Ziyosfera

Alcatraz Federal Penitentiary

Америка Қўшма Штатларидаги Алкатраз ороли, Алкатраз қамоқхонаси номи билан ҳам танилган (инглизча: /ˈæлкəˌтрæз/, Спаниш: [ а л к а ˈ т ɾ а с ] "тҳе ганнет"). Алкатраз оролида максимал хавфсизлик федерал қамоқхонаси жойлашган. 1850-йиллардан бери қал’а сифатида фойдаланилган бино 1910-1912-йилларда Қўшма Штатлар армиясининг ҳарбий қамоқхонаси сифатида қурилган.

Қўшма Штатлар Адлия вазирлиги 1933-йил 12-октябрда Алкатраздаги Тинч океани бўлими бўлган Қўшма Штатлар интизомий казармасини сотиб олди. Орол 1934-йил август ойида бинолар модернизация қилингандан ва хавфсизлик кучайтирилгандан сўнг Федерал Қамоқхоналар Бюросининг қамоқхонаси сифатида мослаштириб, фойдаланила бошлади. Бу юқори хавфсизлик ва оролнинг Сан-Франсиско кўрфазининг совуқ сувлари ва кучли оқимларида жойлашганлигини ҳисобга олган ҳолда қурилган. Алкатразга тушган маҳбуслар қочиб қутула олмайди. Бу қамоқхона Американинг энг кучли қамоқхонаси сифатида танилган.

Уч қаватли камера тўртта асосий ҳужайра блокларини ўз ичига олган. Булар А-блок, Д-блок, назоратчининг кабинети, ташриф хонаси, кутубхона ва сартарошхоналар. Қамоқхона камералари баландлиги одатда 2.7 м, 1.5 м ва 2.1 м.ни ташкил этган. Камералар жуда „ибтидоий“ шаклда эди. Уларга тўшак, стол, лавабо, орқа девордаги ҳожатхона, кўрпа ва бир нечта нарсалар қўйилган. Жим Кроу даврида ирқчилик туфайли афро-америкаликлар бошқа маҳбуслардан камера белгиларига кўра ажратилган. Д-блокда энг ёмон маҳбуслар жойлашган. Унинг охиридаги олтита камера „Тешик“ деб белгиланган. Хулқ-атвори билан боғлиқ муаммоларга дучор бўлган маҳбуслар кўпинча шафқациз жазога тортилган. Маҳбуслар ва ходимлар кунига уч маҳал бирга овқатланган.

Алкатраз касалхонаси овқат залининг тепасида жойлашган.

Қамоқхона коридорлари Ню-Ёрк ва Чикагодаги Бродвей ва Мичиган авенюси каби АҚШнинг йирик кўчалари шарафига шу номлар билан аталган. Қамоқхонада ишлаш маҳбуслар учун имтиёз ҳисобланган. Имтиёзларга эга бўлганлар кундузи намунали саноат биноси ва янги саноат биносига ишга жойлаштирилган. Улар тикувчилик, ёғочсозлик, турли таъмирлаш ва кир ювиш каби ишларни бажаришган.

1963-йилда қамоқхона ёпилгандан сўнг, Алкатраз жамоат музейи сифатида қайта очилди. Бу Сан-Франсисконинг асосий сайёҳлик жойларидан бири бўлиб, ҳар йили 1,5 миллионга яқин ташриф буюрувчиларни ўзига жалб қилади. Ҳозирда Миллий боғ хизматининг Голден Гате Натионал Реcреатион Ареа томонидан бошқариладиган собиқ қамоқхона қайта тикланган ва сақланмоқда.

Тарихи

Қурилиш

Алкатраз асосий cеллҳоусе

Асосий камера уйи Алкатраз қал’асининг айрим қисмларини ўз ичига олган. 1859-йилда қисман мустаҳкамланган казарма бўлиб, қамоқхона сифатида ишлатилган. Янги cеллҳоусе 1910-йилдан 1912-йилгача 250 000 АҚШ доллар (2021-йилда тахминан 6 800 000 доллар) бюджетга қурилган. Тугаллангач, 150 м. узунликдаги бетон бино ўша пайтда дунёдаги энг узун бетон бино бўлган. Ушбу бино 1933-1934-йилларда модернизация қилинган ва федерал жазони ижро этиш муассасасининг асосий камерасига айланди. Кейинчалик 1963-йилда бино ёпилган[1].

Янги бетон қамоқхона қурилишида унинг кўплаб материаллар қайта ишлатилган. Ички қисмдаги темир зинапоялар ва А-блок охиридаги сартарошхона яқинидаги камера эшиги эски қал’адан сақланиб қолинган. Дастлаб қурол ўрнатиш учун ишлатилган катта гранит блоклари искала девори ва ҳимоя деворлари сифатида қайта ишлатилган[2]. Кўпгина эски камера панжаралари деворларни мустаҳкамлаш учун ишлатилган. Бу эса кейинчалик структуравий муаммоларни келтириб чиқарган[2].

