An-124
Ан-124 – Антонов конструкторлик бюроси томонидан ишлаб чиқилган оғир транспорт самолёти. Серияли ишлаб чиқариш УАПC (РСФСР) ва КиАПО (Украина ССР) да амалга оширилди. СССРда самолёт учун бутловчи қисмларни ишлаб чиқаришда юздан ортиқ корхоналар иштирок этган[4]. СССР парчаланиб кетганидан ва иккала заводда ҳам оммавий ишлаб чиқариш тўхтатилгандан сўнг, йиғиши якунланмаган самолётлар посцовет даврида учиш ҳолатига клетирилди. Тўлиқ ишлаб чиқаришни қайта тиклашга уринишлар бўлди, аммо улар муваффақияциз якунланди.
| Ан-124 | |
|---|---|
|
| |
| Биринчи парвоз | 24-Декабр 1982-йил |
| Бирликнинг нархи | ~ 300 млн $.[1] |
| Ишлаб чиқариш йиллари | 1984-2004[2] |
| Ишлаб чиқаришдан бирликлар | 56[3] |
Тарихи
Дастлаб иккита лойиҳа ишлаб чиқилган эди: юк кўтариш қуввати 140 тонна бўлган Ан-126 ва юк кўтариш қуввати 120 тонна бўлган Ан-124. Биринчи самолётда олтита двигател бўлган, иккинчисида эса тўртта бўлиши режалаштирилган эди. 1972-йил 2-февралда СССР Вазирлар Кенгаши Президиумининг ҳарбий-саноат масалалари бўйича комиссияси Антонов корхонасида „маҳсулот 200“ индексига эга бўлган тўрт двигател Ан-124 ни янада ривожлантиришга қарор қилди. Кейинги йили, 1973-йилда маҳсулотнинг тўлиқ ўлчамли модели қурилди. Бироқ, янги муаммолар ва дизайндаги катта қийинчиликлар О. К. Антоновни лойиҳани бутунлай қайта ишлашга ва „маҳсулот 400“ белгиси остида янги самолёт яратишга мажбур қилди. 1977-йил бошида КПСС Марказий Қўмитаси ва СССР Вазирлар Кенгашининг 79-23-сонли қарори қабул қилинди. Қарор янги самолёт ишлаб чиқилиши тўғрисида эди.
Самолётни қуришда жами СССР бўйлаб юздан ортиқ корхоналар иштирок этган. Бунда, айниқса, қанот пултлари, марказий қисм ва фюзелаж кўндаланг кесимининг йирик ўлчамли қисмларини тайёрлаган Тошкент Чкалов ишлаб чиқариш бирлашмасининг ҳиссасини алоҳида таъкидлаш жоиз. Катта қисмлар Ан-22 да ташилган.
СССРда биринчи марта БАСК самолёт бортида ўрнатилди. Двигателлар ва самолёт тизимларининг асосий параметрларини, шунингдек экипажнинг фаолиятини ва уларга риоя қилишни назорат қилувчи ва ҳужжатлаштирадиган бортда автоматлаштирилган бошқарув тизими ҳужжатларда белгиланган операциялар билан амалга оширилган.
Самолётни лойиҳалаш жараёнида 44 та тўлиқ ўлчамли синов стендлари ва 3,5 мингга яқин турли дизайндаги прототиплар қурилган. Айниқса, қанот механизациялаш стендига уланган ва самолёт парвоз симуляторига уланган тўлиқ ўлчамли бошқарув стендини алоҳида таъкидлаш жоиз. Ушбу стенд Ан-124 нинг исталган барқарорлиги ва бошқариладиган хусусиятларини аниқлашда, шунингдек, унинг турли тизимларига талабларни ишлаб чиқишда катта рол ўйнади. ИПС деярли барча парвоз режимларини ва муваффақияцизлик ҳолатларининг 75% гача симуляция қилиш имконини берди.
Умуман олганда, дастгоҳ синовлари тахминан 135 000 соат давом этди ва парвоз синов дастурини тахминан 100 та рейсга қисқартирди. Ан-124 тизимларини синовдан ўтказиш учун ер стендларидан ташқари 4 та учувчи лабораториядан фойдаланилган
1992-йил 30-декабрда Ан-124-100 самолётининг фуқаролик версияси парвозга яроқлилик сертификатини олди.
Самолётнинг бош конструктори – Пётр Балабуэв (1984-йилдан 2005-йилгача у бутун дизайн бюросининг бош дизайнери бўлган). 1986-йилдан Виктор Толмачев СССР Вазирлар Кенгашининг қарори билан Ан-124 ва Ан-225 самолётларининг бош конструктори ва лойиҳа менежери этиб тайинланди[5][6].
Йўқотишлар
2021-йил май ойи ҳолатига кўра, бешта Ан-124 самолёти ҳалокатга учраган[7].
| Сана | Борт рақами | Фалокат жойи | Қурбонлар (Вафот этганлар/Бортдаги одамлар сони) | Қисқа тариф |
|---|---|---|---|---|
| 13.10.1992 | 8/9 | Ан-124 нинг иккинчи парвоз прототипи. Синов парвози пайтида ҳалокатга учраган. Максимал тезлик босими шароитида парвоз пайтида РЛС обтекателининг бузилиши қайд этилган. Ушбу фалокатга бир қатор салбий омиллар сабаб бўлди, улар орасида бу вазифани бажариш вақтида қушлар билан бўлган тўқнашув ҳам бор эди.[8][9]. | ||
| 15.11.1993 | 17/17 | Қўниш вақтида тоққа қулаб тушди. Экипаж хатоси. | ||
| 08.10.1996 | 2+2/23 | Иккинчи даврага чиқаётганда қулаб тушган. Самолёт бортида жами 23 киши бўлган (экипаж). Тўрт киши ҳалок бўлди: икки экипаж аъзоси, ердаги икки киши[10]. | ||
| 06.12.1997 | 45+23/23 | Учта двигател парвоздан кўп ўтмай ишдан чиқди. Самолёт турар-жой бинолари устига қулаган. Учинчи даражали учиш-қўниш йўлагига тўғри келадиган учиш оғирлигидан ошиб кетиш (Иркуцкдаги завод аэродроми, бортда умумий оғирлиги 40 тонна бўлган иккита Су-27 қирувчи самолёти бор эди, бу самолётнинг тўлиқ юкининг 30 фоизини ташкил қилади). | ||
| 13.11.2020 | 0/14 | Парвоздан сўнг двигателнинг чап қисми қулаб тушди, унинг бўлаклари фюзелажга зарар етказди. Фавқулодда қўниш вақтида у учиш-қўниш йўлагидан 300 метр четга чиқиб кетди[11][12]. |
Ишлаб чиқариш
Самолёт параллел равишда иккита заводда: Киев ва Уляновскда қурилиши керак эди. УАПCда АСТC ваколатхонаси ташкил этилди ва В.И.Новиков Бош дизайнернинг вакили этиб тайинланди.

1994-йилгача Киэв авиация ишлаб чиқариш бирлашмаси 17 та самолётни ишлаб чиқарди.
Уляновск авиация-саноат мажмуасида 1985-йилдан 1995-йилгача 33 та самолёт ишлаб чиқарилган.
1995-йилдан кейин мамлакатдаги оғир иқтисодий вазият туфайли Ан-124 самолётларини ишлаб чиқариш тўхтатилди.
Ҳаммаси бўлиб 56 та самолёт, шу жумладан эр усти статик синовлари учун битта прототип қурилган[13].
Дизайн
Антонов Ан-124 Руслан – бу катта, стратегик ҳаво юк ташувчи, тўрт двигателли самолёт. Ташқи томондан самолёт Американинг Лоcкҳеэд C-5 галахй'га жуда кўп ўхшашликларга эга[14]. Ан-124 фюзеляжи бироз қисқароқ, қанотлари каттароқ ва ўтган авлодларига нисбатан 17 фоизга каттароқ юкни кўтаришга қодир.
Битта Ан-124 стандарт ҳарбий конфигурацияда 150 тоннагача юкни ички қисмда ташишга қодир. Шунингдек, қанот марказий қисми орқасидаги юқори палубада 88 йўловчини ташиши мумкин. Бу устки палубанинг олдинги қисми парвоз кемаси ва экипаж майдонида жойлашган жой ҳисобланади. Юқори ва пастки қаватлардаги юк ва йўловчи алмашинуви махсус автоматик кўтарилувчи нарвонларда амалга оширилади. Асосий юк бўлинмаси чекланган босимга эга бўлиб, максимла босим 24,6 кПа дан ошиб кетмаслиги зарур[15]. Ҳаво юк палубаси камдан-кам ҳолларда парашютчиларни жойлаштириш ёки йўловчиларни ташиш учун ишлатилган. Сабаблар тариқасида юқори босим ва йўловчилар учун кийим, кислород ниқоблари учун ортиқча харажат келтирилган.
Ан-124 тўртта Лотарев Д-18 турбофан двигателлари билан жиҳозланган бўлиб, уларнинг ҳар бири 238–250 кН гача куч ишлаб чиқаришга қодир. Керакли қўниш масофасини камайтириш учун реверсаторлар мавжуд. Учувчиларнинг таъкидлашича, ҳаво юк кўтарувчиси бошқарувда нисбатан енгил ва унинг ўлчамидаги самолётни бошқариш осон[16]. Бир жуфт ТА18-200-124 ёрдамчи қувват блоклари (АПУ) асосий қўниш мосламалари олдида жойлашган. Ушбу АПУ’лар томонидан ишлаб чиқарилган иссиқлик ва портлаш таъсири натижасида баъзи аэропортлар йўл қопламаларини ҳимоя қилишни талаб қилади[17]. Ан-124 нинг қўниш мосламаси 24 ғилдирак учун олео тиргак осма тизими билан жиҳозланган. Ушбу суспензия қўпол ерларда қўниш имконини берадиган тарзда созланган, бу эса олд юк эшиги орқали осон юклаш ва тушириш имконини беради[14]. Юклашни осонлаштириш учун мўлжалланган бошқа функсиялар, шу жумладан юк палубасидаги 30 тоннагача юк кўтаришга қодир бўлган кўприкли кран мавжуд[18].
Операцияларда қўлланиши
2000-йилларда Германия НАТОнинг стратегик ҳаво юклари талаблари учун Ан-124 самолётларини ижарага олиш ташаббуси билан чиқди. Аирбус А400М мавжуд бўлгунга қадар САЛИС ГмбҲ компаниясидан иккита самолёт ижарага олинган[19]. Шартномага кўра Антонов авиакомпаниясининг Ан-124-100 самолётлари ва Волга-Днепр самолётлари НАТОнинг САЛИС дастури доирасида 18 давлатнинг сўровлари бўйича юк ташиш учун ишлатилиши зарур эди. Ушбу давлатлар: Белгия, Венгрия, Греция, Дания, Канада, Люксембург, Нидерландия, Норвегия, Буюк Британия, Полша, Португалия, Словакия, Словения, Финляндия, Франсия, Германия, Чехия ва Швеция эди. Иккита Ан-124-100 самолёти доимий равишда Лейпциг/Халле аэропортида тўлиқ ставкада фаолият олиб борди[20]. Самолёт НАТО учун айниқса Ироқ ва Афғонистондаги операцияларда жуда фойдали бўлди[21]. 2013-йилга келиб Ан-124 100 дан ортиқ мамлакатдаги 768 та аэропортга ташриф буюрган[22].
Манбалар
- ↑ Девятьяров, Евгений. „Возобновление сборки «Руслана» обойдётся в 20 млрд рублей“ (2011-йил 19-декабр). 2011-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 20-декабр.
- ↑ Карнозов В. „Последний «Руслан»“. Военно-промышленный курьер (2004-йил 23-июн). 2013-йил 27-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 22-март.
- ↑ Ан-124 Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (26-март 2019-йил) // Реэстр российских воздушних судов Руссианпланес.нет
- ↑ Аксёнов П. „Руслани“ снова хотят строит в России Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (1-апрел 2019-йил) // Русская служба Би-би-си. – 2018. – 8 июня.
- ↑ Андрей Барановский. „Главному конструктору «Руслана» и «Мрии» Виктору Толмачёву - 75 лет“ (деадлинк). Аэрокосмический портал Украины - спаcе.cом.уа (2010). 2014-йил 1-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 1-март.
- ↑ „11 августа авиаконструктор Виктор Толмачёв отмечает 80-летний юбилей“. Авиатион ЭХпресс — АЭХ.РУ (2014-йил 11-август). 2015-йил 2-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 1-март.
- ↑ Данниэ о катастрофах приведени по сайту „АСН“. 2021-йил 26-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 26-май.
- ↑ „Авиационная энциклопедия“. 2022-йил 11-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 23-ноябр.
- ↑ „Авиационные происшествия, инциденты и авиакатастрофы в СССР и России“. 2013-йил 9-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 2-сентябр.
- ↑ „Авиакатастрофа Ан-124-100 'Руслан' авиакомпании Аэрофлот в Турине“. 2019-йил 26-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 26-март.
- ↑ „Фрагменты аварийно севшего Ан-124 начали отделяться ещё в полёте“ (ру). Интерфах.ру. 2020-йил 13-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 13-ноябр.
- ↑ Самолёт „Руслан“ получил повреждения при аварийной посадке в Новосибирске Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (13-ноябр 2020-йил) // медуза.ио
- ↑ „Реестр самолётов типа Антонов Ан-124“. руссианпланес.нет. 2013-йил 21-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 17-март.
- ↑ 14,0 14,1 „Аир Форcе Течнологй - Аир Форcе Течнологй - Ан-124 Cондор - Лонг Ранге Ҳеавй Транспорт Аирcрафт“. 2015-йил 7-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 6-феврал.
- ↑ Фриcкер 1990, п. 78.
- ↑ „АВИАТИОН Репорц – 2000 – А00О0279“. Транспортатион Сафетй Боард оф Cанада (2008-йил 31-июл). — „Тҳе АН124 ҳас беэн десcрибед бй траининг персоннел анд пилоц ас беинг верй эасй то ҳандле фор ан аирcрафт оф иц сизе. Тҳе АН124 тендс то бе верй лигҳт он тҳе cонтролс“. 2013-йил 17-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 24-апрел.
- ↑ Ниэлсен, Эрик „Cопенҳаген Аирпорт, Усе оф аухилиарй поwер унит (АПУ)“. Cопенҳаген Аирпорт / Боэинг. 2013-йил 9-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 22-январ.
- ↑ „Ан124-100 течниcал спеcифиcатион“. Руслан Интернатионал. 2009-йил 11-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 24-июл.
- ↑ „Стратегиc аирлифт агреэмент энтерс инто форcе“. НАТО Упдате (2006-йил 23-март). 2006-йил 7-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 7-апрел.
- ↑ „Стратегиc Аирлифт Интерим Солутион (САЛИС)“. НАТО. 2009-йил 9-майда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Антонов Ан-124 НАТО САЛИС Програм Эхтендед Тҳроугҳ Энд оф 2010“. деагел.cом. 2012-йил 23-сентябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „30 еарс синcе тҳе АН-124 Руслан маиден таке-оф“. Антонов.cом. 2018-йил 22-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 21-июн.
Ҳаволалар
- Фотообход Ан-124-100 Руслан РА-82041, #9773054055089 на МАКС-2009 Второй обход
- Ан-124 Руслан на сайте АвиаМир (фото и видео самолёта)
- Информация о Ан-124 Руслан на сайте ГП „Антонов“
- „Руслан“ на Авиационном портале „Сервис и технологии“
- Фотографии Ан-124-100 Руслан на сcалемоделс.ру
- На МАКСе-2007 подписано соглашениэ о возобновлении серийного производства грузових самолётов Ан-124 „Руслан“ // Лента. Ру, август 2007
- Подрезанниэ криля: как спасти Ан-124 „Руслан“ // РБК, 27 мар 2012
- Видео
