчи албатроснинг катта ёшлиларида учрайди. Бошқа турдаги урғочиларда, шунингдек, ёш қушларда патларнинг учлари қора рангга эгадир. Умуман олганда, тур ёки кичик тур қанчалик кичик бўлса, унинг патлари ва туклари қуюқ жигарранг тусда бўлади. Яқинда кашф қилинган Диомедеа амстердаменсис турларида барча ёшдаги қушлар патлари асосан қуюқ жигарранг тусга эга.
Албатрослар Жанубий океанда яшайди (яқинда пайдо бўлган шаклланиш – Антарктидани ўраб турган сувлар) ва асосан узоқ оролларда уй қурадилар. Саёҳат қилувчи албатрослар Жанубий Жоржия ва Тристандакуня оролларидан Ҳинд океани ва Янги Зеландиянинг субантарктика камарига қадар бутун Жанубий океан бўйлаб уя қурадилар. Қироллик албатрослари фақат Янги Зеландияда, хусусан Отаго ярим оролининг катта қушлар колониясида кўпаяди.
Систематика ва эволюция
Албатрослар жинси (Диомедеа)[1]:
- Амстердам албатроси (Диомедеа амстердаменсис)[1].
- Қироллик албатроси (Диомедеа эпомопҳора)[1].
- Саёҳат қилувчи албатрос (Диомедеа эхуланс)[1].
- Диомедеа даббенена[1].
- Диомедеа антиподенсис
Албатрослар жинсига мансуб қушларнинг энг қадимги топилмалари тахминан 12-15 миллион йил аввал Ўрта Миосен даврига тўғри келади.
Қазилма турлари (Олсон, 1985; Ҳаарамо, 2005)
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязичний словар названий животних. Птици. Латинский, русский, английский, немеский, франсузский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. – М.: Русский язик, РУССО, 1994. – С. 14. – 2030 экз. – ИСБН 5-200-00643-0.
Ҳаволалар
- Брооке, Мичаэл (2004): Албатроссес анд Петрелс аcросс тҳе Wорлд. Охфорд Университй Пресс, Охфорд, Неw Ёрк. ИСБН 0-19-850125-0.
- Ҳаарамо, Микко (2005): Миккўс Пҳйлогенй Арчиве: Диомедеидаэ – албатроссес. Версион оф 2005-11-15. Ретриэвед 2006-09-25.
- Нунн, Гарй Б.; Cоопер, Жоҳн; Жоувентин, Пиэрре; Роберцон, Чрис Ж. Р.; Роберцон Граҳам Г. (1996): Эволутионарй релатионшипс амонг эхтант албатроссес (Проcелларииформес: Диомедеидаэ) эстаблишед фром cомплете cйточроме-б гене сеқуэнcес. Аук 113(4): 784—801..
- Олсон, Сторрс Л. (1985): Сеcтион Х, Ҳ, 1. Диомедеидаэ. Ин: Фарнер, Д. С.; Кинг, Ж. Р.; Паркес, Кеннетҳ C. (эдс.): Авиан Биологй 8: 208—210. Аcадемиc Пресс, Неw Ёрк.
- Пенҳаллуриcк, Жоҳн; Wинк, Мичаэл (2004): Аналйсис оф тҳе тахономй анд номенcлатуре оф тҳе Проcеллариформес басед он cомплете нуcлеотиде сеқуэнcес оф тҳе миточондриал cйточроме б гене. Эму 104(2): 125—147. дои:10.1071/МУ01060.
- Рҳеиндт, Ф. Э.; Аустин, Ж. (2005): Мажор аналйтиcал анд cонcептуал шортcомингс ин а реcент тахономиc ревисион оф тҳе Проcелларииформес – А реплй то Пенҳаллуриcк анд Wинк (2004). Эму 105(2): 181—186. дои:10.1071/МУ04039.
- Тиcкелл, W. Л. Н. (2000): Албатроссес. Пиcа Пресс, Суссех. ИСБН 1-873403-94-1.