Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Alfred Jodl

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Алфред Жодл
олмонча: Алфред Жосеф Фердинанд Жодл

Алфред Жодлнинг 1940-йилда тушган сурати
Олий Бош Қўмондонлик оператив штаби бошлиғи
Мансаб даври
1-сентабр 1939-йил – 13-май 1945-йил
Кейингиси Wалтер Wарлимонт
Олий Бош Қўмондонлик бошлиғи
Мансаб даври
13-май 1945-йил – 23-май 1945-йил
Ўтмишдоши Wилҳелм Кеител
Вориси лавозим бекор қилинган
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 10-май 1890-йил
Вюсбург, Бавария, Германия империяси
Вафоти 16-октябр 1946-йил(1946-10-16)
(56 ёшда)
Нюремберг қамоқхонаси, Нюрнберг, Бавария, Иттифоқчилар томонидан босиб олинган Германия
Ўлим сабаби Қатл қилинган
Фуқаролиги →Germaniya→
Миллати немис
Турмуш ўртоғи
Ирма Грäфин вон Буллион[1]
(турм. 1913; ваф. 1944)

Луисе вон Бенда[2] (турм. 1945)
Қариндошлари Фердинанд Жодл (укаси)
Фридрих Жодл (амакиси)
Таълим Мюнхендаги ҳарбий кадет мактаби
Касби ҳарбий
Дини Рим-католиги
Имзоси
Мансублиги Германия империяси
Germaniya Веймар Республикаси
Нацислар Германияси
Қўшин тури Германия империяси
Рейхсвер
Вермахт
Хизмат йиллари 1910-1945
Унвони Генерал (Генералоберст)
Мукофотлари Германия Империяси

Нацислар Германияси

Чет эл мукофотлари
Жанглар

Биринчи Жаҳон уруши


Иккинчи Жаҳон уруши
Суд Халқаро ҳарбий трибунал
Жазо Ўлим

Алфред Жозеф Фердинанд Жодл (немисча: [ˈжоːдл̩] ( тингланг); 1890-йил 10-май — 1946-йил 16-октабр) немис генералоберсти бўлиб, Иккинчи Жаҳон уруши давомида Германия Қуролли Кучлари Олий қўмондонлигининг (олмонча: Оберкоммандо дер Wеҳрмачт ) Оператив штаб бошлиғи бўлиб ишлаган.

Урушдан кейин Жодл тинчликка қарши жиноятлар содир этиш, босқинчилик урушларини режалаштириш, бошлаш ва уюштириш, уруш жиноятлари ва иттифоқчилар томонидан уюштирилган Нюрнберг судида инсониятга қарши жиноятлар содир этишда айбланган. Унга қўйилган асосий айбловлар унинг жиноий комиссар буйруқларини имзолаши билан боғлиқ. Барча айбловлар бўйича айбдор деб топилиб, ўлимга ҳукм қилинади ва 1946-йилда Нюрнбергда қатл этилади.

Ёшлиги ва мартаба

Алфред Жодл (ўнгдан иккинчи) Рейхсвер капитани сифатида, 1926-йил

Алфред Жодл Мюнхендаги ҳарбий кадет мактабида таҳсил олган ва уни 1910-йилда тугатган. Унинг укаси Фердинанд Жодл ҳам Армия генерали бўлган. Вена университетида ишловчи файласуф ва психолог Фридрих Жодл унинг амакиси эди[3]. Жодл Рим-католиги бўлиб тарбияланган, аммо кейинчалик ҳаётда бу эътиқодни рад этган.

1914-йилдан 1916-йилгача у Ғарбий фронтнинг баттарея бўлимида хизмат қилди. 1914-йил ноябр ойида жангда ярадор бўлди кўрсатган жасорати учун 2-даражали Темир хоч ордени билан тақдирланди. Шарқий фронтда ҳам қисқа муддат хизмат қилгач, 1917-йилда штаб-офицер сифатида Ғарбга қайтиди. 1918-йилда у жангда кўрсатган жасорати учун 1-даражали Темир хочни ордени билан тақдирланди. 1918-йилда Германия империяси мағлубиятга учрагач, у ўз фаолиятини Германия армиясида (Рейхсвер) профессионал аскар сифатида давом эттирди[4]. Жодл икки марта уйланади: 1913-йилда ва (бева қолгандан кейин) 1944-йилда[4].

Иккинчи жаҳон уруши

Жодл Веймар Республикасининг сўнгги йилларида Армия Олий қўмондонлигида Труппенамтнинг операциялар бўлимига маёр этиб тайинланди ва генерал Людвиг Бек қўмондонлиги остида хизмат қилди. 1939-йил сентабрида Жодл илк бор Адолф Гитлер билан учрашди. Иккинчи Жаҳон уруши бошланишида Жодл номинал равишда Аншлюсдан кейин 1938-йил октабридан 1939-йил августигача 44-дивизия қўмондони этиб тайинланган.

(олдинги қатор, чапдан ўнгга) Реичспрессечеф Отто Дитрих, Кейтел, Гитлер, Жодл ва Борманн, Фелсеннестнинг Фюрер штаб -квартирасида, 1940-йил июн.

У Гитлер томонидан 1939-йил 23-августда Германиянинг Полшага бостириб киришидан олдин янги ташкил этилган Олий Бош Қўмондонлигида (олмонча: Оберкоммандо дер Wеҳрмачт (ОКW) ) оператив штаб бошлиғи этиб тайинлади[5]. Жодл Дания ва Норвегияга бостириб кириш пайтида штаб бошлиғи сифатида ишлаган. Франсия қулагандан сўнг, Жодл Германиянинг Британия устидан эришган муваффақиятига оптимистик муносабатда бўлиб, 1940-йил 30-июнда „Германиянинг Англия устидан сўнгги ғалабаси энди фақат вақт масаласидир“ деб ёзган эди[6].

Жодл 1941-йил 6-июндаги Комиссар буйруғи (унга асосан Совет сиёсий комиссарлари отиб ташланиши шарт эди) ва 1942-йил 28-октабрдаги Командо буйруғини (бунда Иттифоқдош командирлари, шу жумладан, форма кийган аскарлар, шунингдек, фуқаро кийими кийган жангчилар, масалан, Мақуис ва партизанлар, агар немислар ҳудудида қўлга олинса, дарҳол судсиз қатл этилиши керак эди) имзолайди.

Вилгелм Оксениус ва Ханс-Георг фон Фридебург ўртасида ўтирган Жодл 1945-йил 7-майда Реймсда Германиянинг таслим бўлиш тўғрисидаги ҳужжатини имзоламоқда.

Жодл урушнинг катта қисмини Гитлернинг Шарқий Пруссиядаги олдинги қўмондонлик пункти бўлган Бўрилар уйида ўтказди. 1944-йил 1-февралда унга генералоберст (генерал-полковник) унвони берилди. У 1944-йилнинг 20-июлида Гитлерга қарши уюштирлган суиқасд пайтида енгил яраланган эди, яъни портлаш пайтида унинг мияси чайқалган эди[7]. 

Жодл 1945-йил 30-апрелда Германия қуролли кучлари бошлиғи сифатида Гитлернинг ўрнини эгаллаган. 1945-йил 6-майда Гроссадмирал Карл Дöнитз томонидан Темир хочнинг рицар хочи медали билан тақдирланди[8].

Жодл 1945-йил 7-майда Реймсда ОКW номидан Германиянинг таслим бўлиш тўғрисидаги ҳужжатини имзолади[9][10]. Барча иттифоқчиларга таслим бўлиш 8-май куни Берлинда якунланди. 13-майда генералфелдмаршалл Вилгелм Кейтел ҳибсга олинганидан сўнг Жодл унинг ўрнига ОКW бошлиғи этиб тайинланди[11].

Суд ва ҳукм

Жодл 1945-йил 23-майда Фленсбург яқинида инглиз қўшинлари томонидан ҳибсга олинган.

