Ziyosfera

Bronxial astma

(Astmadan yoʻnaltirildi)
Бронхиал астмани даволайгидан дорилар

Астма (юнонча астҳма – ҳаллослаш, бўғилиб қолиш) – бронхлар тешигининг тўсатдан торайиб қолиши (Бронхиал астма) ёки юрак касалликлари натижасида (қаранг Юрак астмаси) тутадиган бўғилиш хуружи. Астма тутганда дарҳол шошилинч тиббий ёрдам кўрсатиш зарур. Астма қандай сабабга кўра келиб чиққан бўлишидан қатъий назар, беморни оёғини пастга осилтириб ўтқазиш ва хона ҳавосини янгилаш зарур. Дори-дармон фақат шифокор рухсати билан берилади Бронхиал каналларнинг қисқариши ва ҳаво ўтишини камайишига олиб келадиган бронхиал астма нафас йўлларининг сурункали касаллигига киради.

Астманинг энг кўп учрайдиган симптомлари ўз ичига қуйидагиларни олади: бронхоспазм, йўтал ва хириллаб нафас олиш ҳуружлари оқибатида нафас олишнинг қийинлашиши. Бу ҳуружлар айниқса тунда ва эрта саҳарда рўй беради. Агар бемор астмага қарши даволанса, унинг симптомлари тамоман ёки қисман йўқ бўлиши мумкин. Астма ҳуружлари аллерген моддалар таъсир қилганда(чанг, ўсимлик гуллар чанги, ҳайвонлар юнги, патлари, айрим озиқ-овқат турлари), жисмоний куч ишлатилганда, совуқ ҳаводан нафас олганда ёки нафас йўлларига инфекция юққанда рўй бериши мумкин.

Астма касаллигига мойил одамлар одатда кўкрак қафаси сиқиши, меъёридан ортиқ сўлак ажраб чиқиши, уйқунинг безовталаниши ёки нафас олишнинг тезлашишидан шикоят қиладилар.

Астмани қўзғатадиган омиллардан эҳтиёт бўлиш муҳимдир (аллергенлар ва совуқ ҳаво таъсиридан). Даволаш ўз ичига асосан яллиғланишга қарши дорилар билан бирга ишлатиладиган бронхларни кенгайтирадиган дориларни қабул қилиш (масалан, стероидларни). Физиотерапия муолажалари ва нафас олиш машқлари ҳам эътибордан четда қолиши керак эмас[1].

Аломатлари

Астма қайта тикланувчи шовқин, нафас олиш қийинлиги, кўкрак боши ва ҳансирашнинг эписодлари билан танқид қилинади[2]. Спутум пулмонадан касалланиш орқали ҳосил бўлиши мумкин, аммо кўпинча уни кўтариш қийин[3]. Астма ҳужумидан (эксербация) тикланиш пайтида, у эозинофиллар деб номланган оқ қон ҳужайраларининг юқори даражасида бўлгани сабабли, ўқ-қуруқ каби кўриниши мумкин[4]. Кўпинча белгилар кечаси ва эрталабда ёки жисмоний машқ ёки совуқ ҳавога жавобан оғирлашади[5]. Астма билан касалланган баъзи одамлар, одатда, тетикларга жавоб сифатида, камдан-кам симптомларга дуч келишади, бошқалари эса тез-тез ва тезда ҳаракат қилишлари ва доимий симптомларга дуч келиши мумкин[6].

Сабаблари

Астма мураккаб ва тўлиқ тушунилмаган атроф-муҳит ва генетик ўзаро алоқаларнинг комбинацияси туфайли содир бўлади[7][8]. Бу унинг оғирлигини ҳам, даволашга жавоб бериш қодирлигини ҳам таъсир қилади[9]. Астма ҳолатининг сўнгги пайтларда кўпайиши эпигенетика ўзгариш (ДНК ма'лумоти билан боғлиқ бўлмаган мерос бўлиши мумкин бўлган омиллар) ва ўзгарувчан яшаш муҳитида содир бўлганлиги сабабли бўлиши керак деб ҳисобланади[10]. 12 ёшдан олдин бошланган астма генетик таъсир туфайли кўпроқ юзага келиши мумкин, 12 ёшдан кейин пайдо бўлиши эса атроф-муҳит таъсири туфайли кўпайиши мумкин[11].

Спирометрия

Спирометрия ташхис ва даволашда ёрдам бериш тавсия этилади[12][13]. Бу астма учун энг яхши синовдир. Агар ушбу усул билан ўлчанадиган ФЕВ1 бу касалликни аниқлашда 12% дан ортиқ яхшилаш ва салбутамол каби бронходилататор қўллашдан кейин камида 200 миллилитрга кўпайса, бу ташхисни қўллаб-қувватлайди. Бироқ, у енгил астма билан муомала қилган, ҳозир ҳаракат қилмайдиган кишиларда нормал бўлиши мумкин[14]. Кофеин астма билан касалланган одамларда бронходилататор бўлгани учун, ўпка функцияси тестидан олдин кофеиннинг фойдаланилиши натижаларга халақит бериши мумкин[15]. Бир нафасли тарқалиш қобилияти астмани CОПД фарқлашга ёрдам беради. Инсоннинг астмаси қанчалик яхши назорат қилинишини кузатиш учун ҳар бир ёки икки йилда спирометрия ўтказиш оқилона бўлади[16].

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент 2000-йил
  2. ↑ ГИНА 2011, сс. 2–5
  3. ↑ Техтбоок оф пулмонарй анд cритиcал cаре медиcине. Неw Делҳи: Жайпеэ Бротҳерс Медиcал Публишерс, 2011 — 242-бет. ИСБН 978-93-5025-073-0. 
  4. ↑ Чест медиcине : эссентиалс оф пулмонарй анд cритиcал cаре медиcине, 5тҳ, Пҳиладелпҳиа: Липпинcотт Wиллиамс & Wилкинс, 2005 — 62-бет. ИСБН 978-0-7817-5273-2. 
  5. ↑ Бритиш Гуиделине 2009, с. 14
  6. ↑ ГИНА 2011, сс. 8–9
  7. ↑ „Генес, энвиронменц, девелопмент анд астҳма: а реаппраисал“. Тҳе Эуропеан Респираторй Жоурнал. 29-жилд, № 1. Жануарй 2007. 179–84-бет. дои:10.1183/09031936.00087906. ИССН 0903-1936. ПМИД 17197483.
  8. ↑ „Энвиронментал эпигенетиcс анд астҳма: cуррент cонcепц анд cалл фор студиэс“. Америcан Жоурнал оф Респираторй анд Cритиcал Cаре Медиcине. 177-жилд, № 6. Марч 2008. 567–73-бет. дои:10.1164/рccм.200710-1511ПП. ПМC 2267336. ПМИД 18187692.
  9. ↑ „Диссеcтинг cомплех дисеасес ин cомплех популатионс: астҳма ин латино америcанс“. Проcеэдингс оф тҳе Америcан Тҳораcиc Соcиэтй. 4-жилд, № 3. Жулй 2007. 226–33-бет. дои:10.1513/пац.200701-029АW. ПМC 2647623. ПМИД 17607004. {{cите магазине}}: Инвалид |дисплай-аутҳорс=6 (ёрдам)
  10. ↑ „Матернал анд чилдҳоод астҳма: риск фаcторс, интераcтионс, анд рамифиcатионс“. Репродуcтиве Тохиcологй. 32-жилд, № 2. Септембер 2011. 198–204-бет. дои:10.1016/ж.репротох.2011.04.007. ПМИД 21575714.
  11. ↑ „Аге-оф-астҳма онсет ас а детерминант оф дифферент астҳма пҳенотйпес ин адулц: а сйстематиc ревиэw анд мета-аналйсис оф тҳе литературе“. Эхперт Ревиэw оф Респираторй Медиcине. 9-жилд, № 1. Фебруарй 2015. 109–23-бет. дои:10.1586/17476348.2015.1000311. ПМИД 25584929.
  12. ↑ ((Америcан Аcадемй оф Аллергй, Астҳма, анд Иммунологй)). „Фиве тҳингс пҳйсиcианс анд патиэнц шоулд қуэстион“. Чоосинг Wиселй. АБИМ Фоундатион. 2012-йил 3-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 14-август.
  13. ↑ Эхперт Панел Репорт 3: Гуиделинес фор тҳе Диагносис анд Манагемент оф Астҳма. Натионал Ҳеарт, Лунг, анд Блоод Институте (УС), 2007. 07-4051. 
  14. ↑ „Ч. 38 Астҳма“, Муррай анд Надел'с техтбоок оф респираторй медиcине, 5тҳ, Элсевиэр, 2010. ИСБН 978-1-4160-4710-0. 
  15. ↑ „Cаффеине фор астҳма“ (ПДФ). Тҳе Cочране Датабасе оф Сйстематиc Ревиэwс. 2010-жилд, № 1. Жануарй 2010. CД001112-бет. дои:10.1002/14651858.CД001112.пуб2. ПМC 7053252. ПМИД 20091514.
  16. ↑ НҲЛБИ Гуиделине 2007, с. 58

Ҳаволалар



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi