Алие Султон (туркча: Алие Султан[1][2][3]), шунингдек, Алийе Султон (туркча: Алийе Султан[4]); 1880-йил 24-август, Истанбул – 1903-йил 17 ёки 19-сентябр, Истанбул) – усмонлилар султони Мурод В ва бош иқболи (канизаги) Ресан хоним афандининг кенжа қизи. Алие ҳеч қачон турмушга чиқмаган ва ёш вафот этган.

Алие Султон
Таваллуди 24-август 1880-йил
Вафоти 19-сентябр 1903-йил(1903-09-19)
(23 ёшда)
Истанбул
Фуқаролиги Усмонийлар давлати
Отаси Мурод В
Онаси Ресан хоним афанди

Ҳаёти

Vid na dvores Chiragan
Алие Султон туғилган жой Чираған (Çıраğан) саройининг кўриниши. Паскла Себа сурати (ХИХ аср охири)

Алие Султон Чираған(Çıраğан) саройида султон Мурод В (1840—1904) оиласига туғилган, султон ва унинг бош иқболи Ресан хоним афанди[4][1][2][3] (1860—1910) 1876-йилдан бу саройда деярли қамоқда сақланган, канизак Артвиндан бўлган грузин Омербей ва Фотимахонимнинг қизи бўлган[5]. Турк тарихчиси Нежет Сакаўғлу ва турк мемуаристи Ҳорун Ачба Алие султоннинг туғилган санасини 1880-йил деб кўрсатишган[4][3]. Олим Энтони Алдерсон эса Алие султон 1879-йилда туғилган ва 1879-йил июн ойида туғилган Фотима Султоннинг эгизаги бўлганлиги ҳақида маълумот беради[4][1][4][1][2][3]. Мурод Внинг канизаги Филизтен хоним афанди „Чираған саройида 28 йил“ мемуарида қуйидагиларни ёзади: „Ҳукмдоримизнинг иқболларидан бири Фотима султонни дунёга келтирди. Ва 1296-йилда (1880) Фотима султондан кейин Ресанхонимдан Алие Султон туғилди“[4]. Турк тарихчиси Чағатай Улучайнинг ёзишича, Алие Султон 1880-йил 24-август эрталаб соат 11да туғилган[2]. Турк тарихчиси Йилмаз Ўзтуна ҳам шу санани таъкидлайди[6]. Алие Султоннинг фақат битта туғишган опаси Фотима Султон бўлган, қолган бешта ака-опалари ўгай бўлишган[1].

Алие Султон гўдаклиги ва болалигидаёқ соғлом ўсган бўлса-да, турмушга чиқмади ва ёш вафот этди. Филизтен хоним афандининг хотиралари муҳаррири, журналист Зиё Шокир унинг вафоти ҳақида шундай ёзади: „Алие Султон шамоллашдан кейин ўзини тиклай олмади. Шифокорлар касалликдан асар қолмаганини айтишса-да, кундан-кунга умри сўниб борарди“. Усмонли империясининг ҳукмрон султони Абдулҳамид ИИнинг (унинг амакиси) рухсати билан Алие Султоннинг „аҳволини яхшилаш мақсадида“ султоннинг асосий қароргоҳи Йилдиз саройига олиб борилган, аммо бу ерда у ўзини яхши ҳис қилмади. „Ва у ерда вафот этади“[7]. Чағатой Улучай турк тарихчиси Усмон Ферит Сағломга таяниб, бу воқеа 1903-йил 17-сентябрда бўлганини ёзади[2]. Нежет Сакаўғлу Алие Султоннинг 1903-йил 19-сентябрда вафот этган деб тахмин қилади[4]. Энтони Алдерсон эса аниқ санани кўрсатмасдан, Алиенинг ёш вафот этганини ёзади[1].

Алие Султон Меҳмед Али Пошо ва унинг рафиқаси Адиле Султоннинг Эюпдаги мақбарасига дафн этилган[6][2]. Орадан етти йил ўтиб, 1910-йил 31-мартда вафот этган онаси Ресан хоним афанди ҳам[8][9] Алие Султон[10][3][1] ёнига дафн қилинди.

Маданиятда

Алие Султон Айше Гулнев Усмоноғлунинг „Босфорнинг олтин қафаси“ (инглизча: Тҳе Гилдед Cаге он тҳе Боспҳорус; 2020) романидаги бош қаҳрамонлардан бири ҳисобланади[11].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Алдерсон 1956, табле ХЛИХ.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Улуçай 2011, с. 243.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Аçба 2007, с. 107.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Сакаоğлу 2015, с. 665.
  5. ↑ Аçба 2007, с. 106.
  6. ↑ 6,0 6,1 Сакаоğлу 2015, с. 666.
  7. ↑ Сакаоğлу 2015, с. 665—666.
  8. ↑ Сакаоğлу 2015, с. 654.
  9. ↑ Улуçай 2011, с. 239.
  10. ↑ Сакаоğлу 2015, с. 653.
  11. ↑ Османоğлу, Айşэ. Тҳе Гилдед Cаге он тҳе Боспҳорус: Тҳе Оттоманс: Тҳе Сторй оф а Фамилй, 2020. ИСБН 978-1-9163614-1-6. 

Адабиётлар