Асапҳ Ҳалл ИИИ (1829-йил 15-октябр – 1907-йил 22-ноябр) 1877-йилда Марснинг икки йўлдоши Деимос ва Пҳобосни кашф этган машҳур америкалик астроном[1]. У бошқа сайёралар ва қўш юлдузларнинг сунъий йўлдошларининг орбиталарини, Сатурннинг айланишини ва Марснинг массасини аниқлаган.

Асапҳ Ҳалл
Таваллуди 15-октябр 1829-йил
Вафоти 22-ноябр 1907-йил(1907-11-22)
(78 ёшда)
Аннполис, Марйланд, АҚШ
Касби Астроном
Турмуш ўртоғи
Болалари 4 нафар Асапҳ Ҳалл, Жр. ва Перcивал Ҳалл
Имзоси

Ҳалл Коннектикут штатининг Гошен шаҳрида соацозлар Асапҳ Ҳалл ИИ (1800–42) ва Ханна Палмернинг (1804–1880) оиласида дунёга келган. Унинг бобоси Асапҳ Ҳалл И (1735-йил 11-июн – 1800-йил 29-март) Инқилобий уруш зобити ва Коннектикут штати қонун чиқарувчиси эди[2][3]. Унинг отаси 13 ёшида вафот этди ва оила молиявий қийинчиликда қолди, шунинг учун Ҳалл 16 ёшида мактабни тарк этиб, дурадгорнинг шогирди бўлди. Кейинчалик у Ню-Ёркнинг МакГровилл шаҳридаги Ню-Ёрк марказий коллежига ўқишга кирди ва у ерда математика бўйича таҳсил олди. У ерда у геометрия ва немис тили фанлари бўйича ўқитувчи Ангелине Стиcкнейдан сабоқ олди. 1856-йилда улар турмуш қуришди.

Пҳобос ва Деимоснинг кашф қилиниши

1877-йилда Марсга яқинлашув вақтида, Ҳаллнинг рафиқаси Ангелине Стиcкней Марс йўлдошларини қидиришга ундади. Унинг ҳисоб-китоблари шуни кўрсатдики, орбита сайёрага жуда яқин бўлиши керак. Ҳаллнинг ёзишича: „Сунъий йўлдошни топиш имконияти жуда кам эди, агар хотинимнинг далдаси бўлмаганида, мен қидирувдан воз кечган бўлардим“[4].

Асапҳ Ҳалл Деимосни 1877-йил 12-августда УТC соат 07:48 да ва Пҳобосни 1877-йил 18-августда Вашингтондаги АҚШ денгиз обсерваториясида тахминан 09:14 ГМТда (замонавий манбалар, 1925-йилгача бўлган астрономик конвенсиядан фойдаланган ҳолда) кашф этди. Ой чиқиш вақтида, кашфиёт вақтини мос равишда 11-август 14:40 ва 17-август 16:06 Вашингтон ўртача вақти билан ҳам олиш мумкин[5][6][7]. Ўша пайтда у атайлаб Марс йўлдошларини қидираётган эди. Ҳалл 10-август куни Марс ойига ўхшаб кўринган нарсани аввалроқ кўрган эди, бироқ ёмон об-ҳаво туфайли уларни кейинроқ аниқлай олди.

Телескоп Марс ё'лдошларини кашф қилиш учун ишлатилган

Манбалар

  1. ↑ Блунcк, Жüрген „Тҳе Сателлитес оф Марс; Дисcоверинг анд Наминг тҳе Сателлитес“, . Солар Сйстем Моонс: Дисcоверй анд Мйтҳологй. Спрингер, 2009 — 5-бет. ИСБН 978-3-540-68852-5. 
  2. ↑ Cоннеcтиcут Револутионарй Wар Лисц, 1775–1783. п. 20.
  3. ↑ Ҳеадс оф фамилиэс ат тҳе фирст У.С. cенсус. Cт. Бй У.С. Буреау оф тҳе Cенсус. Wашингтон, 1908. (227п.): 45 Реcорд оф Cонн. Мен ин мил. анд навал сервиcе дуринг тҳе Рев. Wар, 1775–1783. Бй Ҳенрй П.Жоҳнстон. Ҳартфорд. 1889. (17,779п.): 61, 424, 548
  4. ↑ Ҳалл, Асапҳ, Обсерватионс анд орбиц оф тҳе сателлитес оф Марс, Wашингтон: Говернмент Принтинг Оффиcе, 1878 (қуотед ин Ҳалл, Ангело, Ан астрономер'с wифе, Балтиморе: Нунн анд Cомпанй, 1908, п. 112).
  5. ↑ „Нотес: Тҳе Сателлитес оф Марс“ 181–185. Тҳе Обсерваторй, Вол. 1, Но. 6 (20-сентабр 1877-йил). Қаралди: 12-сентабр 2006-йил.
  6. ↑ Ҳалл, А. „Обсерватионс оф тҳе Сателлитес оф Марс“ 11/12–13/14. Астрономисче Начричтен, Вол. 91, Но. 2161 (17-октабр 1877-йил). Қаралди: 12-сентабр 2006-йил.
  7. ↑ Морлей, Т. А.; А Cаталогуэ оф Гроунд-Басед Астрометриc Обсерватионс оф тҳе Мартиан Сателлитес, 1877-1982, Астрономй анд Астропҳйсиcс Супплемент Сериэс, Вол. 77, Но. 2 (Фебруарй 1989), пп. 209–226 (Табле ИИ, п. 220: фирст обсерватион оф Пҳобос он Аугуст 18, 1877.38498)