Ziyosfera

Alvin Hansen

Алвин Ҳарвей Ҳансен (1887-йил 23-август – 1975-йил 6-июн) америкалик иқтисодчи бўлиб, Миннесота университетида дарс берган ва кейинчалик Гарвард университетида иқтисодиёт кафедраси профессори бўлган. Кўпинча “Америкалик Кейнес” деб аталади, у иқтисодий масалалар бўйича кенг ўқиладиган оммабоп муаллиф ва ҳукуматга иқтисодий сиёсат бўйича та’сирли маслаҳатчи бўлган. Ҳансен Иқтисодий маслаҳатчилар кенгаши ва АҚШ Ижтимоий та’минот тизимини яратишда ёрдам берган. У 1930–40-йилларда АҚШда Кейнсчилик иқтисодиётни жорий этгани билан эсда қолади.

У Кейнеснинг Умумий назария асаридаги ғояларни бошқалардан кўра самаралироқ тушунтирди, кенгайтирди ва оммалаштирди. У Жоҳн Ҳиcкс билан бирга ИС/ЛМ моделини (ёки Ҳиcкс–Ҳансен модели) ишлаб чиқди, бу Кейнсчилик макроиқтисодиётнинг математик ифодасидир. 1967-йилда Президент Иқтисодий Маслаҳатчилар Кенгаши раиси "Паул МcCраcкен" Ҳансенни шундай та’рифлаган: “Бу асрда иқтисодий сиёсат ҳақидаги миллий фикрлашга сиздан кўра чуқурроқ та’сир қилган бошқа иқтисодчи йўқ.”

Эрта ҳаёт ва та’лим

Ҳансен Виборг, Соутҳ Дакотада 1887-йил 23-августда фермер Ниэлс Ҳансен ва Мариэ Бергитта Ниэлсен оиласида туғилган. У яқин атрофдаги Янктон коллежини (1984-йилда ёпилган) 1910-йилда инглиз тили мутахассислиги билан тугатган ва 1913-йилда Висконсин-Медисон университетига иқтисодиёт ўрганиш учун кирган. У ерда Ричард Т. Элй ва Жоҳн Р. Cоммонсдан ижтимоий муаммоларни ҳал қилишда иқтисоддан фойдаланишни ўрганган. 1916-йилда докторлик курсларини тугатган. Ҳансен Мабел Леwис билан турмуш қурган: уларнинг икки фарзанди бўлган.

Академик фаолият

У докторлик диссертациясини ёзиш пайтида Браун университетида дарс берган. 1918-йилда (1921-йилда нашр этилган) диссертацияни тугатгач, 1919-йилда Миннесота университетига қайтган ва 1923-йилда тўлиқ профессор даражасига кўтарилган. Кейинчалик унинг Бусинесс Cйcле Тҳеорй (1927) ва Принcиплес оф Эcономиcс (1928, Фредериc Гарвер билан) асарлари уни кенг иқтисодий жамоатчиликка танитган. 1932-йилда ёзилган Эcономиc Стабилизатион ин ан Унбаланcед Wорлд асари уни кенг жамоатчилик доирасига олиб чиққан. У 1932-йилда Америка Статистика Ассоциациясининг а’зоси этиб сайланган. У шунингдек Миллатлар Лигасининг Иқтисодий ва молиявий ташкилотида ишлаган.

1937-йилда у Гарвард университетидаги янги Луcиус Н. Литтауэр сиёсий иқтисод кафедрасига таклиф этилган. Унинг биринчи Ҳарвард китоби Тўлиқ тикланишми ёки турғунликми?(Фулл Реcоверй ор Стагнатион?) (1938) “секуляр стагнация назарияси” ғояларини баён қилган.

Кейинчалик Американинг жаҳон иқтисодиётидаги роли(Америcа’с Роле ин тҳе Wорлд Эcономй) (1945) ва Иқтисодий сиёсат ва тўлиқ бандлик(Эcономиc Полиcй анд Фулл Эмплоймент) (1947) асарларини ёзган. Ҳансен 1940-йилда Федерал захира кенгашида Марринер Экклз(Федерал Ресерве Боардда Марринер Эccлес)га махсус иқтисодий маслаҳатчи бўлган ва 1945-йилгача шу лавозимда ишлаган.

1956-йилда фаол ўқитувчиликдан нафақага чиққач, Америка иқтисодиёти(Тҳе Америcан Эcономй) (1957), 1960-йилларнинг иқтисодий масалалари ва муаммолари(Эcономиc Иссуэс оф тҳе 1960с анд Проблемс) (1964) ва Доллар ва халқаро валюта тизими(Тҳе Доллар анд тҳе Интернатионал Монетарй Сйстем) (1965) асарларини ёзган. У 1975-йил 6-июнда Алехандриа, Виргиниа шаҳрида 87 ёшида вафот этган.

Назариялар

Унинг иқтисодий назарияга энг катта ҳиссаси Жоҳн Ҳиcкс билан биргаликда ишлаб чиқилган ИС/ЛМ модели бўлган. ИС–ЛМ диаграммаси инвестиция–жамғарма (ИС) эгри чизиғи ва ликвидлик афзаллиги–пул таклифи (ЛМ) эгри чизиғи ўртасидаги боғлиқликни кўрсатади. У иқтисодий сиёсатнинг ЯИМга та’сирини тушунтиришда ишлатилади.

Ҳансеннинг 1938-йилдаги Тўлиқ тикланишми ёки турғунликми?(Фулл Реcоверй ор Стагнатион?) китоби Кейнс ғояларига таянган ҳолда, давлат аралашувисиз узоқ муддатли иқтисодий турғунлик бўлишини та’кидлаган.

У АҚШ Конгресси олдида ишсизликни инфляцияга қарши асосий восита сифатида ишлатишга қарши чиқган. У инфляция фоиз ставкалари, солиқлар ва нарх ҳамда иш ҳақи назорати орқали бошқарилиши мумкинлигини айтган.

Кейинчалик “секуляр стагнация” назарияси кўпроқ Ҳансен ғоялари билан боғланиб қолди.

Кейнсчилик

Ҳансен дастлаб Кейнес ғояларига шубҳа билан қараган, лекин 1938-йилда уларни қабул қилиб, иқтисодий инқироз даврида давлат аралашуви зарурлигини қўллаб-қувватлаган. Унинг Ҳарварддаги семинарларида Паул Самуэлсон ва Жамес Тобин каби талабалар Кейнесчилик ғояларини ривожлантирган.

Ҳансеннинг 1941-йилдаги Фискал сиёсат ва бизнес даврлари(Фисcал Полиcй анд Бусинесс Cйcлес) китоби АҚШда Кейнс таҳлилини тўлиқ қўллаб-қувватлаган биринчи йирик асарлардан бири бўлган.

ИС–ЛМ модели, фоиз ставкаси (и) ва миллий даромад (Й) ўртасидаги боғлиқлик

Турғунлик

1930-йилларнинг охирида Ҳансен АҚШ иқтисодиёти узоқ муддатли турғунликка кирганини айтган. У буни фақат давлат харажатлари билан енгиш мумкин деб ҳисоблаган.

Кейинчалик иқтисодий ўсиш унинг башоратларини рад этди ва бу модел унутилиб кетди.

Иқтисодий сикллар

Алвин Ҳансен иқтисодий сиклларни бандлик, ишлаб чиқариш ва нархлар тебраниши сифатида та’рифлаган.

У сиклларни икки босқичга ажратади: кенгайиш ва қисқариш.

Давлат сиёсати

Ҳансен Буюк Депрессия даврида иқтисодиёт фақат сиклик эмас, балки узоқ муддатли ривожланиш муаммосига дуч келганини айтган. У давлат инвестициялари орқали иқтисодий фаолликни тиклашни таклиф қилган.

У АҚШ Иқтисодий Ассоциацияси томонидан 1967-йилда Wалкер Медал билан тақдирланган.

У Конгрессда ишсизлик ва инфляция сиёсати бўйича кўп марта фикр билдирган.

Манбалар

Асосий манбалар

  • Ҳансен, Алвин Ҳ. (1939). “Иқтисодий тараққиёт ва аҳоли ўсишининг камайиши”
  • “Фискал сиёсат ва бизнес сикллари”, 1941 (Фисcал Полиcй анд Бусинесс Cйcлес)
  • “Пул назарияси ва фискал сиёсат”, 1949 (Монетарй Тҳеорй анд Фисcал Полиcй)
  • “Кейнс бўйича қўлланма”, 1953 (А Гуиде То Кейнес)
  • “Бизнес сикллари ва миллий даромад”, 1964 (Бусинесс Cйcлес анд Натионал Инcоме)

Иккинчи даражали манбалар

  • Барбер, Wиллиам Ж. “Алвин Ҳ. Ҳансеннинг 1920–30-йиллардаги фаолияти…”
  • Леэсон, Роберт. “Инфляция нол мақсадининг йўқолиши”
  • Доналд Маркwелл, Жоҳн Майнард Кейнес анд Интернатионал Релатионс
  • Миллер, Жоҳн Э. “Алвин Ҳ. Ҳансен: Кейнесчиликнинг америкалик тарғиботчиси”
  • Росеноф, Тҳеодоре. Эcономиcс ин тҳе Лонг Рун
  • Селигман, Бен Б., Маин Cурренц ин Модерн Эcономиcс
  • Америcан Натионал Биограпҳй

Журнал махсус сонлари

  • Қуартерлй Жоурнал оф Эcономиcс вол 90 #1 (1976)
  • “Алвин Ҳансен он Эcономиc Прогресс анд Деcлининг Популатион Гроwтҳ” Популатион анд Девелопмент Ревиэw, 2004

Ташқи ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi