Alyata
Алята (италянча: аглиата дан аглиата, „саримсоқ“; Лигуриан: аггиадда) — италян ошхонасида қўлланиладиган ўткир та’мли, хушбўй саримсоқли соус ва зиравор[1]. У қовурилган ёки қайнатилган гўшт, балиқ ва сабзавотларга та’м бериш ва уларни безаш учун ишлатилади[2][3][4]. Истеъмол қилиш биринчи марта Қадимги Римда тасдиқланган. У ҳали ҳам италян ошхонасида кенг қўлланади[2]. Аглиата Генуя[5] ва Лигурия ошхонасида гўшт ва балиқ учун ишлатилади ва „Лигурия классикаси“[4][6] сифатида тасвирланган. Сардиниядаги Ористано провинсиясидаги Боса шаҳрининг анъанавий таоми ҳам ҳисобланади. Бу ўтмишда кенг қўлланадиган анъанавий соус, айниқса, узоқ вақт давомида озиқ-овқат сақлаши керак бўлган балиқчилар томонидан.
Тайёрланиши
Соус қуёшда қуритилган помидордан майда бўлакларга бўлиниб, ёғ ва саримсоқ ҳамда майдаланган майданоз билан қовурилган, тозаланган помидор, ёғ,сирка қўшилган ҳолда тайёрланади. Бундан ташқари, баъзида соус учун нон бўлаклари сирка билан намланади. Уни тайёрлаш ажралишнинг олдини олиш учун ингредиэнтларни эмулсиялашни ўз ичига олади, бу аралашмани доимо кўпиртиришда аста-секин зайтун мойини қўшиш орқали эришилади. Одатда қовурилган ёки қайнатилган гўшт, балиқ ва сабзавотлар билан бирга келади[2][3][4]. Скат, акулалар, саккизоёқлар ва қўй оёқлари каби балиқларни маринадлаш учун ишлатилади. Бугунги кунда соус мол гўшти жигарини тайёрлаш учун ҳам қўлланади: у чизиқсимон кесилади ва пишириқнинг охирида соус қўшилган сковородкада тайёрланади.
Вариантлар
Яшил алиата — бу петрушка ва маҳаллий рикоттага асосланган Пиэдмонте рецепти[7].
Поррата — саримсоқ ўрнига пираса (порри)[2] билан тайёрланган шунга ўхшаш соус.
Тарихи
Алятанинг келиб чиқиши Қадимги Римга бориб тақалади[2]. Соус оддий деҳқон таоми сифатида тасвирланган, уни юқори табақадаги одамлар ҳам истеъмол қиладилар[3]. ХИВ асрга оид Венециялик ошпазлик китобида айтилишича, алиатани „ҳамма турдаги гўшт билан“ тайёрлаш мумкин[3]. Биринчи марта ўн учинчи асрда нашр этилган Либер де Cоқуина, соусни „ҳар қандай гўштга ҳамроҳлик қилиш“ учун ишлатилиши мумкинлигини таъкидлайди[3].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Дизионарио ди Италиано: ил Сабатини Cолетти
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Май, Т.. Италиан Cуисине: Тҳе Неw Эссентиал Референcе то тҳе Ричес оф тҳе Италиан Табле. Ст. Мартин'с Пресс, 2005 — 25-бет. ИСБН 978-0-312-30280-1. Қаралди: 4-март 2016-йил.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Cапатти, А.. Италиан Cуисине: А Cултурал Ҳисторй, Арц анд Традитионс оф тҳе Табле: Перспе (ит). Cолумбиа Университй Пресс, 2003 — 36-бет. ИСБН 978-0-231-50904-6.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Cроcетти, Адри Барр „А Ҳеритаге Паста“. Л'Итало-Америcано (2015-йил 18-апрел). 2016-йил 7-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 4-март.
- ↑ Песто Геновесе: Эмблема делла Гранде Cуcина Италиана нел Мондо
- ↑ Бастианич, Л.М.. Лидиа'с Мастеринг тҳе Арт оф Италиан Cуисине. Кнопф Доубледай Публишинг Гроуп, 2015 — пт1038-бет. ИСБН 978-0-385-34947-5.
- ↑ Ла гранде cуcина регионале - Пиэмонте. Ил cорриэре делла сера, 2005 — 26-бет.