Alimardonbey Topchubashi sahifasining manbasini koʻrish

'''Alimardonbey Alekber og`li Topchubashi''' ({{Lang-az|Əlimərdan bəy Ələkbər oğlu Topçubaşov}}; 4-may, 1863, {{Tavallud joyi|Тифлис|в Тбилиси}} - 8-noyabr, 1934, [[Parij]] ) - [[Ozarbayjon Demokratik Respublikasi|Ozarbayjon]] jamoat va davlat arbobi, huquqshunos va jurnalist, Rossiya Birinchi Davlat Dumasi deputati (1906), [[Ozarbayjon Demokratik Respublikasi]] parlamenti raisi (1918-1920).

== Tarjimayi holi ==
Alimardonbey Topchubashi {{Tugʻilgan sanasi|1863|5|4}}da<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.oguz-news.net/tur/?p=575|sarlavha=Əlimərdan bəy Topçubaşovun doğum tarixi ilə bağlı dəqiqləşdirmə|muallif=Cəmil Həsənli|sana=2013-08-03|ish=Oguz Haberleri|nashriyot=oguz-news.net|qaralgan sana=2015-09-27|til=az|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150413154016/http://www.oguz-news.net/tur/?p=575|arxivsana=2015-04-13}}</ref> [[Tbilisi|Tiflisda]] tavallud topgan. 1884-yilda Tiflisdagi 1-shahar gimnaziyasini tugatib, Imperator Peterburg universitetining tarix-filologiya fakultetiga Kavkaz stipendiyasi bilan o‘qishga kirdi, lekin birinchi semestrdan keyin stipendiyadan bosh tortdi va huquq fakultetiga o‘tdi. 1888-yilda universitetni yuridik fanlar nomzodi darajasi bilan tamomlagan. Tinchlik sudyasining yordamchisi va okrug sudi kotibi boʻlib ishlagan, Tiflis geologiya bilim yurtida dars bergan. [[Boku|Bokuga]] koʻchib oʻtdi va u yerda advokat boʻlib ishladi.
[[Fayl:Gasprinski,_Zardabi_and_Topchubashov.jpg|alt=|left|thumb|250x250px| [[Ismoil Gaspirali|Ismoil Gasprinskiy]], Gasan-bek Zardabiy va Alimardanbey Topchubashi. [[Boku]], [[1894|1894-yil]]]]
Topchubashi 1888-yildan Bokuda nashr etiladigan “Boku tijorat va sanoat varaqasi” kundalik gazetasining muharriri bo`lib ishlaydi. 1898-yil, 24-iyunda u Bokuda chiqadigan [[Каспий (газета)|Kaspiy]] gazetasi <ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Ева-Мария Аух |title=Между приспособлением и самоутверждением. Ранний этап поисков национальной идентичности в среде мусульманской интеллигенции и возникновение нового общества на юго-восточном Кавказе (1875-1905 гг.) |language=ru |publisher=sakharov-center.ru |url=http://www.sakharov-center.ru/publications/azrus/az_003.htm |access-date=2012-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015172853/http://www.sakharov-center.ru/publications/azrus/az_003.htm |archive-date=2007-10-15}}</ref> muharriri boʻldi. Yillar davomida u “Boku” va “ Hayat ” (“Hayot”) gazetalariga ham muharrirlik qilgan. Boku shahar dumasining a'zosi etib saylangan, shahar maktab komissiyasi, Mariinskiy ayollar gimnaziyasi, Boku savdo maktabi va Boku musulmon ayollar maktabi vasiylik kengashi a'zosi boʻlgan.

1905-1907-yillardagi inqilob davrida I Umumrossiya musulmonlari qurultoyi ishida qatnashgan (1905-yil, avgust, [[Nijniy Novgorod]] ); II (1906-yil, yanvar, [[Sankt-Peterburg]] ) va III (1906-yil, 16-avgust, Nijniy Novgorod) qurultoylarda Ittifoq al-Muslimin partiya MQ raisi etib saylandi. III Umumrossiya musulmonlari qurultoyida majlislar ochiq boʻlmagan va tatar tilida olib borilgan. Kadetlar partiyasi dasturiga yaqin boʻlgan va maktab taʼlimi masalasida undan farq qiluvchi musulmonlar siyosiy ittifoqining dasturi tasdiqlandi<ref>{{Veb manbasi|url=http://pdfview.tonb.ru:8088/Default.aspx?bd=EI&mfn=27695|sarlavha=Сибирская торговая газета. № 138. 22 августа 1906 года. Тюмень. Ст. 2.|qaralgan sana=2017-06-28|arxivsana=2021-08-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210818211158/http://pdfview.tonb.ru:8088/Default.aspx?bd=EI&mfn=27695}}</ref>.

Rossiyaning Davlat Dumasiga Boku gubernatorligidan saylangan; “Xalq erki” partiyasi fraksiyasining chap qanotiga qo‘shiladi. Dumaning birinchi chaqirigʻi tarqatib yuborilganidan soʻng, u Vyborg murojaatiga imzo chekdi va Dumaga qayta saylanish huquqini yoʻqotib, Jinoyat kodeksining 129-moddasi 1-qismi, 51-va 3-bandlari bilan sudlangan.

1906-yilning fevral oyida u yarashtirish arman-musulmon qurultoyining a'zosi, Kavkaz gubernatori qoshidagi arman-musulmon ishlari boʻyicha maxsus yigʻilish a'zosi edi.

[[Fevral inqilobi|1917-yil, fevral inqilobidan]] keyin u yagona rus davlatini saqlab qolish va Butunrossiya Ta'sis majlisini chaqirish tarafdori boʻlgan. Hech qanday partiyaga qoʻshilmadi. Mart oyidan Ozarbayjon Milliy qoʻmitasini boshqargan. Kavkaz musulmonlari qurultoyi (1917-yil, aprel, Boku) va birinchi Umumrossiya musulmonlar qurultoyi (1917-yil, may, Moskva) ishida qatnashgan, u yerda Rossiyaning federal tuzilishini himoya qilgan.

U saylangan Butunrossiya Ta'sis majlisi birinchi yigʻilishdan keyin [[bolsheviklar]] tomonidan tarqatib yuborilgan.
[[Fayl:Azerbaijani_delegation_in_Paris.jpg|left|thumb|250x250px| Alimardonbey Topchubashi (chapdan uchinchi) [[Ozarbayjon Demokratik Respublikasi|Ozarbayjon Respublikasi]] delegatsiyasi tarkibida Parij tinchlik konferensiyasida]]
1918-yil, 28-mayda [[Ozarbayjon Demokratik Respublikasi]] (ADR) e'lon qilinganidan keyin [[Gruziya Demokratik Respublikasi|Gruziya]], Armaniston va [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli imperiyasidagi]] favqulodda vakili boʻlgan. [[Istanbul|Istanbulda]] boʻlganida ADR tashqi ishlar vaziri etib tayinlanadi (1918-yil, 6-oktyabr – 7-dekabr). 1918-yil, 7-dekabrda u sirtdan ADR parlamentining raisi etib saylandi. Parij tinchlik konferensiyasida  ADR delegatsiyasiga rahbarlik qiladi.

Ozarbayjonda Sovet hokimiyati oʻrnatilgandan soʻng (1920-yil, 28-aprel) surgun qilingan. Genuya konferensiyasi va [[Lozanna konferensiyasi|Lozanna konferensiyasi ishtirokchisi]], unda u Ozarbayjonning 11-Qizil Armiya tomonidan noqonuniy bosib olinishi masalasini koʻtardi va norozilik sifatida (Ozarbayjon delegatsiyasining boshqa a'zolari bilan birga) familiyadagi "ov" qoʻshimchasini rad etdi. Topchubashi ("ov" qo`shimchasi yo`q) shaklini qabul qilgan (qarang. Parijdagi Alimardonbey yashagan binoning yodgorlik lavhasi).

1934-yilning 8-noyabr kuni Parijda vafot etdi. U Parijning gʻarbiy chekkasidagi Sent-Klu<ref>{{Veb manbasi|url=http://ourbaku.com/images/e/ea/Topshibachev-mogila.jpg|sarlavha=Фотография семейной могилы Топчибашевых в Сен-Клу, пригороде Парижа|muallif=Из коллекции Рамиза Абуталыбова.|nashriyot=ourbaku.com|arxivurl=https://www.webcitation.org/6CJNLWzG2?url=http://ourbaku.com/images/e/ea/Topshibachev-mogila.jpg|arxivsana=2012-11-20|qaralgan sana=2012-11-10}}</ref>ga dafn etilgan.

*

== Havolalar ==

* [https://www.trend.az/life/interesting/1462842.html Ali-Mardan Topchubashi - Rossiya musulmonlari yetakchisi]
* [http://www.1news.az/news/zhiznennyy-put-ali-mardan-beka-topchubasheva---foto Ali Mardan bey Topchubashining hayot yoʻli - FOTO]
* [http://www.kaspiy.az/news.php?id=974#.Wr7BaS7FLDc Alimardan bey Topchubashi va ozarbayjonlik mafkurasi]

[[Turkum:Ozarbayjon zodagonlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon antikommunistlari]]
[[Turkum:1934-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:8-noyabrda vafot etganlar]]
[[Turkum:1863-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:4-mayda tugʻilganlar]]