Жодл 1945-йил 23-майда Британия қўшинлари томонидан Доницнинг Фленсбург ҳукуматининг қолган аъзолари билан бирга ҳибсга олинди ва Ашкан лагерига кўчирилди ва кейинчалик Нюрнберг судида Халқаро ҳарбий трибуналга топширилди. У тинчликка қарши жиноят содир этиш учун фитна уюштириш, тажовузкор урушлар, уруш жиноятлари ва инсониятга қарши жиноятларни режалаштириш, бошлаш ва олиб боришда айбланган. Унга қўйилган асосий айбловлар унинг қўмондонлик фармонлари ва комиссар буйруқларини имзолаганлиги билан боғлиқ бўлиб, иккала буйруқда ҳарбий асирларнинг маълум тоифалари асирга олингандан кейин қатл этилишини буюрган. 1941-йилда совет асирларининг оммавий отиб ташланганида, Жодл отиб ўлдирилган ягона маҳбуслар „юра олмайдиганлар эмас, балки юришни истамаганлар“ эканлигини айтади[12].

Унинг суд жараёнидаги қўшимча айбловлар қаторига ноқонуний депортация ва қатл қилишга даъват этиш ҳам киради. Далил сифатида унинг Дания фуқароларини, шу жумладан яҳудийларни нацистлар концлагерларига ўтказиш тўғрисидаги буйруқлардаги имзоси келтирилди. Гарчи у режимнинг ушбу фаолиятидаги ролини инкор этган бўлса-да, суд ўрганган далилларга асосланиб, унинг айбдорлигини тасдиқлади. Бироқ бу ҳукмга франсуз судяси Анри Доннеди де Вабреснинг қарши чиқди.

Унинг рафиқаси Луиза эрининг ҳимоя қилувчи жамоасига қўшилди[13].  Кейинчалик, Гитта Серений билан суҳбатда, унинг Алберт Спеэрнинг таржимаи ҳолини ўрганар экан, Луисе кўп ҳолларда Иттифоқ прокуратураси Жодлга қарши қўйилган айбловларга асос бўлган далилларни адвакатларга беришдан бош торганини даъво қилди. Шундай бўлса-да, Жодл унга қарши қўйилган баъзи айбловлар ҳақиқатга тўғри келмаслигини исботлади, масалан, 1933-йилда Гитлерга Германия устидан назоратни қўлга киритишда ёрдам берган деган айблов бунга мисл бўла олади[14].

Жодл „Худо, тарих ва ўз халқи олдида“ айбдор эмаслигини айтди. Тўртта айблов бўйича айбдор деб топилиб, 1946-йил 16-октябрда Нюрнберг қамоқхонасида осиб ўлдирилди[15]. Хабар қилинишича, Жодлнинг сўнгги сўзлари «грüßэ Дич, меин эwигес Деуцчланд»  — „Сизга салом айтаман, менинг абадий Германиям“ эди[16].

Жодлнинг жасади, 1946-йил 16-октябр

У бошқа тўққизта қатл этилган одам ва Ҳерманн Горинг (у режалаштирилган қатл қилинишидан олдин ўз жонига қасд қилган) каби Остфридхофда куйдирилган ва унинг ҳоки Исар дарёсининг кичик ирмоғи бўлган Венцбахга сочилган[17][18][19]. Кейинчалик Бавариядаги Фрауэнчиэмсеэдаги оилавий қабрга уни хотираси учун хоч қўйилди. 2018-йилда маҳаллий кенгаш хочни олиб ташлашни буюрди[20]. Аммо, 2019-йил март ойида Мюнхен суди Жодлнинг қариндошларининг оила қабрини сақлаш ҳуқуқини тасдиқлади, шу билан бирга оила унинг исмини олиб ташлашга тайёрлигини таъкидлади[21][22].

Ўлимдан кейинги суд

Жодллар оиласининг қабри. Ўнг ва чап тарафда унинг 1- ва 2- ҳотини. Ушбу икки ҳотинидан ҳам фарзанд бўлмаган

1953-йил 28-февралда унинг беваси Луиза ўз нафақаси ва мулкини қайтариб олиш учун судга берганидан сўнг, Ғарбий Германиянинг денасификация бўйича суди Анри Доннеде де Вабреснинг 1949-йилда Жодлга чиқарилган қарорини маъқулламаганига асосланиб, ҳозирда вафот этган Жодлни халқаро ҳуқуқни бузганликда айбдор эмас деб эълон қилди[23][24].

Ушбу айбсиз декларация АҚШнинг билдирган эътирозларидан кейин 1953-йил 3-сентабрда Бавария сиёсий озодлик вазири томонидан бекор қилинди. Бироқ, бу оқловнинг Жодлнинг мулки билан боғлиқ қисми сақланиб қолди[25].

Мукофотлари

  • Темир хоч (1914) 2-синф (1914-йил 20-ноябр) ва 1-синф (1918-йил 3-май)[26]
  • Темир хочга боғланиш (1939) 2-синф (1939-йил 30-сентябр) ва 1-синф (1939-йил 23-декабр)[26]
  • Эман баргли темир хочнинг кавалери
    • Рицар хочи 1945-йил 6-майда Генералоберст ва Чеф дес Wеҳрмачтфуҳрунгсстабес им ОКW[8] сифатида.
    • 1945-йил 10-майда эман барглари. Мукофот 1945-йил 10-майда ноқонуний равишда топширилган[8]
  • Олтин партия белгиси НСДАП
  • „Жароҳат учун“ кўкрак нишони, қора
  • Уруш фахрийларининг фахрий хочи (1934-йил)
  • „Вермахтдаги хизматлари учун“ медали 1-синф
  • „1938-йил 13-март хотирасига“ медали (1938-йил)
  • „1938-йил 1-октябр хотирасига“ медали (1938-йил)
  • Темир хоч тўқаси 2-синф (30-сентябр 1939-йил)
  • Темир хоч тўқаси 1-синф (23-декабр 1939-йил)
  • „Жароҳат учун“ кўкрак нишони, олтин (1944-йил 20-июл)
  • Озодлик хочининг фин ордени, қилич ва эман барглари билан 1-синф хочи
  • Руминиянинг Жасур Михай ордени 2-синф
  • Руминиянинг Юлдузлар ордени, катта хоч (1941-йил 14-октябр)

Манбалар

  1. ↑ Тофаҳрн 2008, сс. 129–130.
  2. ↑ ЎКеэффе 2013, с. 172.
  3. ↑ Жодл 1946.
  4. ↑ 4,0 4,1 Гöрлитз 1989.
  5. ↑ Энcйcлопедиа Британниcа.
  6. ↑ Ширер 1990.
  7. ↑ Спартаcус Эдуcатионал.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 Счерзер 2007.
  9. ↑ Шепҳерд 2016.
  10. ↑ Кершаw, Иан (2012). Тҳе Энд; Германй 1944-45. Пенгуин. п. 370
  11. ↑ „Афтер тҳе Баттле: Тҳе Фленсбург Говернмент“. Баттле оф Бритаин Интернатионал Лтд. (2005). Қаралди: 2-май 2021-йил.
  12. ↑ Cроwе 2013.
  13. ↑ терcер-реич.cом 2011.
  14. ↑ Серенй 1995.
  15. ↑ УМКC.
  16. ↑ Масер 2005.
  17. ↑ Дарнстäдт 2005.
  18. ↑ Манвелл & Фраэнкел 2011.
  19. ↑ Оверй 2001.
  20. ↑ Пассауэр Неуэ Прессеэ 2018.
  21. ↑ Дер Спиэгел 2019.
  22. ↑ Баерисче Стаатканзлеи 2019.
  23. ↑ Бучҳеим & Фуцелаар 2014.
  24. ↑ Давидсон 1997.
  25. ↑ Счеуриг 1997.
  26. ↑ 26,0 26,1 Тҳомас 1997.

Ҳаволалар

  • Алфред Жодл — Қўшма Штатлар Холокост мемориал музейи
  • 20 Алфред Жодл Неwспапер cлиппингс абоут Алфред Жодл