Aliye Sulton
Алие Султон (туркча: Алие Султан[1][2][3]), шунингдек, Алийе Султон (туркча: Алийе Султан[4]); 1880-йил 24-август, Истанбул – 1903-йил 17 ёки 19-сентябр, Истанбул) – усмонлилар султони Мурод В ва бош иқболи (канизаги) Ресан хоним афандининг кенжа қизи. Алие ҳеч қачон турмушга чиқмаган ва ёш вафот этган.
| Алие Султон | |
|---|---|
| Таваллуди |
24-август 1880-йил |
| Вафоти |
19-сентябр 1903-йил (23 ёшда) Истанбул |
| Фуқаролиги | Усмонийлар давлати |
| Отаси | Мурод В |
| Онаси | Ресан хоним афанди |
Ҳаёти

Алие Султон Чираған(Çıраğан) саройида султон Мурод В (1840—1904) оиласига туғилган, султон ва унинг бош иқболи Ресан хоним афанди[4][1][2][3] (1860—1910) 1876-йилдан бу саройда деярли қамоқда сақланган, канизак Артвиндан бўлган грузин Омербей ва Фотимахонимнинг қизи бўлган[5]. Турк тарихчиси Нежет Сакаўғлу ва турк мемуаристи Ҳорун Ачба Алие султоннинг туғилган санасини 1880-йил деб кўрсатишган[4][3]. Олим Энтони Алдерсон эса Алие султон 1879-йилда туғилган ва 1879-йил июн ойида туғилган Фотима Султоннинг эгизаги бўлганлиги ҳақида маълумот беради[4][1][4][1][2][3]. Мурод Внинг канизаги Филизтен хоним афанди „Чираған саройида 28 йил“ мемуарида қуйидагиларни ёзади: „Ҳукмдоримизнинг иқболларидан бири Фотима султонни дунёга келтирди. Ва 1296-йилда (1880) Фотима султондан кейин Ресанхонимдан Алие Султон туғилди“[4]. Турк тарихчиси Чағатай Улучайнинг ёзишича, Алие Султон 1880-йил 24-август эрталаб соат 11да туғилган[2]. Турк тарихчиси Йилмаз Ўзтуна ҳам шу санани таъкидлайди[6]. Алие Султоннинг фақат битта туғишган опаси Фотима Султон бўлган, қолган бешта ака-опалари ўгай бўлишган[1].
Алие Султон гўдаклиги ва болалигидаёқ соғлом ўсган бўлса-да, турмушга чиқмади ва ёш вафот этди. Филизтен хоним афандининг хотиралари муҳаррири, журналист Зиё Шокир унинг вафоти ҳақида шундай ёзади: „Алие Султон шамоллашдан кейин ўзини тиклай олмади. Шифокорлар касалликдан асар қолмаганини айтишса-да, кундан-кунга умри сўниб борарди“. Усмонли империясининг ҳукмрон султони Абдулҳамид ИИнинг (унинг амакиси) рухсати билан Алие Султоннинг „аҳволини яхшилаш мақсадида“ султоннинг асосий қароргоҳи Йилдиз саройига олиб борилган, аммо бу ерда у ўзини яхши ҳис қилмади. „Ва у ерда вафот этади“[7]. Чағатой Улучай турк тарихчиси Усмон Ферит Сағломга таяниб, бу воқеа 1903-йил 17-сентябрда бўлганини ёзади[2]. Нежет Сакаўғлу Алие Султоннинг 1903-йил 19-сентябрда вафот этган деб тахмин қилади[4]. Энтони Алдерсон эса аниқ санани кўрсатмасдан, Алиенинг ёш вафот этганини ёзади[1].
Алие Султон Меҳмед Али Пошо ва унинг рафиқаси Адиле Султоннинг Эюпдаги мақбарасига дафн этилган[6][2]. Орадан етти йил ўтиб, 1910-йил 31-мартда вафот этган онаси Ресан хоним афанди ҳам[8][9] Алие Султон[10][3][1] ёнига дафн қилинди.
Маданиятда
Алие Султон Айше Гулнев Усмоноғлунинг „Босфорнинг олтин қафаси“ (инглизча: Тҳе Гилдед Cаге он тҳе Боспҳорус; 2020) романидаги бош қаҳрамонлардан бири ҳисобланади[11].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Алдерсон 1956, табле ХЛИХ.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Улуçай 2011, с. 243.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Аçба 2007, с. 107.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Сакаоğлу 2015, с. 665.
- ↑ Аçба 2007, с. 106.
- ↑ 6,0 6,1 Сакаоğлу 2015, с. 666.
- ↑ Сакаоğлу 2015, с. 665—666.
- ↑ Сакаоğлу 2015, с. 654.
- ↑ Улуçай 2011, с. 239.
- ↑ Сакаоğлу 2015, с. 653.
- ↑ Османоğлу, Айşэ. Тҳе Гилдед Cаге он тҳе Боспҳорус: Тҳе Оттоманс: Тҳе Сторй оф а Фамилй, 2020. ИСБН 978-1-9163614-1-6.
Адабиётлар
- Алдерсон Ан. Д.. Тҳе Струcтуре оф тҳе Оттоман Дйнастй. Охфорд: Cларендон Пресс, 1956.
- Аçба, Ҳарун. Кадıн эфендилер: 1839-1924. Профил, 2007 — 102—104-бет. ИСБН 978-9-759-96109-1.
- Тҳе Cонcубине, тҳе Принcесс, анд тҳе Теачер: Воиcес фром тҳе Оттоман Ҳарем. Университй оф Техас Пресс, 2010. ИСБН 0292783353, 9780292783355.
- Сакаоğлу, Неcдет. Бу мüлкüн кадıн султанларı: Вâлиде султанлар, ҳâтунлар, ҳасекилер, кадıнефендилер, султанефендилер. Оğлак Яйıнcıлıк, 2015 — 651—652-бет. ИСБН 978-9-753-29623-6.
- Улуçай, М. Çаğатай. Падиşаҳларıн Кадıнларı ве Кıзларı. Öтüкен, 2011. ИСБН 9754378401, 9789754378405.