Amina Begim
Пирони Амина Бегим (ҳиндустонча: अमीना बेगम / امینہ بیگم; асл исми Ора Рай Бакер; 8-май 1892 – 1-май 1949)[1] ёзувчи ва шоир бўлиб, у тасаввуф устози Иноят Хоннинг рафиқаси[2] ва унинг тўрт фарзанди онаси эди. Иккинчи жаҳон уруши даврида СОЭ агенти бўлган Нур-ун-Нисо (1914–1944), Вилоят (1916–2004), Ҳидоят (1917–2016) ва Хайр-ун-Нисо (Клер) (1919–2011)[3].
| Амина Бегим | |
|---|---|
| Таваллуди |
Ора Рай Бакер 8-май 1892 |
| Вафоти |
1 май 1949 Париж, Франсия |
| Касби | Тасаввуфнинг Ғарб дунёсига тарқалишида кўрсатган таъсири билан танилган |
| Турмуш ўртоғи | Иноят Хон |
| Болалари | Нур-ун-Нисо, Вилоят, Ҳидоят ва Хайр-ун-Нисо (Клер) |
| Отаси | Эрастус Веррен Бейкер |
| Қариндошлари | Пиэрре Бернард (ўгай ака) |
Ҳаёти
Бакер биринчи марта Иноят Хон билан 1911-йилда Ню-Ёркда учрашган, ўшанда унинг ўгай акаси ва ҳомийси Пиэрре Бернард бу моҳир мусиқачи ва сўфий орифни ўз тарбиясидаги қизга ҳинд мусиқасини ўргатиш учун чақирган эди. Аммо у уларнинг турмуш қуришига қарши чиқди ва Хон Лондонга жўнаб кетди. Бакер Бернарднинг столини йиғиштираётганида унинг Ҳиндистондаги уй манзилини топиб олади, хат юборади ва у ёлғиз ҳолда Англияга қайтиб кетади. Улар 1912 ёки 1913-йилда Лондонда турмуш қуришди ва шу пайтдан бошлаб у „Амина Бегим“ исмини олди[4][5]. Лондон ва сўнг Парижда яшагач, улар Москвага саёҳат қилишди, у ерда у Нурни (1914-йил 1-январ) дунёга келтирди, янги оила июл ойида Парижга қайтди. Биринчи жаҳон уруши августда бошланди ва улар уруш якунигача Англияга жўнаб кетишди. У „Бир юз бир донадан иборат тасбеҳ“ номли 101 та шеър тўпламини ёзган[6]. Баъзи шеърлар Иккинчи жаҳон уруши даврида йўқолган, бироқ 54 таси сақланиб қолган ва 1998-йилда нашр этилган[манба керак]. Баъзида у Марй Бакер Эддйнинг амакиваччаси деб ҳам қайд этилган, бироқ бу ҳақиқатга бўлмаслиги мумкин[а]
Ҳидоят Иноят Хон шундай ёзган: „1926-йилда Ҳазрат Иноят Хон Онамга алоҳида 'Пирони' инициациясини берди, бу фақат унга берилиши лозим бўлган мартаба эди. Ушбу махсус инициация ҳозирда ҳам, келажакда ҳам Тасаввуф ҳаракатида ҳеч кимга берилмаслиги керак эди.“[8]. Ҳазрат Иноят Хон ўз таржимаи ҳолида, Амина Бегимнинг ёрдамисиз у ўзининг Тасаввуфий хабарини Ғарб дунёсига етказа олмаган бўлар эди, деб ёзган[9].
Мақолалари ва шеърлари
- „Онанинг ваҳйи“. Тҳе Суфи. И-жилд, № 1. Феврал 1915.
- „Шарқда аёлларнинг хонадон ичида сақланиши“. Тҳе Суфи. И-жилд, № 3. Сентабр 1915.
- „Бугуннинг болалари“. Тҳе Суфи. Май 1917.
- „Сеннинг Бир юз доналик тасбеҳчингдан шеърлар“. Cаравансеари. Ноябр 1988. 31–34-бет. Шеърлар тўплами.
- „Сеннинг Бир юз доналик тасбеҳчингдан шеърлар“, Бир бор экан.... Гронинген, Ноябр 1988 — 53–87-бет.
- Бир юз доналик тасбеҳ. Петама Боокс, 2008.
Изоҳлар
- ↑ Роберт Ловенинг таъкидлашича, "Ора Рай Бакер ҳақидаги қисқа таржимаи ҳолларида, жумладан унинг Хон билан никоҳ санаси ва Марй Бакер Эддй билан гўёки қариндошлик алоқаларига оид кўплаб хатолар бор. Фуллер никоҳ гувоҳномасидан ишончли тарзда иқтибос келтиради. Бакер Эддй билан боғлиқлик масаласига келсак, бундай алоқанинг мавжудлиги аниқ эмас."[7]
Манбалар
- ↑ Фуллер 1988, сс. 30–32, 47–49.
- ↑ Cуртис 2008, с. 47.
- ↑ Кеэсинг 1974, сс. 106, 119.
- ↑ Басу 2007, сс. 19–21.
- ↑ Wиттевеэн 1997, с. 36.
- ↑ „Амеэна Бегум | WИСЕ Муслим Wомен Амеэна Бегум“. WИСЕ Муслим Wомен (2011-йил 29-июн). Қаралди: 2025-йил 5-июн.
- ↑ Лове 2010, сс. 360–361.
- ↑ Кҳан 1998.
- ↑ Кҳан 1979, сс. 115–118.
Адабиётлар
- Басу, Шрабани. Жосус малика: Нур Иноят Хон ҳаёти. Омега Публиcатионс, 2007. ИСБН 978-0-930872-78-6.
- Америкадаги мусулмонлар бўйича Колумбия манба китоби. Cолумбиа Унив. Пресс, 2008. ИСБН 978-0-231-13957-1.
- Фуллер, Жеан Овертон. Нур-ун-ниса Иноят Хон: Жорж крести, МБЕ, олтин юлдузли "Круа де Гер" соҳибаси. Эаст-Wест Публиcатионс, 1988. ИСБН 978-0-85692-067-7.
- Ҳелмински, Cамилле Адамс. Тасаввуф аёллари: Яширин хазина. Шамбҳала, 2003. ИСБН 978-1-57062-967-9.
- Кеэсинг, Элисабетҳ Э.. Иноят Хон: Биография. Эаст-Wест Публиcатионс, 1974. ИСБН 978-0-7189-0243-8.
- Кҳан, Ҳидоят. Пир-о-Муршид Иноят Хон биографияси. Лондон: Эаст-Wест Публиcатионс, 1979. ИСБН 978-0-85692-013-4.
- Кҳан, Ҳидоят. Бир бор экан. Севикли отам ва онам ҳақидаги дастлабки кунлар ҳикоялари. Гронинген, 1998.
- Лове, Роберт. Буюк Ум: Америкада ёга пайдо бўлишининг кутилмаган тарихи. Викинг, 2010. ИСБН 978-0-670-02175-8.
- Мелтон, Ж. Гордон; Cларк, Жероме; Келлй, Аидан А.. Янги аср энсиклопедияси. Гале Ресеарч, 1990. ИСБН 0-8103-7159-6. ОCЛC 20022610.
- Мелтон, Ж. Гордон. Америка диний етакчилари. Гале Ресеарч, 1999. ИСБН 0-8103-8878-2. ОCЛC 41000889.
- Wиттевеэн, Ҳендрикус Жоҳаннес. Умумжаҳон тасаввуфи. Элемент, 1997. ИСБН 1-86204-093-1.
- Рус-ҳинд муносабатлари 1900–1917-йилларда (ру). Шарқ адабиёти (Россия Фанлар академияси), 1999. ИСБН 5-02-018155-2.
Ҳаволалар
- ббc.cо.ук/тимеwатч „Нур Иноят Хон: Жосус малика ҳаёти“, ббc.cо.ук; 24 сентабр 2016-йилда кўрилган.