Angilya sahifasining manbasini koʻrish

{{Angilya_info}}'''Angilya''' ({{lang-en|Anguilla}}) — [[Karib dengizi|Karib havzasi]]da joylashagan [[Britaniyaning dengizorti hududi]]. [[Puerto-Riko]] va [[Virginiya orollari]]dan sharqda va [[Sent-Marten]] orolining shimoliy qismida hamda [[Kichik Antil orollari]] tarkibiga kiruvchi [[Shamolsiz orollar]]ining eng shimoliy qismida joylashgan<ref name="Encyclopedia Britannica – Anguilla">{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Anguilla-island-West-Indies |title=Encyclopedia Britannica – Anguilla|access-date= 12 July 2019}}</ref>.

==Boshqaruv shakli==
Britaniyaning dengiz ortidagi oʻzini oʻziboshqaruvchi qaram hudud. [[Konstitutsiya|Konstitutsiyasi]] 1982-yil 1-aprelda qabul qilingan. Davlat rahbari [[Charles III]]. Uning nomidan [[gubernator]] ish olib boradi. [[Ijro etuvchi hokimiyat|Ijro etuvchi hokimiyatni]] Ijroiya Kengashi bosh vaziri amalga oshiradi. U umumxalq ovoz berishida saylangan [[Assambleya]] aʼzolari orasidan tayinlanadi. Bir palatali parlament — Assambleya 11 aʼzodan iborat.

Angilya birlashgan harakati, Angilya birlashgan fronti, Angilya taraqqiyparvar partiyasi asosiy kuchlardir.

Hudud 14 ta tumanga boʻlingan. Aholining oʻrtacha umr koʻrish davomiyligi 80,8 yosh. [[Qoratanlilar|Qora tanlilar]] 90,1 foizni, [[mulatlar]] 4,6 foizni, oq tanlilar 3,7 foizni tashkil etadi. Aholisi [[Nasroniylik (Xristianlik)|nasroniylik]] va [[Katolik cherkovi|katolik diniga]] eʼtiqod qiladi.

==Joylashuvi va tabiati==
[[Karib dengizi|Karib dengizida]] joylashgan [[Shimoliy Amerika|Shimoliy Amerikadagi]] davlat. Angilya orollari (91 km²) mamlakat tarkibiga kiradi. U janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa tomon 26 kilometr uzunlikka (eni 5 km ga) choʻzilgan. [[Mamlakat]] hududida yondosh va odam yashamaydigan mayda orollar va [[Marjon riflari|marjon riflar]] ham kiradi. Skrab (7,8 km²), Dog (2,2 km²), Sombrero (0,4 km²) va Prikli-Pirkeys shular sirasidan. Asosiy oroldan bir necha kilometr uzoqlikda [[Farangiston (Fransiya)|Fransiya]] va [[Niderlandiya]] oʻrtasida taqsimlangan Sen-Marten orollari joylashgan.

Iqlimi [[Tropik mintaqalar|tropik passatli]]. Angilya — yassi [[Marjon orollari|marjon oroli]] boʻlib, oʻsimliklar olami siyrak. Asosan [[Buta|butalar]], [[Kokos palmasi|kakos palmalari]], zaharli mantsinellalar oʻsadi. Shoʻr suvli havzalariga Shimoliy Amerikadan janubga uchib ketayotgan qushlar qoʻnib oʻtadi. Eng baland nuqtasi — Krokus Hill qoyasi (65 metr). Orolda koʻplab [[Koʻrfaz|qoʻltiqlar]] va oq qumli plyajlar joylashgan. Yillik oʻrtacha harorat — +27°C. Yillik yogʻinlar miqdori — 889 mm. Iyuldan oktyabrga qadar boʻronlar turishi mumkin.
==Tarixi==
Yevropaliklar [[Amerika (qitʼa)|Amerika qitʼasini]] ochganiga qadar bu yerda [[aravaklar]] yashagan. Ular [[baliqchilik]] bilan shugʻullangan, ildizmevali oʻsimliklar yetishtirishgan. 1493-yili orolga [[Xristofor Kolumb|X. Kolumb]] ekspeditsiyasi kelib tushdi.

[[Ispanlar]] kirib kelgach, tub joy aholining koʻpi asirga olindi yoki Karibdagi jangovar qabilalar tomonidan qirib yuborildi. [[Materik|Materikdagi]] yirik va boy mustamlakalarga ega boʻlgan ispanlarni Angilya kabi mayda orollar uncha qiziqtirmas edi.

1631-yili [[gollandlar]] tomonidan aholi punktlariga asos solingan. [[1650-yil|1650-yildan]] orol [[Britaniya]] mulkiga aylandi. Britaniyalik fermerlar avvaliga bu yerda [[tamaki]] va [[paxta]] yetishtirishdi. XVIII asr boshlarida afrikalik qullar keltirildi va [[shakarqamish]] oʻstirila boshlandi. Kelib chiqishi asli afrikalik boʻlgan aholi bugungi kunda mamlakatning asosiy fuqarolari hisoblanadi.

XVIII asrda [[fransuzlar]] orolni bosib olishga ikki bor urindi va muvaffaqiyatsizlikka uchradi. XVII asrdan 1960-yilga qadar orol [[Sent-Kits]], [[Nevis]] va Angliya maʼmuriy jihatdan birlashtirildi. 1967-yili bu orollar Federatsiyaga qoʻshildi va oʻzini oʻzi boshqaruvchi Buyuk Britaniyaga assotsialashgan davlat maqomini oldi. Tashqi siyosat va mudofaa masalalarini olib borish Britaniya ixtiyorida qoldi.

1969-yil 6-fevralda [[Angilya Respublikasi]] mustaqillik kunini eʼlon qildi. Ammo shu yilning [[19-mart|19-martida]] Britaniya bu yerga qoʻshin tashlab, uni egalladi va Angliya rasmiy ravishda [[Sent-Kits va Nevis Federatsiyasi]] tarkibida qoldi. 1980-yilda Angilya uch orol federatsiyasi tarkibidan chiqdi va 1982-yildan buyon oʻz hukumati, gubernatori va [[Parlament|parlamentiga]] ega.
==Iqtisodiyoti==
[[Yalpi ichki mahsulot|Yalpi ichki mahsuloti]] 108 million dollar (2018). Tabiiy zahiralari yoʻq. Ilk yillarda [[Qimor o‘yinlari|qimor oʻyinlari]] biznesi va [[kemachilik]] xizmatlari rivojlandi. [[Sayyohlik]], [[Ofshor|ofshor biznesi]], omar ([[Qisqichbaqasimonlar|dengiz katta qisqichbaqasi]]) ovlash, tuz va romlar ishlab chiqarish iqtisodiyotning asosiy tarmoqlaridir. [[Shakarqamish]], tamaki, [[Sabzavot|sabzavotlar]] yetishtiriladi.

Mamlakatda faoliyat yuritayotgan xorijiy korporatsiyalar uchun hech qanday soliq toʻlovi mavjud emas. Faqat roʻyxatga olish chogʻida yigʻimlar olinadi. Mijozlarning nomini sir saqlashga qatʼiy amal qilinadi. Shu bilan birga hukumat xalqaro moliyaviy shaffoflik talabini ham ogʻishmay bajarib kelmoqda. Shu sababli Angilyaning xalqaro biznes doiralarida nufuzi yuqori.

Avtomobil yoʻllari uzunligi 150 km. Temir yoʻllari yoʻq. Roud-Yabey va Bouling-Poynt bandargohlari, Uollbleyk aeroporti bor. Katta samalyotlarni qabul qila olmaydi. Havo aloqalari qoʻshni Sen-Marten orollari orqali amalga oshiriladi.

Karib Hamjamiyati assotsialashgan aʼzosi (1999).

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Angliya]]
[[Turkum:Buyuk Britaniya]]