Ashuro
Ашуро (арабча: عَاشُورَاء, ʿĀшūрāʾ') исломда хотирлаш кунидир. Ҳар йили ислом тақвимининг биринчи ойи Муҳаррам ойининг 10-кунига тўғри келади. Шиа мусулмонлари орасида ашуро куни 680-йилда Карбало жангида боши жудо қилинган Ҳусайн ибн Алининг (Муҳаммаднинг набираси) вафоти муносабати билан кенг миқёсли мотам намойишлари орқали нишонланади[1]. Сунний мусулмонлар орасида Ашуро байрами рўза тутиш орқали нишонланади[2]. Ҳусайннинг ўлими суннийлар томонидан ҳам катта фожиа сифатида баҳоланган бўлса-да, мотамнинг очиқ намойишлари ўзига хос ҳаракатга қараб ё тўхтатилади ёки тўғридан-тўғри тақиқланади[3].
Шиа жамоаларида Ашуро маросимлари одатда гуруҳли юришларда ўтказилади ва йиғлаш ва зиёрат қилишдан тортиб, ўзини ўзи уриш ва кўкрак уриш каби турли хил маросимлар билан бирга келади[4]. Сунний жамоаларда Муҳаммад (с.а.в) ҳадислари асосида уч давра рўза тутилади: Ашуро кунидан олдинги куни, Ашуро куни ва Ашуро кунидан кейинги кун; Ашуро куни рўза тутиш фарз бўлмасада, қаттиқ тарғиб қилинади[5][6]. Марокаш ва Жазоир каби мамлакатлардаги халқ анъаналарида Ашуро куни махсус таомлар, гулханлар ёки карнаваллар билан нишонланади, гарчи бу амалиётлар диний идоралар томонидан қўллаб-қувватланмаса ҳам[7].
Этимология
Ашуро сўзининг ўзаги семит тилларида ўнинчи деган маънони англатади; шунинг учун сўзма-сўз таржима қилинган исм „ўнинчи кун“ деган маънони англатади[8].
Келиб чиқиши
Сунний ислом
Муҳаррам ойининг ўнинчи куни, Ашуро куни рўза тутиш Муҳаммад (с.а.в) томонидан Исломнинг дастлабки кунларида Мусо пайғамбар томонидан Қизил денгизнинг иккига бўлиниши муносабати билан ўрнатилган амалиёт эди[9][10]. Унинг бошланиши ал-Бухорий Ибн Аббос ривоят қилган саҳиҳ ҳадисда келтирилади:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Мадинага келганларида, (яҳудийлар) Ашуро куни (яъни Муҳаррам ойининг 10-куни) рўза тутганларини кўрдилар. Улар: „Бу кун Аллоҳ таоло Мусони қутқариб, Фир’авн қавмини ғарқ қилган буюк кундир. Мусо алайҳиссалом бу кунда Аллоҳ таолога шукр қилиб рўза тутдилар“. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: „Мен Мусога улардан кўра яқинроқман“, дедилар. Шундай қилиб, у (ўша куни) рўза тутди ва мусулмонларга рўза тутишни буюрди[11].
Григориан календарида
Ашуро ҳар доим ислом тақвимининг бир кунида бўлиб ўтган бўлса-да, Григорий тақвимидаги сана икки тақвим ўртасидаги фарқ туфайли йилдан-йилга ўзгариб туради, чунки Ислом тақвими ой тақвими ва Григорий тақвими қуёш тақвимидир. Бундан ташқари, ҳар бир ислом ойининг қачон бошланишини аниқлаш учун ишлатиладиган ярим ойнинг кўриниши турли хил географик жойлашуви туфайли мамлакатдан мамлакатга фарқ қилади.
| АҲ | Григориан санаси |
|---|---|
| 1444 | 2022-йил 8-август |
| 1445 | 2023-йил 28-июл |
| 1446 | 2024-йил 16-июл |
| 1447 | 2025-йил 5-июл[12] |
Манбалар
- ↑ Морроw, Жоҳн Андреw. Исламиc Имагес анд Идеас: Эссайс он Саcред Сймболисм. МcФарланд & Cо, 2013. пп. 234-36. ИСБН 978-0786458486
- ↑ „Wҳат ис Ашура анд ҳоw до Шиа анд Сунни Муслимс обсерве ит?“ (эн). Миддле Эаст Эе. Қаралди: 2022-йил 13-сентябр.
- ↑ Липка. „Муслим ҳолидай оф Ашура брингс инто фоcус Шиа-Сунни дифференcес“ (эн-УС). Пеw Ресеарч Cентер. Қаралди: 2022-йил 13-сентябр.
- ↑ „Драматиc пҳотос шоw ҳоw Шиите Муслимс марк Ашура, оне оф тҳе мост эмотионал эвенц ин Ислам“ (эн-УС). Тҳе Wашингтон Пост. Қаралди: 2022-йил 13-сентябр.
- ↑ „Ашура | Дефинитион, Ҳисторй, & Фаcц | Британниcа“ (эн). www.британниcа.cом. Қаралди: 2022-йил 13-сентябр.
- ↑ „Фастинг ин Муҳаррам“ (эн-гб). Пеннй Аппеал. Қаралди: 2022-йил 13-сентябр.
- ↑ М. Маароуф, 2010, Ашура анд тҳе Ритуал Эманcипатион оф Wомен ин Мороccо, CЕСНУР 2010
- ↑ А. Ж. Wенсинcк, „Āшūрā“, Энcйcлопаэдиа оф Ислам 2. Ретриэвед 8 Жуне 2011.
- ↑ "ʿĀшūрāʾ: Исламиc ҳолй дай". Британниcа. ҳттпс://www.британниcа.cом/топиc/Ашура-Исламиc-ҳолй-дай.
- ↑ „Ашура фастинг ин Муҳаррам 2022: Дате, ҳисторй, сигнифиcанcе оф Шиа анд Сунни Муслимс' фаст ин Муҳаррам“ (эн). Ҳиндустан Тимес (2022-йил 2-август). Қаралди: 2022-йил 21-август.
- ↑ Саҳиҳ ал-Букҳари, Боок 60, Ҳадитҳ 70
- ↑ НУРМУҲАММАД, Даврон. „Ҳижрий янги йилингиз муборак бўлсин!“. Оъзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати (2025-йил 20-июн).
Қўшимча ўқиш
- Сиван, Эммануэл (1989). "Сунни Радиcалисм ин тҳе Миддле Эаст анд тҳе Ираниан Револутион". Интернатионал Жоурнал оф Миддле Эаст Студиэс 21 (1): 16–20. дои:10.1017/С0020743800032086. ИССН 0020-7438. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_интернатионал-жоурнал-оф-миддле-эаст-студиэс_1989-02_21_1/паге/16.
Ҳаволалар
- Гордон Б. Cоутц (Шотландия/Америка, 1868-1937) „Ашуро маросимлари, Тангиэр“ тасвирланган тувалдаги катта мой (араб. ʿạсẖwрạʾ ʻĀшūрā' — Урду: ʿạсẖwрạ — Форс: Асẖwрạ — Форс: Асẖwрạ). Имзоланган ва ёзилган: "Гордон Cоутц/ТАНГИЭР (пастки ўнг). c. 1920
- Аашура куни мотамми ёки шодлик куними? (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-04-07 санасида архивланган)
- Ашуро — Ислом эркинлигининг тарихий аҳамияти ва мукофотлари
- Ашуро кунидаги воқеалар
- „Ашуро“ Энcйcлопæдиа Британниcа Онлинеда мақола
- Ашуро нима? (ББC Неwс)
- Ашуро нима? — Абдул-Илоҳ Ас-Саадий томонидан Ал-Жазира телеканалида
- Ашура Австралия — Сиднейдаги йиллик Ашуро маросимининг расмий веб-сайти