Aleksandr Kaleri
| Александр Калери Александр Калери | |
|---|---|
 | |
| Таваллуди |
1956-йил 13-май |
| Касби | Фазовий инженер |
| Мукофотлари | "Россия Федерацияси Қаҳрамони" Фахрий унвони |
Александр "Саша" Юриэвич Калери (русча: Александр Юрьевич Калери; 1956-йил 13-майда Латвиянинг Юрмала шаҳрида туғилган) — россиялик космонавт, Мир фазо стансияси ва Халқаро космик стансияда (ХКС) узоқ муддат бўлган фахрий. Калери яқинда ИСС бортида коинотда бўлиб, 25/26 экспедициясининг узоқ муддатли миссияларида борт муҳандиси бўлиб хизмат қилди. У ҳар қандай одамнинг космосдаги энг узоқ вақтини, ҳозирда фаол космонавтнинг космосдаги энг узоқ вақтини ва ҳозирги Россия ҳудудида туғилмаган ҳар қандай одамнинг космосдаги энг узоқ вақтини ўтказди.
Ҳаёти
Калери Светлана Л. Носова билан турмуш қурган. Уларнинг 1996-йилда туғилган Олег Александрович Калери исмли ўғли бор. Калерининг онаси Антонина Петровна Калери Қримнинг Севастопол шаҳрида истиқомат қилади ва отаси Юрий Борисович Калери вафот этган. Калери югуришни, китоб ўқишни ва боғдорчиликни яхши кўради[1].
Та'лим
1979-йилда Калери Москва вилояти Долгопрудний физика-техника институтини самолётларнинг парвоз динамикаси ва бошқаруви мутахассиси сифатида тамомлаган. 1983-йилда шу институтда суюқликлар ва плазма механикаси мутахассислиги бўйича аспирантурани тамомлаган.
Тажриба
1979-йилда у Энергиа корпорациясига ишга қабул қилинди ва "Мир" космик стансиясида ишлади. У лойиҳа ва муҳандислик ҳужжатларини ишлаб чиқишда, Мирнинг тўлиқ миқёсли синовларида қатнашган. Калери - моҳир дастурчи[2].
Космонавт фаолияти
Калери 1984-йил апрел ойида Энергиа РСC космонавт номзоди сифатида танланган. 1985-йилдан 1986-йилгача у Гагарин номидаги Космонавтларни тайёрлаш марказида асосий тайёргарлик ва баҳолашни тугатди. 1987-йилда у синов космонавти сифатида парвоз қилиш ҳуқуқини олди.
Калери 1987-йил 1-апрелдан 9-экабргача Мир-3 миссиясининг захира экипажи борт муҳандиси сифатида Мир орбитал стансиясида космик парвоз учун ўқув курсидан ўтди. У 1991-йил январдан апрелгача Мир-9 миссиясининг захира экипажи борт муҳандиси сифатида "Мир" бортида космик парвоз учун ўқув курсидан ўтди. 1991-йил 8-октябрдан 1992-йил 25-февралгача Калери Мир-11 миссияси учун асосий экипаж борт муҳандиси сифатида ўқиди.
Калери Мир космик стансиясида учта кенгайтирилган миссияда қатнашган. 1992-йилда "Союз-ТМ-14" космик кемаси ва "Мир" кемасида 145 кунлик парвозда иштирок этган. 1996-йил 17-августдан 1997-йил 2-мартгача Калери "Союз-ТМ-24" ва "Мир" космик кемасида "Мир-22" миссиясининг борт муҳандиси сифатида 197 кун космосда бўлди. 2000-йилда Калери "Союз-ТМ-30" ва "Мир" кемасида "Мир-28" миссиясининг борт муҳандиси сифатида учинчи космик парвозини амалга оширди.
Экспедиция 8
2003-йилда у биринчи марта НАСА астронавти Майкл Фоале билан Халқаро космик стансияга (ХКС) тўртинчи космик парвозини амалга оширди. Калери 8-экспедицияда парвоз муҳандиси бўлиб ишлаган ва 2003-йил 18-октябрдан 2004-йил 30-апрелгача космосда 194 кун бўлган. Калери, Фоале ва ЭСА астронавти Андре Куиперс бўлган “Союз ТМА-3” космик кемаси 2004-йил 30-апрел куни ГМТ билан соат 00:11 да Қозоғистонга муваффақиятли қўнди[3]. Қўниш жойи Аркалиқ шаҳридан 60 километр шимоли-шарқда жойлашган.
Экспедиция 25/26
Калери космонавт Олег Скрипочка ва НАСА астронавти Скотт Келли билан бирга 2010-йил 7-октябрда Бойқўнғир космодромидан “Союз ТМА-01М” космик кемасида учирилган ИСС 25/26 экспедицияси а’зоси (борт муҳандиси) эди[4]. У "Союз" командири бўлиб хизмат қилган. Миссия Калерининг коинотга бешинчи парвозини нишонлади. У ХКСга 2010-йил 10-октябр УТC соат 00:01 да “Союз” космик кемаси космик стансия билан боғланганидан сўнг етиб келди[5]. У 2011-йил мартигача ХКСда қолди. Ўз миссияси давомида Калери ва 25/26 Экспедициясининг қолган экипажи фундаментал физика, биометрик экспериментлар ва космосдаги кристалларнинг ўсишини ўрганиш, шунингдек, та'лим соҳасидаги кенг кўламли тадқиқотларда иштирок этдилар[6].
Космик юришлар
Калери бешта космик юришда қатнашган ва 23 ЭВА соатини тўплаган.
1992-йил 8-июлда УТC соат 12:38 да Калери ўзининг биринчи коинот юришини бошлади. Космосга парвоз пайтида у космонавт Александр Викторенко билан Мирнинг ба'зи гиродиналарини кўздан кечирди[7]. Космосга чиқиш 2 соату 3 дақиқа давом этди.
1996-йил 2-декабрда Калери ва ҳамкасби космонавт Валерий Корзун 5 соат 57 дақиқалик космосга парвоз қилишди. Асосий мақсад Мир стансиясини кўпроқ электр энергияси билан та'минлаш учун кооператив қуёш массивини улашни якунлаш эди[8] Космосга чиқиш Калерининг иккинчи марта коинотга чиқиши эди.
1996-йил 9-декабрда Калери ва ҳамкасби космонавт Валерий Корзун 6 соат 36 дақиқалик космосга учишди. Космосга чиқиш УТC 13:50 да бошланди ва 20:28 УТC да тугади. Космосда юриш пайтида икки космонавт қуёш массивини улашни якунлади ва кейинчалик Мир билан туташадиган Прогресс автомобилларини бошқариш учун ишлатиладиган янги Курс антеннасини бириктирди. Шунингдек, улар Мир экипажи бутун дунё бўйлаб ҳаваскор операторлар билан гаплашиш учун фойдаланиладиган қабул қилувчи тизимни та'мирлашди[8]..
2000-йил 12-майда Калери ва ҳамкасби космонавт Сергей Залётин Мирнинг ташқи кўринишини текшириш учун беш соатлик фазога чиқишди. Икки космик саёҳатчи, шунингдек, майда ёриқларни ёпиш учун фойдали бўлган елимни синаб кўришди ва Мир бортининг шикастланган қисмининг махсус панелига янги ҳаво ўтказмайдиган пломба қўллашди[9]. Икки космонавт “Прогресс М1-2” юк кемасининг ташқи кўринишини ҳам кўздан кечирди.
2004-йил 26-февралда Калери ва НАСА астронавти Майкл Фоале Пирс доcкинг cомпартмент ҳаво блокидан ИСС ташқарисида сузиб келишди[10]. Космосга чиқиш ЭСТ 4:17 да бошланди. Фоале ва Калери режалаштирилган иккитадан ташқари барча вазифаларини бажара олдилар, тажриба пакетларини алмаштирдилар ва космосда юрган астронавтлар дуч келадиган радиация муҳитини ўлчаш учун стансия корпусига асбобли робот танасини ўрнатдилар. Космосга чиқиш дастлаб 5 соату 30 дақиқага режалаштирилган бўлса-да, Калерининг скафандридаги совутиш тизимидаги носозлик туфайли вақт қисқарди. Калери скафандрнинг визори ичида сув томчиларини кўрганини айтди[11]. Космосга чиқиш 3 соат 55 дақиқа давом этди. Экскурсия Калери учун бешинчи маротаба космосга чиқиш эди.
Мукофотлар
- Россия Федерацияси Қаҳрамони (1992-йил 11-август) - "Мир " орбитал стансиясида узоқ муддатли космик парвозни муваффақиятли амалга оширгани, жасорат ва қаҳрамонлик кўрсатгани учун.
- "Ватанга хизматлари учун" ордени ;
- 2-даражали (2000-йил 9-ноябр) - "Мир" орбитал илмий-тадқиқот мажмуасида космик парвоз пайтида кўрсатилган жасорат ва қаҳрамонлик учун.
- 3-даражали (1997-йил 11-апрел) - узоқ муддатли космик парвоз пайтида кўрсатган жасорати ва қаҳрамонлиги учун "Мир" орбитал илмий-тадқиқот комплексига 22-катта экспедиция.
- 4-даражали (2011-йил 12-апрел) - Халқаро космик стансияда узоқ муддатли космик парвозни амалга оширишда кўрсатилган жасорат ва профессионаллик учун
- "Дўстлик" ордени (2005-йил 31-октябр) - 195 кунлик космик парвозни амалга оширишда кўрсатилган фидойилик ва профессионаллик, халқлар ўртасидаги дўстликни мустаҳкамлаш учун.
- "Коинотни ўрганишдаги хизматлари учун" медали
- НАСА космик парвоз медали
- НАСАнинг "Давлат хизмати учун" медали
- Фахрий легион ордени (Франсия, 1997)
- Россия Федерациясининг учувчи-космонавти (1992-йил 11-август) - "Мир" космик стансиясида космик парвозни муваффақиятли амалга оширгани учун ва юқори профессионаллик даражасида ифодалангани учун[12].
Манбалар
- ↑ НАСА. „Биограпҳиcал Дата“ (2009-йил 1-ноябр). 27-май 2010-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12-май 2010-йил.
- ↑ ЭНЕРГИА. „Александр Юриэвич КАЛЕРИ“ (2003-йил 1-апрел). 2022-йил 20-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-июн 2010-йил.
- ↑ РуссианСпаcеWеб.cом. „Союз ТМА-3 Миссион то тҳе ИСС“. Қаралди: 14-июн 2010-йил.
- ↑ Wиллиам Ҳарwоод. „Тҳреэ мен лаунчед инто спаcе фор ҳалф-еар вояге“. СпаcефлигҳтНоw (2010-йил 7-октябр). 13-октабр 2010-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 17-октябр.
- ↑ Денисе Чоw. „Союз Спаcеcрафт Доcкс ат Спаcе Статион Wитҳ Неw Cреw“. СПАCЕ.cом (9-октабр 2010-йил). Қаралди: 17-октабр 2010-йил.
- ↑ Cлара Москоwитз. „Руссиан Союз то Лаунч Неw Спаcе Статион Cреw Тодай“. СПАCЕ.cом (17-октабр 2010-йил). 9-октабр 2010-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-октабр 2010-йил.
- ↑ Роберт Чристй. „Спаcе эвенц - 1992“. Заря.инфо. 16-май 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4-июн 2010-йил.
- ↑ 8,0 8,1 НАСА. „НАСА-3 Жоҳн Блаҳа: Пуллинг ит Тогетҳер“. 22-май 2010-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4-июн 2010-йил.
- ↑ „Мир спаcеwалк тесц неw глуэ“. ББC Неwс (12-май 2000-йил). Қаралди: 4-июн 2010-йил.
- ↑ Wиллиам Ҳарwоод. „Суит проблем форcес эарлй энд то статион спаcеwалк“. Спаcефлигҳт Ноw (26-феврал 2004-йил). 2022-йил 22-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 22-июн.
- ↑ Тариқ Малик. „Спаcе Суит Глитч Cуц ЭВА Шорт фор Статион Cреw“. СПАCЕ.cом (27-феврал 2004-йил). 23-май 2009-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4-июн 2010-йил.
- ↑ „Алехандер Юриэвич Калери“ (29-сентабр 2003-йил). Қаралди: 4-июн 2010-йил.