Alebastr

Алебастр (юн. алабастрос) – 1) қурилиш гипсининг эски номи. Алабастер – икки хил минераллар: гипс (калсий диакосулфат) ва калсит (калсий карбонат). Биринчиси, алебастер (алвастор), бугунги кунда биз фойдаланадиган материал. Иккинчиси антик даврдаги материалнинг номи.

Бу икки тур нисбатан қаттиқлигича сезиларли даражада фарқ қилади. Гипс жуда юмшоқ бўлгани учун уни тирноқ билан чизиш мумкин, калсит етарли даражада қаттиқ, аммо пичоқ билан осонликча чизилиши мумкин. Бундан ташқари, калсит алабастер карбонат бўлиб, хлорид кислотаси билан яхши реаксияга киришади, бу ҳолатда гипс алебастер эса инерт бўлади.

Этимология

"Алебастер" сўзи кўп тилларда мавжуд, масалан инглиз тилида – „алабастер“, франсузча – „албâтре“. Бу сўз алабастердан тайёрланган ваза номи сифатида ишлатилган лотин алифбоси („алабастер“) ва юнон („алабастрос“ ёки „алабастос“) тилларига тарқалди. Бир вариантга кўра, қадимги юнонлардан келган „алластрас“ сўзи „оқ“ деган маънони англатади, ундан гипс купсиялари олинган материал номи ва бу материал учун хом ашё сифатида хизмат қилган гипс тошининг номидан пайдо бўлган.

Турлари

Калсит алебастр

Калсит алабастер Муқаддас Китоб Библияда кўпинча „Шарқий алабастер“ деб аталади, чунки ўша даврдаги маҳсулотлар Яқин Шарқдан келтирилди. Тахмин юнон номи „алабастритес“, тош қазиб олинган Миср, шаҳри Алебастрон номи келган, аммо шаҳар Манзил аксинча минерал номи олинган ва йўқ эди; Бунинг сабаби номнинг келиб чиқиши номаълум бўлиб қолди ва арабча илдизлари борлиги ҳақида бир таклиф бор. Бу „Шарқ“ ганч жуда қимматли эди ва, шунингдек, номи келиб чиқиш манбаи бўлиши мумкин „алабастра“ дейилади суртмалар учун кичик атир учун кемалар ва вазалар, ишлаб чиқариш учун ишлатилган. Мисол учун, Алабастер Мисрда дафн маросимлари ва турли хил дафн маросимларини тайёрлаш учун ишлатилган. Алебастронат Лондонда Соане музейида бўлиб, калсит алебастер мустаҳкам блокда ясалган улуғвор саркофаг, Фива яқинидаги воситаси қабрда 1817-йилда Гиованни Белзони томонидан кашф этилди. Лаҳитни Сир Жоҳн Соон томонидан инглиз музейи учун дастлаб сотиб олган.

Юпқа чойшаб тўғралган, ганч, айниқса Италиядаги, ўрта аср черков бундай ишлатилган бўлиб, кичик Wиндоwс учун фойдаланиш учун этарли шаффоф бўлади. Буюк алабастер плиталари Лос-Анжелес собори (2002-йилда муқаддас қилинган) да ҳам қўлланади. Алабастер плиталарини ортиқча қизиб кетмаслиги учун, улар чайқалиб қолмаслиги учун собада махсус совутиш таъминланади.

Калсит алабастер сталагмите деворлар ва замин оҳак бўшлиқларидан ёки оҳак сув оқишидан ҳосил бўлади тамбурлама нуқтаи бўйича моддий депозитлар ҳисобланади. Унинг қўшни қатламларда мармар арралаш қачон, шунчаки ақиқ кўпинча, бу тош мармар ақиқ ёки ақиқ, мармар ёки ганчақиқ чақириб, баъзан кўриш мумкин лента нақш пайдо бўлишига олиб келади офсет – бу атамани бироқ, нотўғри, чунки оникс бир хил кварцдир. Миср алабастерининг қолдиқлари Сувайш ва Ассиут яқинида фаол ривожланган; Тел-эл-Амарна саҳросида кўплаб қадимий тошлар топилган. Оран вилоятида Жазоирдаги оникс мармарлари қазиб олинган. Мексикада Пуэбла шаҳри яқинидаги машҳур яшил алабастер мевалари мавжуд. Оникс мармар конлари ҳам Теҳуаcан ҳудудида, шунингдек Калифорния, Аризона, Утаҳ, Колорадо ва Виржиния давлатларида жойлашган.

Гипс алебастр

Бугунги кунда, агар „алабастер“ атамаси спецификациясиз ишлатилса, у доим „гипс алабастер“ деган маънони англатади. Ушбу минерал дунёнинг кўплаб мамлакатларида қазиб олинади. Милоддан аввалги 4-минг йилликнинг охирига келиб минглаб гипс алабастер маҳсулотлари. Сурияда Тел-Бракда (қадим Нагар) топилган. Гипс Шива Месопотамия ҳайкали топилди, тахминан илоҳ Абу тасвирланган, учинчи минг йиллик милоддан аввалги биринчи ярмида тақалади.

Атмосфера билан мулоқот воситалари билан 150-180° C ҳароратда табиий гипс диҳйдрате CаСО4 * 2Ҳ2О иссиқлик даволаш томонидан олинган тупроқ ҳолига мажбуриятларни материаллар, ҳемиҳидрат гипс CаСО4 конверсиялаш олдин – Бугун гипс (Шива), гипс ишлаб чиқариш учун асосий хом модда ҳисобланади * 0,5Ҳ2О – б-модификациясининг гипси, тиббий гипс юқори тозалиги хом материалларидан фойдаланганда олдин ёки нозик ҳаётига билан даволаш чақирди гипс ёки Алабастер, кейин ингичка чанг, β-ўзгартириш гипс силлиқлаш Маҳсулот моғор гипс тайёрланган.

Паст ҳароратда (95-100 ° C) бир силлиқлаш маҳсулот юқори куч гипс дейилади.

Сув билан аралашмаси йилда гипс кукун тез иссиқлик ва ҳажми кичик бир ортиш эволюцияси билан, диҳйдрате гипс қайтиб бурилиб, (20-60 дақиқа) қотиб, лекин бундай ўрта гипс аллақачон ягона майда тузилишини, турли хил ранг рангини эга хомашё қараб (оқ), шаффоф ва микроскопик. Гипснинг бу хусусиятлари инсон фаолиятининг турли соҳаларида қўлланади.

Қора алебастр

„Қора ганч“ минерал гипс асосланган, дунёда фақат уч жойларда топилган нодир шаклидир: Оклахома(АҚШ), Италия ва Хитойда.

Оклаҳома яқинидаги, табиий гипсли ғорларнинг жойлашган, унда гипснинг кўп қисми алабастер шаклида бўлади. Ушбу соҳада, пушти, оқ ва нодир қора алабастер, шу жумладан, бир нечта алабастер турлари мавжуд.

Қўлланилиши

Қадим замонлардан бери алебастер одамни чиройлилиги ва ишлов беришда осонлиги билан мафтун қилган. Ҳайкалтарошликда кенг қўлланилиб ундан санъат асарлари яратилар, юпқа кристалл гипс пластинкалар ойналарни шишалашда ишатилган. Асрлар давомида одамлар „алебастер“ деб аталувчи сув бн қоришмада қотадиган модда келиб чиққанини эсдан чиқаришган, яна биз шуни биламизки нафақат Грециялик, Римлик ва Мисрликлар, балки Ўрта ва Кичик Осиё халқлари бундан олдин ҳам бу бойликлардан фойдаланишган. Ва яқинда алабастерни энди қурилиш гипси деб аташди – энди „алабастер“ номи эскирган ва ГОСТларда ишлатилмайди.

Гипс ва ундан ясалган маҳсулотлар ҳаммага маълум. Архитектура, медицина ва албатта, қурилишда ҳам ишлатиладиган энг қадимий минерал ҳисобланади қурилишда қурилиш гипси ишлатилади, бу турдаги маҳсулот майда кукун ҳолида бўлиб, у гипс тошидан, уни куйдириш ва кейинчалик янчиш орқали олинади. Қурилиш гипсининг бир қатор хусусиятларини айтиб ўтиш лозим: иссиқликни кам ўтказиши, кичик массаси ва ҳажми, товушни ўтказмаслиги, қотганда хид чиқармаслиги, шунингдек экологик тоза маҳсулот ҳисобланади, негаки унинг таркибида зарарли моддалар йўқ ва зарарли моддаларни чиқармайди, шунингдек ҳаво ўтказувчанлик хусусиятига эга.

Қурилиш гипсидан бинолар деворлари, шифтларини сувашда, шу билан бирга турли маҳсулотларни – Гипсокартон, қуруқ қурилиш аралашмалари ва бошқа маҳсулотларни ишлаб чиқишда кенг фойдаланилади.

Шунингдек, гипс қилинган юқори ва аниқ гипс, санъат асарларини, ҳажм маҳсулотларини ишлаб чиқариш, тери ва шакли, бог ва тешикларидан жойлаштириш ва бошқа оралиқ иш бўлган бир қанча сув ютувчи учун архитектура ва техникаси, ҳайкалтарошлик, сопол маҳсулотлари, дентал ва заргарлик қўлланилмоқда .

Ва илм-фан ва технология қадимийлигига қарамасдан, саноат ва илм-фаннинг бугунги ривожланиш даражасида ҳам, гипс қуйиш ўрнини босишга лойиқ топилмаган.