Кириш қисми

Америка Қўшма Штатлари армияси оролдан 80 йилдан кўпроқ вақт давомида фойдаланганидан сўнг, қамоқхоналарнинг Федерал бюросига топширилди. Бу қочиб қутулиб бўлмас қамоқхонадан 1920-1930-йиллардаги жиноят тўлқинини бузишга ёрдам беради деб умид қилинган[3]. Адлия департаменти 1933-йил 12-октабрда Алкатраздаги интизомий казармани сотиб олди ва 1934-йил августида қамоқхоналарнинг Федерал бюросига айлантирди. 1934-йил январидан бошлаб уни модернизация қилиш ва яхшилаш учун 260 000 доллар сарфланди[4] [5]. Жорж Хесс Америка Қўшма Штатлари соғлиқни сақлаш хизмати бош шифокор этиб тайинланди. Эдвард В. Твитчелл 1934-йил январ ойида Алкатраз учун психиатрия бўйича маслаҳатчи бўлди[5].

Касалхонани Сан-Франциско денгиз касалхонасининг уч ходими текширди[5]. Қамоқхоналар бюроси ходимлари феврал ойи бошида Алкатразга келишди. Улар орасида бош котиб вазифасини бажарувчи Лоринг О. Миллс ҳам бор эди. 1934-йил апрел ойида қамоқхонадан эски материал олиб ташланди. Бетонда тешиклар кесилди ва Стюарт темир заводидан буюртма қилинган тўртта вагон пўлатдан фойдаланган ҳолда қурилган 269 та ҳужайра панжаралар ўрнатилди[5].

Тўртта янги зинапоядан иккитаси, шунингдек, коридорларнинг 12 та эшикги ва камералар тепасида панжаралар қурилган. 26-апрел куни тасодифий ёнғин содир бўлган ва электрчи унинг устига қудуқ қопқоғини ташлаб, оёғини шикастлаган[5].

1934-йил июн ойида Ню-Ёркдаги Телетоуч корпорацияси Алкатразда „электро-магнит қурол ёки металлни аниқлаш тизимини“ ўрнатишни бошлади. детекторлар искала, камера блокининг олдинги кириш қисмида ва орқа кириш эшигида қўшилган.[5] 1934 йил июл ойида тузатувчи зобитларга янги қулфлаш мосламаларини қандай ишлатиш бўйича кўрсатма берилди. Америка Қўшма Штатлари қирғоқ хавфсизлиги ва Сан-Франсиско полицияси янги радио жиҳозларини синовдан ўтказдилар[5]. Якуний текшириш ва баҳолаш август ойининг биринчи икки кунида ўтказилди[5].

Илк тарих

Алкатраз кир ювиш хизмати

Алкатраз бошқа федерал қамоқхоналарда доимий равишда муаммо туғдирадиган маҳбуслар учун мўлжалланган эди. Бу реабилитацияга умиди бўлмаган энг ёмонларни ушлаб туриш учун „сўнгги чора“ бўлар эди[6] [7]. 1934-йил 11-августда 137 маҳбуснинг биринчи гуруҳи Канзас штатининг Левенворт шаҳридаги Америка Қўшма Штатлари қамоқхонадан Алкатразга темир йўл орқали Санта-Венецияга (Калифорния) етиб келди. Алкатразга жўнатишдан олдин маҳбусларнинг қўлларига қаттиқ ҳимояланган вагонларда кишан боғланган. Улар 60 га яқин Федерал Қидирув Бюроси (ФҚБ) махсус агентлари, АҚШ маршаллари ва темир йўл хавфсизлиги ходимлари томонидан қўриқлаб борилган[5][8]. Маҳбусларнинг аксарияти таниқли банк ўғрилари, қалбаки пул сотувчилар ёки қотиллар эди[8].

Биринчи маҳбуслар орасида Вашингтондаги Макнейл оролидан ҳам 14 киши бор эди[5]. 1934-йил 22-августда Атланта қамоқхонасидан 43 та маҳбус ва Пенсилвания штатининг Люисбург шаҳридан Шимолий-Шарқий қамоқхонадан 10 та маҳбус келди[5]. 1-сентабр куни Вашингтондаги бошпана ва қамоқхонадан бир маҳбус ва Виржиния штатидаги Колумбия округи ислоҳотхонасидан етти нафар маҳбус, 4-сентабр куни эса 103 нафар маҳбусдан иборат яна бир гуруҳ Левенвортдан поездда етиб келди[5]. Маҳбусларни 1935-йилгача, асосан, Леавенворт ва Атлантадан келишни давом эттирдилар. 1935-йил 30-июнга келиб, қамоқхонанинг бир йиллиги муносабати билан унинг маҳбуслари сони 242 тадан иборат эди.

Алкатразнинг бир йиллиги муносабати билан Қамоқхоналар бюроси "Ушбу муассасанинг ташкил этилиши нафақат оғирроқ жиноятчиларни сақлаш учун хавфсиз жойни таъминлабгина қолмай, балки бошқа жазони ўташ муассасаларимиздаги тартиб-интизомга ҳам яхши таъсир кўрсатди. Йил давомида ҳеч қандай жиддий бузилиш қайд этилмаган, " деб ёзган эди.

Қамоқхонада металл детекторлар тез-тез қизиб кетар ва уларни ўчириб қўйиш керак эди. Телетоуч корпорацияси муаммони ҳал қила олмаганидан сўнг, 1937-йилда уларнинг шартномаси бекор қилинди ва Федерал Лабораториялар томонидан тақдим этилган учта янги детектор учун 200 доллардан кўпроқ пул ундирилди[5].

1935-йил 10-январдаги кучли бўрон сабаб Алкатразда кўчки содир бўлди. Бу эса Модел Индустриэс Буилдингнинг силжишига олиб келди[5]. Қолаверса, оролдаги тузилмаларда бир қатор ўзгаришларга сабаб бўлди. Модел саноат биноси атрофида Рипрап қурилди. 1936-йил июн ойида томга қўриқчи минораси қўшилди. Ўша ойда казарма биноси 11 та янги квартира ва бакалаврлар учун тўққизта бир кишилик хонага айлантирилди. Бу вақтга келиб Алкатразда 52 та оила, жумладан, 126 нафар аёллар ва болалар яшаган[5]. Модел саноат қурилиши билан боғлиқ муаммолар ва баъзи эски бинолар ва тизимлар билан боғлиқ давом этаётган коммунал муаммолар 1937-йилда кенг кўламли янгиланишларга олиб келди. Жумладан, уй томининг вентиляторларидаги янги асбобларга чидамли панжаралар, электр станциясига ўрнатилган иккита янги қозон, шўр сувни тозалаш учун янги насос ва зинапояларга тўсиқлар қўшилди[5].

1939-40-йилларда 1,1 миллион долларлик қайта қуриш бошланди. Жумладан, Янги саноат биноси қурилиши, янги дизел двигателли электр станциясини тўлиқ таъмирлаш, сувни сақлаш муаммосини ҳал қилиш учун янги сув минораси қурилиши, офицерлар учун янги турар-жой бинолари, Д-блокни изоляция ҳужайраларига айлантириш ишлари олиб борилди[5]. Ўзгаришлар 1941-йил июл ойида якунланди. Янги саноат биносининг устахоналари юқори маҳсулдорликка эга бўлиб, Иккинчи Жаҳон уруши даврида армия кийимлари, юк тўрлари ва бошқа маҳсулотларга талаб катта бўлган. 1945-йил июн ойида федерал жазони ўташ муассасалари 60 минг тўр тайёрлаганлиги ҳақида хабар берилган[5].

Обрў-эътибор

1941-йилда бир маҳбусни ўлдиришда айбланган Ҳенри Ёунг.

Алкатраз бошиданоқ Америкадаги энг оғир қамоқхона сифатида шуҳрат қозонган. Кўпчилик уни дунёдаги энг даҳшатли қамоқхона деб ҳисоблар эди. Собиқ маҳбуслар шафқацизлик ва ғайриинсоний шароитлар ҳақида айтиб беришган[9] [10] [10]. Эд Wутке Алкатразда ўз жонига қасд қилган биринчи маҳбус эди. Руфе Персфул ўт ўчириш машинасидан болта олиб, бармоқларини кесиб ташлади ва бошқа бир маҳбусдан иккинчи қўлининг ҳам бармоқларини кесиб ташлашни сўрайди[10].

Бир ёзувчи Алкатразни „Сан-Франциско кўрфазининг катта ахлат қутиси“ деб таърифлаган. Унга ҳар бир федерал қамоқхона ўзининг энг чириган олмаларини ташлаган[11]. 1939-йилда АҚШнинг янги Бош прокурори Френк Мерфи жазони ўташ муассасасига ҳужум қилиб, "бутун муассаса маҳбуслар ўртасида даҳшатли амбициявий муносабатни шакллантирадиган психологияга мос келади, " деди[5].

Қамоқхонанинг обрўси „ошиши“га Американинг энг хавфли жиноятчилари, жумладан 1942-йилда „Алкатраз қушодами“ Роберт Строуднинг келиши ёрдам бермади. У 19 ёшида қамоқхона тизимига кирган ва 17 йилини Алкатразда ўтказган. Строуд қўриқчини ўлдириб, бошқа маҳбусларга қўшилади. У 54 йиллик қамоқхонадаги умрининг 42 йилни бир кишилик камерада ўтказди.

Кўплаб собиқ маҳбуслар Алкатразни „Ҳеллcатраз“ деб аташган. Баъзи маҳбуслар у ердаги яшаш шароитлари мамлакатдаги бошқа қамоқхоналарга қараганда анча яхши эканини, айниқса, озиқ-овқат билан таъминоти яхши эканлигини айтишган. Баъзилар эса, Алкатразга кўнгилли равишда келишганини тан олишган[3].

1940-йил 3-декабрда Анри Янг бошқа маҳбус Руфус Маккейнни ўлдиради. У мебел дўконидан пастга, Маккейн ишлаган тикувчилик устахонасига югуриб бораркан, Маккейннинг бўйнига пичоқ урган. Маккейн эса беш соатдан кейин вафот этди[5]. 1933-йилда қотиллик учун Алкатразга юборилган ва кейинчалик қочишга уринишда иштирок этган гангстер Док Баркер отиб ўлдирилган. Натижада у қарийб 22 ойни бир кишилик камерада ўтказди. Аммо охир-оқибат мебел дўконида ишлашга рухсат берилди. Янг 1941-йилда судга мурожаат қилди. Унинг адвокатлари мижози қотиллик учун жавобгарликка тортилмаслигини даъво қилишди. Чунки у жиноятдан олдин қамоқхона қўриқчилари томонидан „шафқациз ва ғайриоддий жазо“га дучор бўлган. Суд жараёни Алкатразнинг янада обрўсизланишига олиб келди[5]. Охир-оқибат Янг одам ўлдиришда айбдор деб топилди ва унинг қамоқ муддати бир неча йилга узайтирилди.

Чапдан ўнгга: қўриқчи Жеймс А. Жонстон, қўриқчи ёрдамчиси Э. Ж. Миллер, туман прокурори Френк Ж. Хеннесси.

Сўнгги йиллар

1950-йилларга келиб, Алкатраздаги шароитлар яхшиланиб борди. Маҳбусларга аста-секин мусиқа асбобларини чалиш, дам олиш кунлари кино томоша қилиш, расм чизиш ва радио эшитиш каби имтиёзлардан фойдаланишга рухсат берилди. Қатъий сукунат кодекси янада бўшашди ва маҳкумларга секин гапиришга рухсат берилди[10].

Алкатраз Америка Қўшма Штатларидаги энг қиммат қамоқхона эди. Кўпчилик ҳали ҳам уни Американинг энг экстремал қамоқхонаси деб билишади[12] [5]. 1952-йил якуни бўйича йиллик ҳисоботида Қамоқхоналар бюроси директори Жеймс В. Беннетт Алкатразнинг ўрнига кўпроқ марказлашган муассаса яратишни таклиф қилади[5].

1959-йилги ҳисоботда айтилишича, муассасанинг ишлаши Американинг бошқа қамоқхоналаридан уч баравар қимматроқ эди. Бир маҳбус учун бу ерда кунига 10 доллар сарфланса, бошқа қамоқхоналарда 3 доллар эди[13]. Муаммо туз пуркаш таъсирида биноларнинг конструктив бузилишлари туфайли янада оғирлашди. Уни тузатиш учун 5 миллион доллар керак бўлади. Капитал таъмирлаш 1958-йилда бошланган. Аммо 1961-йилга келиб муҳандислар қамоқхонани йўқолган сабаб деб ҳисоблашган. Бош прокурор Роберт Кеннеди Иллинойс штатининг Марион шаҳрида янги максимал хавфсизлик муассасаси учун режаларни тақдим этган[5].

1962-йил июн ойида Алкатраздан қочиш кескин терговларга олиб келди. Катта тузилмавий муаммолар ва қиммат операция билан бирга, бу унинг 1963-йил 21-мартда ёпилишига олиб келди[13]. Қамоқхоналар бюросининг якуний ҳисоботида Алкатраз ҳақида шундай дейилган: „Муассаса кекса ва ҳаддан ташқари гавжум одамларнинг танглигини бартараф этишда муҳим мақсадга хизмат қилган. Атланта, Леавенворт ва МакНил оролидаги муассасалар бизга қочоқлар, катта вақтли рекетлар, ғайритабиий фитначилар ва бошқа гуруҳлардан ҳимояга муҳтож бўлганлар учун кичикроқ, қаттиқ қўриқланадиган муассасага ўтишга имкон берди“[5].

Собиқ қамоқхона ва орол ҳозир музейга айланди. Бу Сан-Франсисконинг асосий сайёҳлик жойларидан бири бўлиб, йилига 1,5 миллионга яқин ташриф буюрувчиларни жалб қилади (2010)[14] [15]. Меҳмонлар қайиқда келишади ва уларга камерали уй ва орол бўйлаб экскурсия қилиш таклиф этилади. шунингдек, Алкатраздаги собиқ маҳбуслар, қўриқчилар ва қўриқчиларнинг латифалари билан слайд-шоу ва аудио ҳикоя қилинади[16]. Собиқ жазони ўташ муассасасидаги муҳит ҳали ҳам „даҳшатли“, „арвоҳ“ ва „совуқ“ деган номлар билан юритилади[16]. Миллий боғ хизмати ва Тарихий жойлар миллий реэстри томонидан ҳимояланган собиқ қамоқхонанинг туздан зарар кўрган биноларида кейинчалик тиклаш ва тамирлаш ишлари олиб борилган[17].

Қочишга бўлган уринишлар

Алкатраз ороли, 1962-йил март

Қамоқхона ахлоқ тузатиш ишлари ходимларининг сўзларига кўра, маҳкум Алкатраз соҳилига келганида, унинг биринчи ўйи қандай кетиш ҳақида бўлган[18]. Жазо муассасаси 29 йиллик фаолияти давомида ҳеч бир маҳбус муваффақиятли қочиб қутулмаганини таъкидлайди. Жами 36 та маҳбус 14 марта қочишга уринишган. Улардан икки киши икки марта қочишга ҳаракат қилган. 23 нафари қўлга олинган, олти нафари қочиш чоғида отиб ўлдирилган, икки нафари чўкиб кетган, беш нафари йўқолган ва чўкиб кетган деб тахмин қилинганлар рўйхатига киритилган[19].

Биринчи қочишга уриниш 1936-йил 27-апрелда ёндиргичда ахлатни ёқиш учун тайинланган Жозеф Боwерс томонидан қилинган. У оролнинг чеккасидаги занжирли панжарани ўлчаётганда кўзга ташланиб қолади. У Wест Роад қўриқлаш минорасида жойлашган ахлоқ тузатиш инспекторининг пастга тушиш буйруғини бажармаганлиги учун отиб ташланган. У 15 метр баландликдан йиқилиб жиддий жароҳат олади. Бунинг натижасида у вафот этган[3].

Иккинчи бор қочишга уриниш 1937-йил 16-декабрда Теодор Коул ва Ралф Ро томонидан амалга оширилди. Улар устахоналардан бирида иш топшираётганда деразанинг текис темир панжараларини кесиб, кўрфазга чиқишади. Ўша кун ҳаво бўронли, денгизда эса кучли тўлқинлар бўлаётган эди. Қамоқхона маъмурлари эса уларни кўрфазда чўкиб о5лган ва оқим жасадларни денгизга олиб чиққан деб ҳисоблашган[3].

Алкатраз жанги

Бернард Кой, Марвин Хаббард ва Жозеф Кретзер Алкатраз жангида ҳалок бўлган.
Карнес, Шокли ва Томпсон Алкатраз жангида суд жараёнига кетмоқда

Энг катта қочишга уриниш 1946-йил 2-4-май кунлари содир бўлди. Бунда олти маҳбуснинг ҳеч қандай режаларсиз қочишга уриниши эди. Бу „Алкатраз жанги“ деб ҳам аталади. Банк босқинчиси сифатида қамалган Бернард Кой буни ўйлаб топди. У қамоқхона санитари бўлиб, бошқаларга нисбатан эркинроқ эди. Кой калит ва қуроллар турадиган хонанинг панжараси бироз кўчганини пайқайди. Унинг фикрича панжарани бироз эгиб ичкарига кириш мумкин эди. Ва ниҳоят Кой ичкарига киришга муваффақ бўлади. У хонадан қурол-аслаҳа ва камера калитларини олиб чиқади. Бернард Кой, Жозеф Крецер, Сем Шокли, Кларенс Карнес, Марвин Хаббард ва Миран Томпсон асосий эшикка боришади. Аммо ҳеч бир калит бу эшикка тўри келмайди[3][20].

Маҳбусларнинг мақсади ташқи эшик калитини олиб қочиш эди. Улар қўриқчи хонасидан барча калитларни олиб қочишади ва Миллерни боғлаб кетади. Лекин улар ташқи эшикни оча олмайди. Чунки ўша кун Миллер калитни қўриқчи хонасига топширмайди. Қочиш режаси амалга ошмаган маҳбуслардан бири гаровга олинган зобитларни отиб ташлашни ва яна камераларига қайтиб киришни маслаҳат беради. Улар шундай қилишади. Лекин зобитларнинг ўлган ёки йўқлигини текшириб кўришмайди. Уч маҳбус камераларига қайтади. Лекин Кой ва унинг икки ўртоғи охиригача курашишга қарор қилади. Бу пайтга келиб қамоқхона мамурияти уларнинг ишидан хабар топади ва денгиз пиёдаларини оролга ёр чақиради[3][20].

АҚШ денгиз пиёдалари аралашиб, уч маҳбусни ўлдиришди. Бу жангда ўлдирилган соқчилар ва асирлардан ташқари яна 17 соқчи ва бир маҳбус ҳам яраланган. Шокли, Томпсон ва Карнс ахлоқ тузатувчи зобитларни ўлдиришда айбланган. Шокли ва Томпсон 1948-йил декабр ойида Сан-Квентинда ўтказилган газ камерасида ўлимга ҳукм қилинди. Бироқ, ҳали 19 ёшда бўлган Карнес умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилинди[3][20].

= "Алкатраздан қочиш"

1962-йил 11-июнда Франк Моррис, Жон Англин ва Кларенс Англин эҳтиёткор режа тузиш ёрдамида қочишга ҳаракат қилишади. Қошиш режасини моррис тузган. У режанинг энг майда нуқталаригача ўйлаб чиқади. Чунки унинг ИҚ даражаси 130 дан юқори бўлган. Бундай одамлар сайёрамиздаги одамларнинг икки фоизини ташкил қилади. Бу уч маҳбуснинг ўхшаш жиҳати учаласи ҳам қочишга бўлган уринишлари сабаб Алкатразга келтирилган.

Камераларда вентиляция туйниги борлиги уларнинг ишига анча қўл келди. Дастлаб бир ой давомида ошхонадан ўғирлаб чиқилган қошиқ ёрдамида вентеляция туйниги атрофидаги бетонни емиришади. Кейинчалик ўғирланган чангюткич мотори ёрдамида бурғу ясашга эришади. Мусиқий соат пайтларида Моррис ўз камерасида баян чалар, шериклари қочиш учун туйник очар эди[3].

Франк Морриснинг камерасида топилган қўғирчоқ бошининг ён томондан кўриниши.

Улар очган туйник асосий коридорга эмас, техник йўлакка олиб чиқарди. Зобитлар бу йўлакка деярли эътибор беришмаган. Энди эса, қочоқлар ёмғирпўшлардан пуфланадиган сол ясаши керак эди. Бунинг учун улар блок томидан фойдаланишади. Ҳар кеч улар томга чиқиб сол яшашган. Улар зобитлар сезиб қолмаслиги учун тўшакларига сартарошхонадан ўғирланган сочидан ясалган папиэр-маше қўғирчоқларини қўйишади. Ниҳоят 11-июнга ўтар кечаси улар блок томига ясаб қўйган солни олишади ва Алкатраздан жўнаб кетишади[3][20].

Қочоқлар гуруҳида Аллен Wест ҳам бор эди. Аммо у вентеляция туйнигидан чиқиб борганида шериклари уни ташлаб кетганини кўради. Шундан сўнг у камерасига қайтиб келади. Эрталаб зобитлар маҳбусларнинг қочганини пайқайди ва тинтув ўтказади. Wест тергов ходимлари билан тўла ҳамкорлик қилишга тайёрлигини айтади. Бунинг ўрнига эса қочишга урингани учун суд қилмасликларини талаб қилади[3][20].

АҚШ Маршалс хизматининг иш файли очиқ ва ҳалигача фаоллигича қолмоқда. Моррис ва Англинлар эса қидирилаётган рўйхатида қолган[21]. Wестга кўра, қочоқлар тўғри Сан-Франсискога эмас, аввал Ангел оролига боришни ва Лотин Америкасига кетишни режалаштирган. Морриснинг режасига кўра Ангел ороли узоқ бўлишига қарамай хавфсиз эди. Ўн кун давомида қирғоқ соқчилари ҳам қуруқликда, ҳам денгизда қочоқларни қидиришади. Қидирувнинг учинчи кунида Ангел ороли қирғоғидан эшкак топилади. Кейин Англинларнинг қариндошларининг манзиллари ёзилган ҳамённи топишади. Орадан бир ҳафта ўтгач солнинг қолдиқларини топишга ҳам муваффақ бўлишади. чиқарилган кўк Чевролет автомобилини қочиб кетган кечада Моррис ва Англилар бўлиши мумкин бўлган учта эркак ўғирлаб кетишган ва расмийлар кейин яширинишга киришган.[22] Ака-ука Англинларнинг қариндошлари 2010-йилларнинг ўрталарида ака-ука Англинлар қочиб кетганидан кейин Бразилияга қочиб кетганлиги ҳақидаги узоқ йиллик миш-мишни қўллаб-қувватлаш учун қўшимча далиллар келтирдилар; юзни таниб олиш бўйича таҳлилчининг хулосасига кўра, битта жисмоний далил, 1975 йилда Жон ва Кларенс Англинга ўхшаш икки эркакнинг фотосурати бу хулосани тасдиқлайди.[23][24]

Маъмурият

Алкатраз бошқарув идоралари

Қамоқхонада дастлаб 155 киши, жумладан, биринчи назоратчи Жеймс А. Жонстон ва ёрдамчи назоратчи Сесил Ж. Шаттлворт „темир одамлар“ ҳисобланган[8]. Ходимларнинг ҳеч бири реабилитация бўйича ўқитилмаган, аммо хавфсизлик бўйича юқори тайёргарликдан ўтган[8]. Қўриқчилар ва ходимларнинг маошлари ҳар хил эди. 1948-йил декабр ойида келган янги қўриқчига йилига 3024,96 доллар тўланган. Аммо пенсия солиқлари учун йилига 6 % чегирма мавжуд эди (181,50 доллар миқдорида)[25]. Қўриқчилар одатда 40 соатлик ҳафтада бешта 8 соатлик сменада ишлаганлар[25].

Кечки соат 18:00 дан 6:00 гача ишлаган қўриқчиларга 10 % га оширилган ҳақ тўланар эди[25]. Офицерлар одатда овқат учун 25 сент ва оролда квартира ижарага олиш учун 10 доллар сарфлашар эди[25]. 1960-йилда Қамоқхоналар бюроси рисоласида 1935-1960-йиллар оралиғида қамоқхоналардаги ўртача аҳоли сони 263 кишини ташкил қилгани қайд этилган; энг юқориси эса 1937-йилда 302 ва энг паст қайд 1947-йилда 222 эди[26].

Қўриқчининг дафтаридаги маҳбуснинг дафтарчаси

Асосий маъмурият маркази қамоқхонага кираверишда бўлиб, унга назоратчи кабинети ҳам киради. Офисда радио ва телеграф ускуналари, ёзув машинкаси ва телефон билан жиҳозланган стол бор эди[27]. Маъмурий идора бўлимида шунингдек, назоратчи ёрдамчиси ва котибнинг кабинетлари, почта столи, капитан столи, бизнес бўлими, котиблар кабинети, бухгалтерия идораси, 1961-йилда замонавий технологиялар билан қўшилган бошқарув хонаси, офицернинг офислари мавжуд эди. Дам олиш хонаси, қурол-ярог 'ва омбор, шунингдек, ташриф майдони ва ҳожатхоналар, қамоқхонанинг подвалида зиндонлар ва душлар бор эди. Зиндонга олиб борадиган асосий зинапоя А-блокнинг ён томонидаги Сунрисе Аллей бўйлаб ётарди, аммо зиндонларга Д-блок коридори бўйлаб қопқон эшигидаги зинапоялар орқали ҳам кириш мумкин эди. Алкатразга барча ташрифлар учун назоратчининг ёзма розилиги талаб қилинган[28].

Хавфсизлик

Қурол галереяси

1934-йил 1-январда қамоқхоналар бюроси Федерал қамоқхонани ташкил қилганида, улар Алкатразни „қочиб кетилмайдиган“ қилиш учун қамоқхона камералари хавфсизлигини кучайтириш, шунингдек, ўз ходимларининг яшаш шароитларини яхшилаш чораларини кўрадилар. Биноларга хавфсизлик ва қулайликни ошириш учун замонавий технологиялар қўшилди. Тўртта стратегик жойда ташқарида қўриқлаш миноралари қурилди. Камералар қайта қурилди ва назорат қутиларидан бошқариладиган асбоб-ускуналар ўтказмайдиган пўлат ҳужайрали олд қисмлар ва қулфлаш мосламалари билан жиҳозланди ва деразалар темир панжара билан қопланди. Овқатланиш заллари ва устахоналарнинг кириш жойларига электромагнит металл детекторлар ўрнатилган. Тегишли жойларда масофадан бошқариладиган кўзни ачиштирувчи оқизувчи газ баллонлари ўрнатилади. Йўлаклар бўйлаб патрул қилиш учун пулемёт билан қуролланган қўриқчилар билан масофадан бошқариладиган қурол галереялари ўрнатилади[29].

Ҳожатхона ва электр тармоқларида ободонлаштириш ишлари олиб борилган. Маҳкумларнинг яшириниши ва қочиб кетишининг олдини олиш учун эса эски туннеллар бетон билан беркитилади. Қоровуллар, бошлиқлар ва капитанларнинг оилалари билан яшаши учун сифатли уй-жой шароитлари яратилади. Wарден Жонстон, АҚШ Бош прокурори Гомер Каммингс ва Қамоқхоналар Бюросининг биринчи директори Санфорд Бейц замонга мослашган „афсонавий қамоқхона“ни яратиш учун яқин ҳамкорлик қилдилар. Натижада Алкатраз оролидаги федерал қамоқхона „Сем амакининг иблис ороли“ лақабини олди[29].

Алкатраз қўриқчилари

Алкатраз бошқа қамоқхоналарда муаммоларга сабаб бўлган жиноятчиларнинг энг ёмонларини жойлаштириш учун мўлжалланган бўлишига қарамай, қамоқхона маъмурлари томонидан ўрнатилган кўрсатмалар ва қоидаларга кўра, судлар маҳбусни тўғридан-тўғри Алкатразга юборишни буюра олмас эдилар[29]. Алкатразга кирган маҳбуслар келишидан олдин жиддий тадқиқотлар ва баҳолашлардан ўтадилар. Қамоқхонада хавфсизлик жуда қаттиқ бўлиб, панжаралар, эшиклар, қулфлар, электр жиҳозлари ва бошқа жисмоний хавфсизлик доимий равишда текширилган[30].

Расм Исм Муддати Хулоса
</имг> Жеймс А. Жонстон 1934-1948 Жеймс Алойсиус Жонстон (1874-1954) (лақаби „қария намакоб“) [31] Алкатразнинг биринчи раҳбари эди. Фолсом ва Сан-Квентиннинг собиқ қўриқчиси Жонстон консепсиядан тортиб то дизайнгача Алкатраз федерал қамоқхонасини яратишда муҳим рол ўйнагам. У ўта қаттиқ тартиб-интизомчи ва қамоқхонага бир қатор қоидаларни, шу жумладан „қатъий сукут“ кодексини ўрнатган диндор ислоҳотчи ҳисобланарди. Бу эса унга Сан-Квентин давридан бошлаб „Олтин қоида қўриқчиси“ лақабини олишга олиб келди[31]. У маҳбуслар ва қўриқчилар орасида анчагина машҳур бўлиб, маҳбуслар орасида „қария намакоб“ номи билан танилган. У ерда бўлганида қамоқхонада қўлланган ваҳшиёна тактикаларга, жумладан, бўғозли курткалар ва бир кишилик қоронғу камерада сақлаш тарафдори бўлган.
</имг> Эдвин Б. Своуп 1948-1955 Эдвин Бернхем Своуп (1888-1955) (лақаби „Ковбой“) Алкатразнинг иккинчи раҳбари эди. Бундан аввал у Ню-Мексико штати қамоқхонаси ва Вашингтон штатидаги Макней оролидаги федерал қамоқхоналарида фаолият юритган. У тахминан 1,73 метр (5 фут 9 дюйм) бўйли, нозик танали ва от пойгасининг мухлиси бўлиб, хизматдан ташқари пайтларда ковбой каби кийинар эди[32]. У қатъий интизомли эди. Лекин ўзидан олдинги раҳбардан фарқли ўлароқ, Алкатразда унчалик катта машҳурликка эга бўлмаган[12].
</имг> Пол Ж. Мадиган 1955-1961 Пол Жозеф Мадиган (1897-1974) Алкатразнинг учинчи раҳбари эди. У аввалроқ Жеймс А. Жонстон даврида сўнгги ёрдамчи қўриқчи бўлиб ишлаган. У 1930-йиллардан бошлаб Алкатразда тузатувчи бўлиб ишлаган қамоқхона ходимлари иерархиясининг энг қуйи поғонасидан юқорига кўтарилган ягона назоратчи эди[33] [12]. У бақувват, қизғиш юзли, трубка чекувчи, диндор ирланд католик эди[34]. Ўзидан олдингиларидан фарқли ўлароқ, Мадиган қамоқхонани бошқаришга нисбатан юмшоқроқ муносабатда бўлгани билан танилган ва қамоқхона ходимларига кўпроқ ёққан[33].
</имг> Олин Г. Блеквелл 1961-1963 Олин Гай Блеквелл (1915-1986) Алкатразнинг тўртинчи ва охирги қўриқчиси эди. 1959-йил апрел ойидан Пол Ж. Мадиганга ёрдамчиси ва бўлим бошлиғи бўлган[31]. Блеквелл 1961-йилдан 1963-йилгача Алкатразнинг энг оғир вақтида раҳбар бўлиб ишлаган. Ўшанда Алкатраз молиявий муаммолар билан чириган қамоқхона сифатида ёпилишга тўғри келган. 1962-йилда қочиш пайтида у Напа округидаги Берресса кўлида таътилда эди ва у қочоқлар сувдан омон қолиб, қирғоққа чиқишлари мумкинлигига ишонмаган[35]. Блеквелл Алкатразнинг энг қаттиққўл қўриқчиси деб ҳисобланган[31].

