Ami Argand
Франсуа-Пиэр-Амéдéэ Арганд, шунингдек, Ами Арганд номи билан танилган (1750-йил 5-июл[1]Женева – 1803-йил 14-октябр[2]Женева) женевалик физик ва кимёгар. У ёғчироқни ихтиро қилган[3].
Ҳаёти
| Ами Арганд | |
|---|---|
| Франçоис-Пиэрре-Амéдéэ Арганд | |
 | |
| Таваллуди |
1750-йил 5-июл |
| Вафоти |
1803-йил 14-октябр |
| Фуқаролиги | франсуз |
| Касби | ихтирочи |
| Машҳур ишлари | ёғчироқ ихтирочиси |
Франсуа-Пер-Амéдéэ Арганд Женевада туғилган. Унинг отаси соацоз бўлган ва ўглини роҳиб бўлишини истаган. Бироқ, у илм-фанга кўпроқ қизиқган ва таниқли ботаник ва метеоролог Ҳораcе-Бéнедиcт де Соссуренинг шогирди бўлган. Йигирма ёшида Парижда бўлганида у метеорологияга оид бир қанча илмий мақолаларни нашр этган. У кимё бўйича ўқитувчилик лавозимини эгаллаган ва шаробни конякга айлантиришни яхшилаш бўйича баъзи ғояларни ишлаб чиқган ва акаси билан катта коняк заводини қурган.
Ихтироси
1780-йилда у йиоғчириқни ихтиро қилишга илк ҳаракатларни бошлаган. Унинг ёғчироғининг ёруғлиги шамдан (беш-ўн баравар) анча ёрқинроқ эди ва таннархи шамлардан кўра арзонроқ эди[3].
1783-йилда Арганд Франсияда ака-ука Монтголфиэрлар Жаcқуэс-Éтиэнне ва Жосепҳ-Мичел билан учрашди ва иссиқ ҳаво шарини яратиш бўйича тажрибалари билан шуғулланган. У ерда бўлган пайтида, унинг таниши Антоине-Ароулт Қуинқуэт, ёғчироқнинг дастлабки прототипини кўрсатган, Ами Арганд унга ўзгартиришлар киритган ва такомиллаштирилган ҳолда якка ҳолда ишлаб чиқаришни бошлаган ва Ароулт Қуинқуэт уни мауллифлик ҳуқуқларини бузганлиги учун судга берган. Лекин бу судда Ами Арганд ютиб чиқган.
Тижорий муваффақиятга эришиш учун ёғчироқга кўплаб ўзгаришлар киритилган. Фойдаланиш учун мавжуд бўлган барча мой турлари синовдан ўтказилган ва уларнинг ичидан охир-оқибат кит ёғи ишлаб чиқариш учун танланган. Бу янги саноатни яратишга катта туртки бўлган. Кит ёғи ўзидан ҳеч қандай зарарли тутунлар чиқарилмаганлиги учун ёғчироқни оммалашишида катта сабаблардан бири бўлган.
1783-йилнинг октябр ойида у ўз чироқини Англияда ишлаб чиқаришга қарор қилган. Охир-оқибат, чироқ ишлаб чиқариш учун Wиллиам Паркер ва Маттҳеw Боултон билан ҳамкорликни йўлга қўйган[3]. 1784-йилда у ўз ихтироси учун патент олган. Арганд, шунингдек, Жеймс Ватт билан ёгчироқни янада такомиллаштириш устида бирга ишлашган.
Ёритгичларга бўлган талаб юқори бўлгани туфайли дастлаб уларни ишлаб чиқаришда ва етказиб беришда муаммолар пайдо бўлган ва охир-оқибат деярли ҳамма уйлар ва дўконларда бу ихтиродан фойдаланила бошланган. Тахминан 1850-йилдан бошлаб кит ёғининг ўрнига керосин ишлатила бошланган[4].
Вафоти
У безгак билан касалланган ва йигирма йил давомида ундан азоб чекиб, 1803-йил 14-октябр 53 ёшида Женевада вафот этган[2].
Манбалар
- ↑ „Арганд, Ами, ин тҳе Ҳисториcал Диcтионарй оф Сwитзерланд.“.
- ↑ 2,0 2,1 „Аимé Арганд, Биограпҳиэ универселле анcиэнне эт модерне, вол. 56, Парис, Мичауд 1834.“.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 „Wолфе, Жоҳн Ж. Брандй, Баллоонс, & Лампс: Ами Арганд, 1750-1803 (Соутҳерн Иллиноис Университй Пресс, 1999). ИСБН 0-8093-2278-1“.
- ↑ „Wолфе п 151“.