Arman raqsi
Арман рақси (арманча: Հայկական պար) — ўз минтақасидаги энг қадимий ва энг хилма-хил рақс. Милоддан аввалги бешинчи-учинчи минг йилликларда Арманистоннинг юқори ҳудудларида қишлоқ рақслари саҳналари тасвирланган тошларда тасвирланган. Ушбу рақслар, эҳтимол, айрим турдаги қўшиқлар ёки мусиқа асбоблари билан бирга бўлган.
Анъанавий рақслар ҳанузгача чет элга кўчиб кетган арманлар орасида машҳур бўлиб, бутун дунёдаги халқаро фолклор гуруҳлари ва доиравий рақс гуруҳларига жуда муваффақиятли намойиш қилинмоқда. Барча раққослар ўзларининг маданияти тарихини акс эттириш ва ота-боболарининг тарихи хурмати учун анъанавий костюм киядилар. Ушбу костюмлар дизайнига диний урф-одатлар, оилавий услублар ва амалийлик каби кўплаб омиллар таъсир қилади. Анъанавий ранг бериш ва костюмларни рақс ва анъаналарни бир-бирига боғлаб туради. Арман маданий рақсининг гўзал ҳаракатлари дунёдаги барча томошабинларни ҳайратга солади[1].
Диний рақс
Диний рақсларнинг келиб чиқиши қадимий бўлиб, бундай томошаларда қатнашганларнинг ички туйғуларининг ифодасидир. Шуниси эътиборга лойиқки, рақс ҳеч қачон ёлғиз ўз-ўзидан пайдо бўлмаган, лекин у ҳар доим қўшиқ, чапак чалиш ва мусиқа асбоблари билан бирга ҳамоҳанг бўлган. Мусиқада бўлгани каби, рақс ҳам инсоннинг ички руҳий туйғулари ва шахсий кайфиятини ифода этади[2].
Совет Иттифоқи
1920-30-йилларда учта Арманистон рақс ўқитувчилари Совет Иттифоқидан Эронга кўчиб ўтганлар ва рақс мактабларини очганлар. Уларнинг исмлари Елена хоним, Коронелли хоним ва Саркис Джанбазиян эди. Улар балет ва белгилар рақсини ўргатганлар. Уларнинг талабаларининг аксарияти Теҳрондаги арман жамоатчилиги аъзолари эди, аммо уларнинг машғулотларига турли миллат вакиллари, жумладан мусулмонлар, яҳудийлар, бахайлар ва зардуштийлар ҳам қатнашишган[3].
Халқ рақслари


- Кочари (Քոչարի) - Кочари - арманларнинг энг машҳур рақсларидан бири. Кочари эркаклар ва аёллар гуруҳида рақсга тушган ва зурнада ўйнаган куйи билан танилган.
- Шалакҳо(Շալախօ) - Қадимги Арманистон эркаклари учун рақс. У эркаклар томонидан рақс студияларида ижро этилади, аммо аёллар ҳам жамоат жойларида рақсга тушишади.
- Тамзара (Թամզարա)
- Яркҳушта (Յարխուշտա) - Ярхушта - Ғарбий Арманистоннинг Тарон ва Агҳдзник вилоятларидан келган жанг рақси.
- Берд (Բերդապար) - Берд - бу эркаклар доираси бошқа доиранинг елкасида туриши ва айланиши билан машҳур бўлган рақс. Берд арман тилида „қалъа“ деган ма'нони англатади ва раққосларнинг шаклига қараб шундай номланган.
- Ширкҳани (Շիրխանի)
- Ҳарснапар (Հարսնապար)
- Арцвапар (Արծվապար)
- Горани (Գորանի)
- Гёнд (Գյոնդ ор Գյովնդ)
- Менапар (Մենապար)
- Назпар (Նազպար)
- Шуржпар (Շուրջպար)
- Соусерапар (Սուսերապար)
- Папури (Փափուռի)
- Зуйкпар (Զույգապար) - Зуйкпар - бу эркак ва аёл томонидан ижро этилган дуэт. Унда жонли хусусият мавжуд ва одатда носимметрик ҳаракатлар билан шуғулланадиган иккала раққосани ҳам ўз ичига олади.
- Узундара[4][5]
- Вервери (Վերվերի)
- Мшо Кҳр (Մշոյ խըռ) - Մուշ (Моуш) минтақасида пайдо бўлган..
- Лорке (Լորկէ)
- Цакҳкадзори (Ծաղկաձորի)
- Карно кочари (Կարնոյ քոչարի) - Кочарига жуда ўхшаш, Կարին (Карин) минтақасида пайдо бўлган.
- Ишкҳанац пар (Իշխանաց պար)
- Фндзҳан (Ֆնջան)
- Керци (Քերծի)
- Кажац кҳагҳ (Քաջաց խաղ)
- Тамоур агҳа (Թամուր աղա)
- Тртгҳоук (Թրթռուկ)
- Срабар (Սրաբար)
- Асдвадзацна (Աստուածածնայ պար)
- Тарс пар (Թարս պար)
- Лоутки (Լուտկի)
- Ерек вотк (Երեք ոտք)
- Тчотчк (Ճոճք)
- Кҳнаминери пар (Խնամիների պար)
- Кҳош билазиг (Խոշ բիլազիգ)
Диний рақслар
- Арабкир (Արաբկիրի Պար) - Арапгир шаҳри рақси.
- Кесабиан (Քեսապական)
- Лаз бар - Қора денгиз балиқчилари орасида пайдо бўлган
- Моош (ёки Муş, ёки Мус, Մշո Պար) -Ван кўлининг ғарбий қисмида жойлашган Моуш/Тарон туманидаги аралаш рақс.
- Саснапар (Սասնապար)
- Вагҳаршапатиан (Վաղարշապատյան) Вагҳаршапатда пайдо бўлган. Эжмиацин номи билан ҳам машҳур.
- Зейтоуни (Զեյթունի պար) - Зейтунда пайдо бўлган.
- Варака Лернери Бар
- Лезгинка Пар
Манбалар
- ↑ Гарй Линд-Синаниан - АЛМА
- ↑ "Тҳе Шепҳерд анд Ҳис Флоcк"—Бй Рев. Зеноб Налбандиан
- ↑ Фишер, Женнифер; Шай, Антҳонй. Wҳен Мен Данcе:Чореограпҳинг Масcулинитиэс Аcросс Бордерс. Охфорд Университй Пресс, УСА, 2009-09-07. ИСБН 978-0-19-973946-2.
- ↑ Младенова Т.В. „Музыкально-исторический процесс в Крыму конца ХИХ начала ХХ столетия“. Научный журнал «Культура народов Причерноморья» (2010). 2013-йил 25-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 25-декабр. [1][сайт ишламайди][сайт ишламайди]
- ↑ Николай Иосифович Эльяш Балет народов СССР. — Знание, 1977. — п. 59. — 166 пп.