Atmosfera frontlari

Атмосфера фронтлари – ме-теорологик элементлари ҳар хил бўлган икки ҳаво массасини ажратувчи зоналар. Атмосфера фронтларида метеорологик элементлар гори-зонтал йўналишда кескин ўзгаради. Ер юзасига яқин қатламда ўтиш зонасининг эни, одатда, 100 км дан ошмайди. Атмосфера фронтлари ер сиртига нисбатан қия йўналиб, салқин ҳаво зичроқ бўлганлиги учун илиқ ҳаво остига пона шаклида киради, Ерга нис-батан жуда ётиқ, деярли горизонтал жой-лашган. Ажратувчи зонанинг горизон-тал йўналишдаги кенглиги бир неча юз км бўлса, бундай зона фронт зонаси деб аталади. Атмосфера фронтлари қанча тез ҳаракат қилса, метеорологик элементлар шунча кескин ўзгаради. Шунинг учун Атмосфера фронтларида кучли вертикал оқимларни, турли булутлар ша-клини, ёғинларни, хуллас, об-ҳавонинг кескин ўзгаришларини кузатиш мумкин. Атмосферанинг умумий сиркуляциясидаги аҳамиятига қараб, Атмосфера фронтларини арктик, қутб ҳавоси орасидаги арктик, қутбий ва тропик ҳамда экваториал ҳаво орасидаги тропик хилларга ажратиш мумкин. Ба’зи вақнларда кенг горизонтал ҳаво мас-салари ичида иккинчи даражали фронт ҳам ҳосил бўлади. Фронт салқин ҳаво томонга ҳаракатланса, салқин фронт деб юритилади. Одатда, салқин фронт илиқ фронтга қараганда тезроқ ҳаракатланади. Шу сабабли, ба’зан, салқин фронт илиқ фронтга етиб олиб, қўшилиб кетади. Бундай Атмосфера фронтлари окклюзия фронти деб юри-тилади. Илиқ ҳаво салқин фронт бўйлаб юқорига кўтарилса, анафронт, пастга қараб йўналса, катафронт дейилади.Одатда, Ўрта Осиёда салқин фронтларнинг ўтиши об-ҳавонинг кескин ўзгаришлари (ёмғир, қор, ҳароратнинг пасайиши, кучли шамол)га олиб кела-ди, Жала, момақалдироқ ва бошқа тингач, салқин фронт чизиғидан кейин об-ҳаво очилиб кетади. Илиқ фронт ўтганда эса об-ҳавода кескин ўзгаришлар юз бермай-ди, камдан-кам ҳолларда ёғингарчилик бўлади.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил