Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Aleksandr Arxipenko

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Александр Архипенко

Таваллуди 30-май 1887-йил
Киев, Россия империяси
Вафоти 25-феврал 1964-йил(1964-02-25)
(76 ёшда)
Ню-Ёрк, Ню-Ёрк штати, АҚСҲ
Миллати украин
Соҳаси ҳайкалтарош
Таълими Киев санъат мактаби
Оқим кубизм

Александр Порфиревич Архипенко (украинча: Олександр Порфирович Архипенко; 1887-йил 30-май, Киев – 1964-йил 25-феврал, Ню-Ёрк, АҚСҲ) – украиналик ва америкалик ҳайкалтарош ва рассом. Ҳайкалтарошликда кубизмнинг энг йирик вакилларидан бири[1][2].

Ҳаёти ва ижоди

„Гондолер“, Метрополитен санъат музейи, Ню-Ёрк

Отаси Порфирий Антонович Архипенко Киев университетида механик бўлиб ишлаган. Валкернинг реал мактабида икки синф ўқигач, Александр 1902-йилда Киев санъат мактабига ўтган ва 1905-йил ноябр ойида 1905—1907-йиллардаги инқилобнинг бошланиши туфайли ўқувчилар билан намойишда қатнашгани учун ўқишдан четлаштирилган. 1906-йилда Александр Богомазов билан биргаликда Киевда ўз асарларининг биринчи кўргазмасини ташкил қилган. Ўша йили Москвага кўчиб ўтган ва у ерда Москва рассомлик, ҳайкалтарошлик ва меъморчилик мактабида ўқишни давом эттирган.

1908-йилда Парижга кўчиб ўтган[3]. 1908—1914-йилларда „Ари уяси“ (фр. Ла Руче) халқаро рассомлар колониясида яшаган, 1910-йилда асарлари Соcиéтé дес Артистес Индéпенданцда А. Экстер, Малевич, Пикассо, Брак, Дерен ва бошқалар билан биргаликда намойиш этилган.

1921-йилда Берлинда ўз мактаб-студиясини очган. Архипенконинг асарлари кубизмга яқин, унгача рассом-кубистлар рангтасвирда синаб кўрган усулларни Архипенко ҳайкалтарошликка ўтказган[4]. Архипенко ҳайкалтарошликда „салбий макон“ деб аталадиган усулдан фаол фойдаланган.

1923-йилда АҚШга кўчиб ўтган[3], 1929-йилда Америка фуқаролигини олган. 1934-йилда Чикагодаги кўргазмада Украина павилёнини безаттирган. 1936-йилда Ню-Ёркда бўлиб ўтган „Кубизм ва мавҳум санъат“ кўргазмасида, шунингдек, Европа ва АҚШдаги кўплаб кўргазмаларда иштирок этган. 1962-йилда Америка санъат ва адабиёт академиясининг аъзоси этиб сайланган[5]. 1937-йилдан Янги Баухаусда дарс берган. Вудлон қабристонига дафн этилган.

Архипенконинг „Оилавий ҳаёт“ ҳайкали. 1913. Ню-Ёрк

Эътироф этилиши

Архипенконинг тўртта ҳайкалтарошлик асари, шу жумладан „Оилавий ҳаёт“ ва унинг бешта расми 1913-йилда Ню-Ёркда бўлиб ўтган Арсенал кўргазмасида намойиш этилган. 1912-йилда Архипенко Германиянинг Ҳаген шаҳридаги Карл Эрнст Остхаус музейида ўзининг биринчи шахсий кўргазмасини ўтказган. Бугунги кунда Архипенко асарлари Европа, АҚСҲ, Исроилнинг кўплаб йирик музейларида намойиш этилмоқда. Унинг ўн иккита расми Эрмитажда сақланади[6].

Хотира

2016-йилда Киевдаги кўчага Архипенко номи берилган.

2017-йилда Украина Миллий банки рассомга бағишланган 2 гривналик эсдалик тангасини муомалага киритган. Танганинг орқа томонида унинг портрети тасвирланган[7].

Манбалар

  1. ↑ „Алехандер Арчипенко | Биограпҳй, Арт, & Фаcц | Британниcа“ (эн). www.британниcа.cом (2024-йил 26-май). 2020-йил 4-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 7-июн.
  2. ↑ „Арчипенко, Алехандер“ (эн). Грове Арт Онлине. ДОИ:10.1093/гао/9781884446054.001.0001/оао-9781884446054-э-7000003752#оао-9781884446054-э-7000003752. 2024-йил 6-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 7-июн.
  3. ↑ 3,0 3,1 „Море Информатион | А Финдинг Аид то тҳе Алехандер Арчипенко паперс, 1904-1986, булк 1930-1964 | Арчивес оф Америcан Арт, Смитҳсониан Институтион“ (эн). www.ааа.си.эду. Қаралди: 2024-йил 7-июн.
  4. ↑ „Британниcа“. 2019-йил 30-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 19-апрел.
  5. ↑ „Америcан Аcадемй оф Арц анд Леттерс - Деcеасед Мемберс“. wеб.арчиве.орг (2011-йил 26-июл). 2011-йил 26-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 7-июн.
  6. ↑ „Тҳе Стате Ҳермитаге Мусеум: Қуиcк Сеарч“.
  7. ↑ „Постановление Верховной Рады Украины от 22 декабря 2016 № 1807-ВИИИ "О праздновании памятных дат и юбилеев в 2017 году»“ (ук). 2019-йил 6-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 6-август.