Andreas Vilde

Андреас Вилде (инглизча: Андреас Wилде; 1976–2022) — олмон шарқшуноси, эроншунос ва Марказий Осиё тарихчиси; Бухоро амирлиги, Мовароуннаҳр ҳамда Афғонистон тарихи бўйича мутахассис. Унинг тадқиқотлари ХВИИИ–ХИХ асрлардаги Марказий Осиёнинг сиёсий ва ижтимоий тарихи, манбашунослик, давлатчилик ва ҳокимият институтлари тарихига бағишланган.

Таржимайи ҳол

Андреас Вилде 1997—2000-йилларда Лейпсиг университетида арабшунослик, сиёсацҳунослик ва антропология йўналишларида таҳсил олган, сўнгра Бамберг университетида эроншунослик, араб адабиёти ва исломшунослик бўйича ўқишни давом эттириб, ушбу университетни 2005-йилда тамомлаган. 2001–2002-йилларда Теҳрон университетида форс тили ва адабиёти бўйича ўқиган. 2012-йилда Бонн университетида “Ўн саккизинчи ва ўн тўққизинчи асрларда Мовароуннаҳрда ҳокимият, ҳукмронлик ва ижтимоий тартиб” мавзусида докторлик диссертациясини ҳимоя қилган. Шу йилнинг апрел ойидан бошлаб Бамберг университети Шарқшунослик институти (Эроншунослик кафедраси) профессори ассистенти ва илмий маслаҳатчиси лавозимларида ишлаган.

Илмий фаолият

Вилденинг асосий тадқиқот йўналишлари қуйидагилардан иборат бўлган: ХВИИИ–ХИХ асрлардаги Бухоро амирлиги тарихи; Марказий Осиёнинг сиёсий маданияти ва давлат институтлари; форс тилидаги тарихий хроникалар; Бухоро архив ҳужжатлари; Афғонистон ва Нодиршоҳ империяси тарихи.

У ўз тадқиқотлари учун Ўзбекистон, Тожикистон, Афғонистон, Ҳиндистон ва Буюк Британия архивларида, хусусан, Ўзбекистон Республикаси Марказий давлат архиви, Ўзбекистон Фанлар академияси Шарқшунослик институти, Афғонистон Миллий архиви, Ҳиндистон Миллий архиви ва Британия кутубхонасида кўп йиллик иш олиб борган.

2016-йилда унинг "Wҳат Ис Беёнд тҳе Ривер?" номли фундаментал монографияси нашр этилди. Поwер, Аутҳоритй анд Соcиал Ордер ин Эигҳтеэнтҳ анд Нинетеэнтҳ-Cентурй Трансоханиа, басед он доcторал диссертатион. Монография манғитлар даври Бухоро амирлигининг сиёсий ҳокимияти, ижтимоий муносабатлари ва форсийзабон тарихшунослиги таҳлилига бағишланган.

Вилде, шунингдек, Бухоро амирлиги ма’мурий ҳужжатларининг сақланиб қолган энг йирик мажмуаларидан бири бўлган қушбеги архивини тизимли равишда ўрганган биринчи ғарб тадқиқотчиларидан бири бўлди. Архив ҳужжатларини таҳлил қилиш асосида у расмий ҳужжатлар марказлашган давлат қиёфасини яратганини, ҳокимиятнинг ҳақиқий фаолияти эса марказлашмаган патрон-мижоз муносабатлари ва минтақавий та’сир тармоқларига асосланганини кўрсатди.

Пикетт "Wҳат Ис Беёнд тҳе Ривер?" монографиясини манғитлар даври Бухоро йилномалари бўйича фундаментал тадқиқот деб атади ва у Марказий Осиё тадқиқотчилари учун ҳақиқий энсиклопедияга айланганини та’кидлади. У, шунингдек, Вилде ишининг аҳамияти нафақат манбашунослик таҳлилида, балки Бухоро амирлиги давлатини тушунишнинг янги моделини ишлаб чиқишда ҳам эканлигини та’кидлади.

Адабиётлар

• Wилде, А. 2012. Wҳат Ис Беёнд тҳе Ривер? Поwер, Аутҳоритй анд Соcиал Ордер ин Эигҳтеэнтҳ анд Нинетеэнтҳ-Cентурй Трансоханиа. Бонн, Германй: Университй оф Бонн.
• Wилде, А. 2013. “Тҳе Cонсистенcй оф Патронаге.” Ин Лоcал Политиcс ин Афгҳанистан, эдитед бй C. Счеттер, 59–76. Неw Ёрк: Cолумбиа Университй Пресс.
• Wилде, А. 2013. “Cреатинг тҳе Фаçаде оф а Деспотиc Стате: Он Āқсақāлс ин Лате 19тҳ-Cентурй Букҳара.” Ин Эхплоратионс ин тҳе Соcиал Ҳисторй оф Модерн Cентрал Асиа (19тҳ–Эарлй 20тҳ Cентурй), эдитед бй П. Сартори, 267–298. Леиден: Брилл.
• Wилде, А. 2016. Wҳат Ис Беёнд тҳе Ривер? Поwер, Аутҳоритй анд Соcиал Ордер ин Эигҳтеэнтҳ анд Нинетеэнтҳ-Cентурй Трансоханиа. Виэнна: Верлаг дер Öстерреичисчен Академиэ дер Wиссенсчафтен.