Analitik

Умуман олганда, аналитик (юнонча: ἀναλυτικός, аналйтикос) грек тилидан олинган бо`либ - "аналйтикос", я`ни "таҳлил қилиш қобилиятига эга бо'лиш" ёки "элементлар ёки принсипларга бо'линиш" деган ма`ноларни англатади.

Аналитика аслида фикр тушунчасидир. Батафсил ва то`лиқ ко'рсатиладиган фикрни ифодалайди. Одатда бу фикрлаш усули статистик ма'лумотларга нисбатан қо`йилади. Муаммоларни ҳал қилишга қаратилган ёндашувлар аналитик деб айтилади.

Фикрлаш ва таҳлил қилиш усули бўлган аналитик ҳаётнинг барча соҳаларида қулайлик яратади. Лекин ба'зи ҳудудларда бу ажралмас усулдир. Аналитик фикрлаш, айниқса, шахсий ривожланишда, кимё, фалсафа ва тиббиётда, фан соҳасида ва технологик ишланмаларда жуда муҳимдир. Бу соҳаларда дуч келган муаммолар кичик қисмларга бо'линади шу билан биргаликда ечим назарияси ишлаб чиқарилади ҳамда мумкин бўлган муаммоларга қарши захира ечимларни олиш орқали муваффақияцизликлар бартараф этилади.

Аналитик ёки аналитик қуйидаги ма'ноларга ҳам эга бо'лиши мумкин:

Кимё

Аналитик кимёнинг вужудга келиши ҳамда унинг ривожланиши турли хил ишлаб чиқариш соҳаларининг пайдо бўлиши, тараққий этиши билан боғлиқ. Миқдорий анализ рудалар ва тайёр маҳсулотлар таркибидаги олтин, кумуш ва бошқа металларнинг миқдорини аниқлашдан иборат бўлган эди. Кейинроқ бориб, у илмий асосда йўлга қўйилди. Ҳозирги замон кимёсининг туғилиш даври (ХВИИ аср ўртаси — ХВИИИ аср охири)да аналитик кимё моддаларнинг кимёвий таркибини ўрганадиган фан деб ҳисобланарди.

• Аналитик кимё, материал намуналарини таҳлил қилиш, уларнинг кимёвий таркиби ва тузилишини о'рганиш
• Аналитик техника - кимёвий бирикма ёки кимёвий элемент концентрациясини аниқлаш учун ишлатиладиган усул
• Аналитик концентрация

Математика

Аналитик геометрия – геометрия бўлими. Унда содда геометрик образлар (нуқталар, тўғри чизиқлар, текисликлар, иккинчи тартибли эгри чизиқлар ва сиртлар) координаталар усули асосида алгебраик воситалар билан ўрганилади.

• Мавҳум аналитик сонлар назарияси, аналитик сонлар назариясидан бошқа математик соҳаларда г'оялар ва усулларни қо'ллаш
• Аналитик комбинаторика, комбинаториканинг генерация функсияларидан фойдаланган ҳолда комбинатор синфларини тавсифловчи бўлими
• Аналитик элемент усули, қисман дифференсиал тенгламаларни ечиш учун ишлатиладиган рақамли усул
• Аналитик ифода ёки аналитик ечим, ҳисоблаш учун қулай бўлган таниқли операциялардан фойдаланадиган математик ифода
• Аналитик геометрия, аксиомаларга эмас, балки рақамли координаталарга асосланган геометрияни о'рганиш
• Аналитик сонлар назарияси, сонлар назариясининг математик таҳлил усулларидан фойдаланадиган бўлими

Математик таҳлил

• Аналитик сиг'им, ма'лум бир чекланган аналитик функция қанчалик катта бо'лиши мумкинлигини ко'рсатадиган рақам
• Аналитик давом, ма'лум бир аналитик функцияни аниқлаш соҳасини кенгайтириш усули
• Аналитик функция, конвергент даражалар қатори томонидан локал равишда берилган функция
• Аналитик манифолд, аналитик о'тиш хариталари билан топологик манифолд
• Аналитик хилма -хиллик, аналитик функцияларни о'з ичига олган бир нечта тенгламаларнинг умумий эчимлари то'плами

То'плам назарияси

• Аналитик иэрархия, арифметик иэрархиянинг кенгайтмаси
• Аналитик то'плам, Полша маконининг узлуксиз тасвири

Исбот назарияси

• Аналитик исбот, структуравий исбот назариясида, тузилиши ўзига хос тарзда содда бўлган исбот
• Аналитик жадвал, мантиқий формулаларни таҳлил қилиш учун ишлатиладиган дарахт тузилиши

Компютер фанлари

• Аналитик ёки редуктив грамматика, кириш сатрларини кетма-кет оддийроқ шаклларга қисқартириш орқали ишлайдиган расмий грамматиканинг бир тури
• Аналитика, ма'лумотларда мазмунли нақшларни топиш учун

Бошқа фан ва технология

• Аналитик сигнал, сигналнинг ма'лум бир ко'риниши
• Аналитик механика, классик механиканинг нозик, юқори математик шакли
• Аналитик тарози, жуда юқори аниқлик (0,1 мг ёки ундан юқори) тарози

Фалсафа

Аналитик фалсафа – ХХ аср фал-сафасидаги ғарбий, асосан инглиз америкача йўналиш. Фалсафани билишнинг асосан тил воситалари орқали таҳлили деб тушунади; неопозитивизмнинг бошқа бир кўриниши.

• Аналитик фалсафа, ХХ асрда инглиз тилида со'злашувчи мамлакатларда ҳукмронлик қилган фалсафа услуби
• Аналитик таклиф, ҳақиқатни фақат ма'носини таҳлил қилиш орқали аниқлаш мумкин бўлган баёнот
• Аналитик Томизм, Томас Аквинский фикрини замонавий аналитик фалсафа услубида тақдим этиш ҳаракати.
• Постаналитик фалсафа инглиз тилида со'злашувчи мамлакатларда устун фикр мактаби бўлган аналитик фалсафанинг асосий фалсафий ҳаракатидан ажралиб чиққанлигини тасвирлайди.

Ижтимоий фанлар

Психология

• Аналитик психология, Жунг психологияси ҳаракатининг бир қисми
• Когнитив аналитик терапия, дастлаб Буюк Британияда Энтони Райл томонидан ишлаб чиқилган психологик терапия шакли
• Психоанализ, психологик ва психотерапевтик назариялар ва улар билан бог'лиқ усуллар то'плами

Социология

• Аналитик индüксиён, тушунчалар ёки г'ояларни ишлаб чиқиш учун турли хил ижтимоий ҳодисалар о'ртасидаги о'хшашликларни тизимли текшириш
• Аналитик рамка, ба'зи бир ижтимоий ҳодисанинг батафсил эскизи ёки контури, бу ҳодисани таҳлил қиладиган олимнинг дастлабки г'оясини ифодалайди

Сиёсат

• Аналитик марксизм, марксизмнинг талқини
• Аналитик тил, морфемаларнинг ко'пчилиги бирлашиши о'рнига эркин (алоҳида) бўлган табиий тил.

Бошқа ҳудудлар

• Аналитик юриспруденсия, ҳуқуқий назарияни о'рганиш учун аналитик фикрлашдан фойдаланиш
• Аналитик журналистика жамоатчилик тушунчасини яратиш учун мураккаб воқеликни тушунишга интилади
• Аналитик кубизм, кубизм бадиий ҳаракатининг иккита асосий тармог'идан бири
• Аналитик ко'никмалар

Яна қаранг

• Аналитика (аниқлаш)
• Таҳлил (аниқлаш)
• Аналйтиcал Энгине, Чарлз Баббаж томонидан ишлаб чиқилган ХИХ асрда механик умумий мақсадли компютер.
• Аналитик жамият, ХИХ асрда Нютон ҳисобидан фарқли о'лароқ Лейбниция ёки аналитик ҳисобдан фойдаланишни тарг'иб қилган Британия гуруҳи.
• Синтез (аниқлаш)