Арт-терапия (инглизча: арт — „санъат“ + терапия- даволаш) - санъат ва ижодкорликдан фойдаланишга асосланган психотерапия ва психологик коррексиянинг йўналишларидан бири. Сўзнинг тор маъносида арт-терапия одатда мижознинг психо-эмоционал ҳолатига таъсир кўрсатишга қаратилган визуал арт терапияни англатади .

Арт-терапиянинг асосий мақсади ўзини намоён қилиш ва ўзини ўзи билиш қобилиятини ривожлантириш орқали руҳий ҳолатни уйғунлаштиришдир.. Санъатдан терапевтик мақсадларда фойдаланишнинг аҳамияти шундаки, у турли хил ҳис- туйғуларни : севги, нафрат, хафагарчилик, ғазаб, қўрқув, қувонч ва бошқаларни рамзий равишда ифодалаш ва ўрганиш учун ишлатилиши мумкин..Арт-терапия техникаси инсоннинг ички „мен“и мазмуни у чизган расм ёки ҳайкалтарошлик қилганда визуал тасвирларида акс этади, деган хулосага асосланади [1], бунда психиканинг ҳолати ўзгаради.

Психоанализ нуқтаи назаридан, арт-терапиянинг асосий механизми сублимациядир [2] .

Атама тарихи

Адриан Хилл — Гаврелле орқасида, 1917 йил

„Арт терапия“ атамаси (сўзма-сўз: санъат билан даволаш) рассом Адриан Хилл томонидан 1938-йилда санаторийларда сил касаллиги билан оғриган беморлар билан ишини тавсифлаш жараёнида киритилган. Ушбу усуллар АҚШда Иккинчи Жаҳон уруши пайтида фашистлар лагерларидан олинган болалар билан қўлланган. Дастлаб, арт-терапия З. Фрейд ва К. Г. Юнгнинг психоаналитик қарашларини акс эттирди, унга кўра мижознинг бадиий фаолиятининг якуний маҳсулоти (чизма, ҳайкалтарошлик, монтаж бўладими) унинг онгсиз ақлий жараёнларини ифодалайди. 1969-йилда Америкада Америка Арт Терапия Уюшмаси ташкил этилди [2] .

Арт-терапия турлари

  1. Тор маънода айтадиган бўлсак, арт-терапия — бу тасвирий санъатга асосланган чизма терапияси (изотерапия). Ўқиш ва ижтимоий мослашишда қийинчиликларга дуч келган болалар ва ўсмирлар орасида невротик ва психосоматик касалликларни аниқлаш ва тузатиш учун машҳурдир. Бу жараён расм чизган инсоннинг ҳиссий ҳолатини ифодалайди.
  2. Библиотерапия (шу жумладан эртак терапияси) — бадиий композиция ва бадиий асарларни ижодий ўқиш ёки яратиш.
  3. Мусиқа терапияси
  4. Драма терапияси
  5. Рақс терапияси
  6. Қўғирчоқ терапияси [2]
  7. Қум терапияси
  8. Ҳайкал терапияси
  9. Фототерапия [3]
  10. Ўйин терапияси [4]
  11. Метафорик ассоциатив хариталар ёрдамида терапия.

Арт терапия учун кўрсатмалар

Ҳиссий ривожланишдаги қийинчиликлар, стресс, депрессия, кайфиятнинг пасайиши, ҳиссий беқарорлик, ҳиссий реакцияларнинг импулсивлиги, бошқа одамларнинг ҳиссий рад этиш, ёлғизлик ҳисси, шахслараро низолар, оилавий муносабатлардан норозилик, хавотирнинг кучайиши, қўрқув, фобия, салбий „ўз-ўзини англаш“, ўзини паст баҳолаш[2].

Арт терапия вазифалари

К.Рудестамга кўра[ норасмий манба? ], арт-терапия вазифалари [1] қуйидагилар:

  1. Агрессия ва бошқа салбий ҳис-туйғулар учун ижтимоий жиҳатдан мақбул бўлган жой ажратиш.
  2. Ёрдамчи усул сифатида даволаш (психотерапия) жараёнини осонлаштириш.
  3. Психодиагностика учун материал олиш.
  4. Бостирилган фикрлар ва ҳис-туйғулар билан ишлаш.
  5. Мижоз билан алоқа ўрнатиш.
  6. Ўз-ўзини назорат қилишни ривожлантириш.
  7. Туйғулар ва ҳис-туйғуларга эътибор қаратиш.
  8. Ижодкорликни ривожлантириш ва ўз-ўзини ҳурмат қилишни ошириш.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Рудестам К. Групповая психотерапия. — СПб.: Питер, 2000
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Осипова А. А. Общая психокоррексия : учебн. пос. для студ. вузов. — М.: ТЦ Сфера, 2004
  3. ↑ Александр Копытин, Джордж Платтс. Руководство по фототерапии. Москва: Когито Центр, 2009. ИСБН 978 5 89353 274 6. 
  4. ↑ „Исцеление искусством: что такое арт-терапия?“. Лекция Екатерины Воскресенской и Евгении Ефимушкиной в библиотеке им. Н. А. Некрасова (2018-йил 24-ноябр).