Манбалар

  1. ↑ Алcатраз. Чрониcле Боокс, 3 Фебруарй 2012. ИСБН 978-1-4521-1310-4. 
  2. ↑ 2,0 2,1 МаcДоналд & Надел 2012.
  3. ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 „А Бриэф Ҳисторй оф Алcатраз“. Федерал Буреау оф Присонс. Қаралди: 2012-йил 6-сентябр.
  4. ↑ Wеллман 2008.
  5. ↑ 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 5,18 5,19 5,20 5,21 5,22 5,23 5,24 „Тҳе Роcк“. Натионал Парк Сервиcе Ҳисториcал Ресоурcе Студй. Қаралди: 2012-йил 6-ноябр.
  6. ↑ Оливер 1998.
  7. ↑ Ротҳ 2010.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 „Тҳис Ис Ан Алcатраз Доcументарй (Парт 1)“. Нарратед бй Ҳоwард Дуфф (1971). 2022-йил 20-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-сентябр.
  9. ↑ Сиэгел 2009.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Слоате 2008.
  11. ↑ Реид 2011.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 Дунбар 1999.
  13. ↑ 13,0 13,1 Персон 2010.
  14. ↑ Диcкинсон, Блаир & Отт 2010.
  15. ↑ Гонзалес, Ричард. „Неw Парц оф Алcатраз Ревеалед то Публиc“. Пеопле анд Плаcес. НПР (2006-йил 22-май). Қаралди: 2012-йил 8-сентябр.
  16. ↑ 16,0 16,1 Ҳугҳес 2009.
  17. ↑ „Ёур Долларс ат Wорк – Алcатраз Исланд“. Натионал Парк Сервиcе. Қаралди: 2012-йил 15-сентябр.
  18. ↑ Бруcе, п. 7
  19. ↑ „Алcатраз Эсcапе Аттемпц“. Алcатразҳисторй.cом. Қаралди: 2011-йил 24-январ.
  20. ↑ 20,0 20,1 20,2 20,3 20,4 „Алcатраз – Паге 6“. Легендсофамериcа.cом. 2012-йил 27-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 7-сентябр.
  21. ↑ „Афтер 50 Еарс, тҳе У.С. Маршалс Ремаин Дилигент ин Ҳунт фор Реноwнед Алcатраз Эсcапеэс“. 2018-йил 19-мартда асл нусхадан архивланган.
  22. ↑ Тале оф 3 Инматес Wҳо Ванишед Фром Алcатраз Маинтаинс Интригуэ 50 Еарс Латер, 2 Новембер 2018.
  23. ↑ Амй Графф. „Неw cлаим: Алcатраз эсcапеэс мигҳт ҳаве сурвивед. cоулд стилл бе аливе“. Сан Франcисcо Чрониcле (2015-йил 12-октябр). Қаралди: 2015-йил 13-октябр.
  24. ↑ „50 еарс латер, неw эвиденcе суггесц 3 Алcатраз эсcапеэс май стилл бе аливе“. WПИХ-11 (2015-йил 12-октябр). 2021-йил 24-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-сентябр.
  25. ↑ 25,0 25,1 25,2 25,3 Wард & Кассебаум 2009.
  26. ↑ „Фор Десперате ор Ирредеэмабле Тйпес Унитед Статес Федерал Пенитентиарй Алcатраз“. А Ҳисторй оф Алcатраз Исланд, 1847–1972, Ҳисториc Ресоурcес Студй. Қаралди: 2012-йил 6-сентябр.
  27. ↑ Сифакис 2002.
  28. ↑ Албригҳт 2008.
  29. ↑ 29,0 29,1 29,2 „Алcатраз – Паге 4“. Легендсофамериcа.cом. 2012-йил 27-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 7-сентябр.
  30. ↑ „Тҳис Ис Ан Алcатраз Доcументарй (Парт 2)“. Нарратед бй Ҳоwард Дуфф (1971). 2022-йил 20-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-сентябр.
  31. ↑ 31,0 31,1 31,2 31,3 Леwис Чампион Жр 2011.
  32. ↑ Грегорй 2008.
  33. ↑ 33,0 33,1 „Алcатраз“. Генеалогйтраилс.cом. Қаралди: 2012-йил 7-сентябр.
  34. ↑ Бабяк 1994.
  35. ↑ „Алcатраз Арчиве“. СФгенеалогй. Қаралди: 2022-йил 5-март. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi