Alma mater
Алма матер (лотинча алмаэ матрес сўзидан келиб чиққан) – у киши ўқиган, ёки битирган ўқув даргоҳини билдирадиган аллегорик ибора ҳисобланади[1][2][3].
Шунингдек, Алма матер сўзи турли она маъбудалар, айниқса Cерес ёки Cйбеле учун берилган фахрий унвондир[4]. Кейинчалик, бу ибора Исонинг онаси Марямнинг унвонига айланган.
Ушбу атама 1088-йилда кириб келган. Узлуксиз фаолият юритадиган дунёдаги энг қадимги университетлардан бири бўлган Италиянинг Болония университети Алма Матер Студиорум („ўқишнинг тарбияловчи онаси“) шиорини қабул қилган пайтда академик фойдаланиш учун киритилган[5].
Бу атама битирувчи билан узлуксиз боғлиқ бўлиб, сўзма-сўз таржима қилганда „боғловчи“ ёки „озиқланган“ деган маънони англатади ва кўпинча битирувчилар учун ишлатилади[6].
Этимологияси

Гарчи алма (озиқлантирувчи) Cерес, Cйбеле, Венера ва бошқа она маъбудалар учун умумий эпитет сифатида қўлланиладиган бўлса-да, бу сўз классик лотин тилида матер сўзи билан бирга тез-тез ишлатилмаган[7]. Бу ибора Охфорд Лотин луғатидаги "Де рерум натура" асарида келтирилган бўлиб, асарда ер маъбудаси ҳисобланган Луcретиус эпитет қилиб тасвирланган[8].
Рим империяси қулагандан кейин, бу атама Исонинг онаси Марям билан биргаликда христиан литургик фойдаланиш учун кириб келган. „ Алма Редемпторис Матер“ – бу Марямга бағишланган ХИ асрнинг таниқли антифонидир[7].
1600-йилда ушбу атама инглиз тилида сўзлашувчи давлатларнинг университетларига қараганда, биринчи марта Cамбридге университети томонидан амалга оширилган[9][10][11][12].
Инглиз тилидаги этимологик маълумотномаларда келтирилишича, ушбу атама кўпинча университет билан боғлиқ бўлиб, биринчи марта амалда қўлланиши 1710-йилларга тўғри келиши айтилади. Бунда академик онанинг сиймоси Ричард Wард томонидан Ҳенри Моренинг хотирасига бағишланганлиги айтилади[13][14].
Тарихи

Кўпгина тарихий Европа университетлари Алма Матер атамасини ўзларининг расмий номларидаги лотинча таржиманинг бир қисми сифатида қабул қилишган. Болония университетининг лотинча номи Алма Матер Студиорум (Ўқишнинг озиқлантирувчи онаси) деб тилга олган. Шунингдек, дунёдаги энг қадимги узлуксиз ишлайдиган Лейпцигдаги Алма Матер Липсиэнсис (Германия) ёки Алма Матер Ягиэллониcа (Полша) университетлари каби бошқа Европа университетлари географик ёки асосий хусусиятлар билан биргаликда ушбу иборани бирга ишлатган. Австриянинг Салсбург шаҳридаги Алма Матер Европа университети ва 2010-йили Европа Фанлар ва Санъат Академияси томонидан ташкил этилган халқаро университетлар ҳам ушбу атамани расмий тарзда қўшиб ишлата бошлайди.
Америка Қўшма Штатидаги Виржиния штатининг Wилиамсбург шаҳридаги Wиллиам ва Марй колледжи мамлакатнинг ташкил этилиши билан боғлиқ бўлгани сабабли „Миллатнинг Алма матери“ деб номланган[15].
Онтарио штатининг Кингстон шаҳридаги Қуээнс университети ва Ванкувердаги Британия Колумбияси университетида Алма Матер атамаси асосий талабалар ҳукуматини англатган.
Ёдгорликлари


Қадимги Рим дунёсида Алма Матернинг кўплаб ҳайкаллари бўлиб, уларнинг баъзилари ҳозирги кунга қадар сақланиб қолган (масалан, Римдаги Палатин тепалигида).
Алма Матернинг замонавий ҳайкаллари Американинг бир қанча университет кампусларида кўзга кўринган жойларнинг бири Cолумбиа университетидаги кутубхонанинг зинапоясига қўйилган. Бу ҳайкаллар ичида Даниэл Честер томонидан яратилган Алма Матернинг бронза ҳайкали, Иллинойс Урбана-Чампаигн университетидаги Лорадо Тафт томонидан яратилган Алма Матер ҳайкали ҳам мавжуд. 1925-йили Wашингтон университети ходимлари Мери Институтининг филиали учун Cйрус Даллин ҳайкалини ясашга буюртма беришади. 1932-йили эса Яле университетининг Стерлинг Мемориал кутубхонасида Эугене Саваге томонидан қурбонгоҳ деворидаги чизилган Алма Матер ҳайкали ёруғлик ва ҳақиқат ташувчиси сифатида тасвирланган.
Кубадаги Ҳавана университетининг монументал кириш эшиги зинапоясида Колумбиядаги ҳайкалга асосланган Алма Матер ҳайкали ўрнатилган. Алма Матер ҳайкали 1919-йили Марио Корбел томонидан Фелиcиана Виллалóн Wилсон билан бирга қурилган. У ҳозирги жойига 1927-йили меъмор Раул Отеронинг кўрсатмаси билан ўрнатилган[16].
Манбалар
- ↑ „алма“, охфорддиcтионариэс.cом. Ретриэвед Оcтобер 11, 2018.
- ↑ „Дефинитион оф 'Алма матер'“. Мерриам-Wебстер. Қаралди: 2022-йил 3-апрел.
- ↑ „Дефинитион оф 'Алма матер'“. Мерриам-Wебстер. Қаралди: 2022-йил 3-апрел.
- ↑ Шортер Охфорд Энглиш Диcтионарй, 3рд эдитион
- ↑ „БОЛОГНА, Л'УНИВЕРСИТÀ ПИÙ АНТИCА ДЕЛ МОНДО“ (ит). Қаралди: 2023-йил 31-август.
- ↑ Cрессwелл, Жулиа. Охфорд Диcтионарй оф Wорд Оригинс. Охфорд Университй Пресс, 2010 — 12-бет. ИСБН 978-0199547937. Қаралди: 2015-йил 18-май.
- ↑ 7,0 7,1 Соллорс, Wернер. Беёнд Этҳниcитй: Cонсент анд Десcент ин Америcан Cултуре. Охфорд Университй Пресс, 1986 — 78-бет. ИСБН 9780198020721.
- ↑ Андоза:Cите Wикисоурcе
- ↑ Стокес, Ҳенрй Паине. Cамбридге статионерс, принтерс, боокбиндерс, &c.. Cамбридге: Боwес & Боwес, 1919 — 12-бет. Қаралди: 2015-йил 18-май.
- ↑ Роберц, С. C.. А Ҳисторй оф тҳе Cамбридге Университй Пресс 1521–1921. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1921. Қаралди: 2015-йил 18-май.
- ↑ Стуббингс, Франк Ҳ.. Беддерс, Буллдогс анд Беделлс: А Cамбридге Глоссарй, 2нд, 1995 — 39-бет.
- ↑ Перкинс, Wиллиам. А Голден Чаине: Ор, тҳе Десcриптион оф Тҳеологиэ, cонтаининг тҳе ордер анд cаусес оф салватион анд дамнатион, аccординг то Год'с wорд. Cамбридге: Университй оф Cамбридге, 1600. Қаралди: 2015-йил 18-май.
- ↑ Ҳарпер. „Алма матер“. Онлине Этймологиcал Диcтионарй. Қаралди: 2015-йил 18-май.
- ↑ Wард, Ричард. Тҳе Лифе оф тҳе Леарнед анд Пиоус Др. Ҳенрй Море, Лате Феллоw оф Чрист'с Cоллеге ин Cамбридге. Лондон: Жосепҳ Доwнинг, 1710 — 148-бет. Қаралди: 2015-йил 18-май.
- ↑ „Wиллиам & Марй – Ҳисторй & Традитионс“. wм.эду.
- ↑ Cремата Феррáн. „Дос рострос, дос эстатуас ҳабанерас“. Опус Ҳабана (2014-йил 20-феврал). 2015-йил 18-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 21-январ.