Ziyosfera

Arthur Lewis

Сер Уилям Артур Люис (1915-йил 23-январ — 1991-йил 15-июн) Сент-Люсилик иқтисодчи. Принстон университетининг сиёсий иқтисод профессори Жеймс Медисон эди[2]. Люис иқтисодиёт фанлари бўйича Нобел мукофотини қўлга киритган ягона қора танли бўлиб қолмоқда.

W. Артҳур Леwис
Таваллуди 23-январ 1915-йил
Cастриэс, Сент Люси, Британ Винворд Ороллари
Вафоти 15-июн 1991-йил(1991-06-15)
(76 ёшда)
Бридгетоwн, Саинт Мичаэл, Барбадос
Фуқаролиги
Соҳаси Иқтисодиёт
Таълими Лондон Иқтисодиёт мактаби
Тезис сарлавҳаси "Тҳе Эcономиcс оф Лоялтй Cонтраcц"
Академик раҳбарлари Сер Арнолд Плант
Машҳур ишлари
Мукофотлари Иқтисодиёт бо'йича Нобел мукофоти (1979)
Турмуш ўртоғи Гладйс Жаcобс Леwис (м. 1947)

Артур Люис ривожланиш бўйича биринчи иқтисодчи бўлиб, айниқса иқтисодий ривожланишнинг „икки секторли модели“ билан машҳур эди. У ўзининг 1954-йилда ёзган „Меҳнат ресурслари чекланмаган ҳолда иқтисодий ривожланиш“ номли мақоласида камбағал мамлакатни икки секторга эга деб таърифлаган: ортиқча ишчи кучига эга бўлган анъанавий (асосан қишлоқ хўжалиги) сектор ва замонавий капиталистик сектор. Люис қўшимча ишчи кучини анъанавий сектордан капиталистик секторга қандай ўтказиш мумкинлигини ва бу саноат ўсишини рағбатлантиришини кўрсатиб берди.

Биографияси

Артур Люис Сент-Люсиянинг Кастрис шаҳрида туғилган, ўша пайтда Британиянинг Виндворд ороллари федерал колониясининг бир қисми бўлган, Жорж Фердинанд ва Ида Люиснинг беш ўғлининг тўртинчиси (қолганлари Стенли, Эрл, Аллен ва Виктор)[3]. Жорж Люис Артур етти ёшида ва унинг укалари беш ёшдан 17 ёшгача бўлганида вафот этди, Ида беш фарзандини ёлғиз ўзи тарбиялади[4]. Артур иқтидорли талаба эди ва ўз ёшидан икки синф олдинга кўтарилди[5]. 14 ёшида мактабни тугатгандан сўнг, Люис 1932-йилда Британия университетига давлат стипендияси учун имтиҳон топшириш учун етарлича катта бўлишини кутаётганда котиб бўлиб ишлади[4]. Бу вақтда у Тринидад ва Тобагонинг бўлажак биринчи бош вазири Эрик Уилямс билан жуда яқин дўст бўлиб қолганди[6].


Люиснинг дастлабки карера танлови муҳандис бўлиш эди, "лекин бу маъносиз бўлиб туюлди, чунки на ҳукумат, на оқ фирмалар қора танли муҳандисни ишга олишмайди," кейинчалик у шундай деди: „Охир-оқибат, мен бизнес бошқаруви бўйича ўқишга қарор қилдим ва Санкт-Петербургга қайтишни режалаштирдим. Муниципал хизматда ёки хусусий савдода ишлаш учун Лусия. Мен бир вақтнинг ўзида маъмурий ҳеч нарса топилмаса, орқага қайтиш учун ҳуқуқни ўрганардим[4].“ 18 ёшида у Лондон Иқтисодиёт мактабида (ЛСЕ) ўқиш учун ҳукумат стипендиясини қўлга киритди ва у ерга қабул қилинган биринчи қора танли бўлди. 1933-йилда тижорат бакалаври даражасига („бухгалтерия ҳисоби, бизнес бошқаруви, тижорат ҳуқуқи ва бироз иқтисодиёт ва статистикани таклиф қилган“) ўқишга кирган бўлса-да, у ўрта мактабда бўлгани каби муваффақиятга эришди. ЛСЕда у Жон Хикс, Арнолд Плант, Лионел Роббинс ва Фридрих Хаек қўл остида таҳсил олган[7].

Люис 1937-йилда биринчи даражали имтиёзлар билан ўқишни тугатгандан сўнг, ЛСЕ унга Арнолд заводи назорати остида саноат иқтисодиёти бўйича ПҳД даражасини олиш учун стипендия берди. Люис ЛСЕнинг биринчи қора танли ўқитувчиси бўлди: 1938-йилда унга ўқитувчи лавозими берилди ва 1939-йилда ўқитувчи ёрдамчиси этиб тайинланди, 1948-йилгача ЛСЕ ходими сифатида ишлашда давом этди.

1947-йилда Люис Гледис Жейкобсга турмушга чиқди ва ўша йили у Манчестердаги Виктория университетига ўқитувчи этиб сайланди ва у ерга оиласи билан кўчиб ўтди ва Британиянинг биринчи қора танли ўқитувчисига айланди. 1948-йилда у Манчестер адабий ва фалсафий жамияти аъзолигига сайланди ва 1957-йилгача Манчестерда дарс берди. Бу даврда у ривожланаётган мамлакатлардаги капитал ва иш ҳақи нақшлари ҳақидаги энг муҳим тушунчаларини ишлаб чиқди. У, айниқса, ривожланиш иқтисодиётига қўшган ҳиссаси билан машҳур бўлди, собиқ мустамлакалар ўзларининг Европа мустамлакачиларидан мустақилликка эриша бошлаганида катта қизиқиш уйғотди.

Люис Нигерия, Гана, Тринидад ва Тобаго, Ямайка ва Барбадос каби кўплаб Африка ва Кариб денгизи ҳукуматларида иқтисодий маслаҳатчи бўлиб ишлаган. Гана (1929-йилда унинг катта акаси Стенли яшаган) 1957-йилда мустақилликка эришгандан сўнг, Люис мамлакатнинг биринчи иқтисодий маслаҳатчиси этиб тайинланди. У биринчи беш йиллик ривожланиш режасини (1959-1963) тузишда ёрдам берди.

1959-йилда Люис Ғарбий Ҳиндистон университети вице-канслери этиб тайинланганда Кариб денгизи минтақасига қайтиб келди. У 1962-йилда Америка санъат ва фанлар академиясига сайланган. 1963-йилда у Британия ҳукумати томонидан эришган ютуқлари ва иқтисодиётга қўшган ҳиссаси учун рицар унвонига сазовор бўлди. Ўша йили у Принстон университетида жамоат ва халқаро алоқалар профессори этиб тайинланди — тўлиқ профессор унвонига сазовор бўлган биринчи қора танли ўқитувчи ва кейинчалик Жеймс Медисон сиёсий иқтисод профессори лавозимини эгаллади. 1966-йилда у Америка фалсафий жамиятига сайланди. У, шунингдек, 1966-йилдан 1973-йилгача Гаяна университети канслери лавозимида ишлаган. Люис Кариб денгизи тараққиёт банкини ташкил этишга ёрдам берди ва 1970-йилда унинг биринчи президенти этиб сайланди ва 1973-йилгача шу лавозимда ишлади.

Люис 1979-йилда иқтисод бўйича Нобел мукофотини олган ва „ривожланаётган мамлакатлар муаммоларини алоҳида ҳисобга олган ҳолда иқтисодий ривожланишни ўрганиш бўйича кашшоф тадқиқотлари учун“ Теодор Шулс билан баҳам кўрган.

Шахсий ҳаёти

1947-йилда Люис Гренадада туғилган Гледис Жейкобсга уйланди, у билан икки қизи Элизабет ва Барбара туғилди. Нобел мукофотидан сўнг Люис умрининг сўнгги йилларигача халқаро иқтисодий сиёсат билан фаол шуғулланган. У Африка ва Кариб денгизи мамлакатлари ҳукуматларида маслаҳатчи бўлиб ишлашни давом эттирди ва 1983-йилгача Принстон университетида профессор лавозимида ишлади, шундан сўнг фахрий профессор бўлди. Леwис 1991-йил 15-июнда Барбадоснинг Бриджтаун шаҳрида вафот этди ва Санкт-Петербург шаҳри ҳудудида дафн қилинди. Унинг номи билан аталган Луcиан жамоат коллежи. Унинг шахсий ҳужжатлари Принстон университети қошидаги Сили Г. Мадд қўлёзмалар кутубхонасида сақланмоқда, бу эса иқтисодий тафаккур ва ривожланиш сиёсати тарихини ўрганувчи олимлар учун қимматли манба бўлиб хизмат қилади[4].

Манбалар

  1. ↑ „Леwис, W. Артҳур“. 2013-йил 21-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 17-июл.
  2. ↑ „Легаcй оф Нобел лауреате Сир W. Артҳур Леwис cоммеморатед ат Роберцон Ҳалл“ (эн). Принcетон Университй. Қаралди: 2020-йил 29-май.
  3. ↑ Раво, Ниcк. „Сир W. Артҳур Леwис, 76, Ис Деад; Wиннер оф Нобел Эcономиcс Призе“ (1991-йил 17-июн).
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 „Сир Артҳур Леwис: Биограпҳиcал“. Тҳе Нобел Призе. Қаралди: 2021-йил 2-феврал.
  5. ↑ Тигнор, Роберт Л.. W. Артҳур Леwис анд тҳе Биртҳ оф Девелопмент Эcономиcс. Принcетон Университй Пресс, 2006 — 7–8-бет. ИСБН 978-0691121413. 
  6. ↑ Тигнор, пп. 11–13.
  7. ↑ Тигнор, Роберт Л.. W. Артҳур Леwис анд тҳе Биртҳ оф Девелопмент Эcономиcс. Принcетон Университй Пресс, 2006. ИСБН 978-0691121413.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi