Autoimmun kasalliklar
Аутоиммун касалликлар (wикт:αὐτός [аутос] " ўзи; у энг " + " иммун " — иммун системасига оид) — клиникада гетероген бўлган, аутоиммуннинг патологик ишлаб чиқарилиши натижасида ривожланадиган касалликларнинг кенг тарқалган гуруҳи. антикорлар ёки соғлом, нормал тўқималарга қарши қотил ҳужайраларнинг автоагрессив клонларини кўпайтириш, бу нормал тўқималарнинг шикастланиши ва йўқ қилинишига ва аутоиммüн яллиғланишнинг ривожланишига олиб келади[1].
| Аутоиммун касалликлар | |
|---|---|
| КХК-9 | 279.4 |
| ОМИМ | 109100 |
| МедлинеПлус | мед |
Сабаблари
Патологик антителалар ёки патологик килер ҳужайраларни ишлаб чиқариш тананинг бундай юқумли агенти билан инфекцияси билан боғлиқ бўлиши мумкин, энг муҳим оқсилларнинг антигеник детерминантлари (эпитоплар) оддий тўқималарининг антигеник детерминантларига ўхшайди. Айнан шу механизм туфайли аутоиммун гломерулонефрит стрептококк инфекциясидан кейин ёки гонореядан сўнг аутоиммун реактив артритдан кейин ривожланади. Эмлаш, айниқса, иммуносупрессантлар[2] билан даволанадиган аутоиммун ревматологик касалликларга чалинган беморлар учун муҳимдир.
Турлари
- Органга хос аутоиммун касалликлар — иммун тизимидан ажратилган органларнинг гистогематик тўсиқларини йўқ қилиш оқибатлда ривожланади. Натижада, иммунитет тизими ушбу органларнинг ўзгармаган антиэнларига таъсир қилиб, антигенлар ва сенсибилизацияланган лимфоцитларни ишлаб чиқаради, органлардаги ўзгаришлар кечикилган турдаги юқори сезувчанлик турига қараб ривожланиби: тўқималарнинг лимфоцитлар билан инфилтрацияси, паренхимасининг ўлими ва охирида склероз . ривожланади. Буларга аутоиммун тироидит (Ҳасимото касаллиги), энсефаломиэлит, полиневрит, кўп склероз, идиопатик Аддисон касаллиги, асперматогения, симпатик офталмия ва бошқалар киради.
- Орган — носпесифик аутоиммун касалликлар — асосий омиллар иммунобиологик кузатув системасидаги бузилишлардир. Аутоиммунизация кўплаб органлар ва тўқималарнинг антигенларига нисбатан ривожланиб, уларда ҳам кечиктирилган, ҳам тезкор сезувчанлик турларига хос ўзгаришлар бўлади. Ушбу гуруҳга тизимли қизил югурук, ревматоид артрит, тизимли склеродерма, дерматомиёзит, иккиламчи тромботик тромбоцитопеник пурпура (Мошкович касаллиги) ва бошқалар киради.
- Ўрта даражадаги аутоиммун касалликлар — миястения гравис, И турдаги қандли диабет, тиреотоксикоз, Шерген синдроми, Гудпасчера синдроми ва бошқалар[3]
Асоратлари
Аутоиммун тироидит шунга ўхшаш механизм бўйича ривожланиб, қалқонсимон безнинг коллоиди ҳам қонга чиқарилмайди (гемато-қалқонсимон тўсиқ), қонга фақат Т3 ва Т4 билан боғлиқ бўлган тироглобулин чиқарилади. Аутоиммун шикастланганда ҳосил бўлган антиспермал антителалари туфайли бепуштлик[4][5] қон-мояк тўсиғи юзага келади. Баъзи маълумотларга кўра, ҳимояланмаган анал жинсий алоқада бўлган гомосексуалларда антисперм антикорлари кўпроқ тарқалган[6][7][8], бошқа маълумотларга кўра, гомосексуаллик АСА шаклланиши учун хавф омили эмас[9][10].
Органга хос ўзгаришлар
| Ҳашимото тироидити | Миллер-Фишер синдроми | увеит |
| Гудпастуре синдроми | пемфигус вулгарис | симпатик офталмия |
| нейропатиялар | нарколепсия | бирламчи микседема |
| миястения гравис | идиопатик грануломатоз мастит | Ламберт-Эатон миястенияси |
| Аутоиммун гепатит | қабр касаллиги | Крон касаллиги |
| 1-тоифа диабет меллитус | ярали колит | имфоцитик колит |
| микроскопик колит | бирламчи склерозан холангит | асосий билиар сироз |
| атрофик гастрит | зарарли анемия |
Даволаш
Иммуносупрессантлар : азатиоприн, преднизолон, тимодепрессин, сиклофосфамид, сиклоспорин .
Биологик фаол моддалардан: ТНФ-а блокаторлари (инфлихимаб, адалимумаб, этанерсепт), CД40 рецепторлари блокаторлари : ритуксимаб (мабтҳера), Т-лимфоцитлар дифференциацияси блокаторлари (ҳалофугинон) каби воситалар қўлланади.
1970-йилларда АҚШ Миллий гриппга қарши эмлаш дастури фаол бўлмаган тизимли қизил югурук билан касалланган беморларда моно ва бивалент вакциналарнинг самарадорлиги ва хавфсизлигини тасдиқладилар. Ревматоид артрити билан оғриган беморлар шунга ўхшаш тадқиқотлари кейинчалик Япония, АҚШ[11], Швеция[12] каби давлатларида ўтказилди.
Шунингдек, аутоиммун касалликларнинг частотасини оширадими ёки йўқми, эмлаш режимларининг кўпайиши ва турли ёшдаги эмлашлар бунга қандай таъсир қилиши ҳали ҳам мунозарали[2].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Б. С. Белов, М. С. Сергеэва, Г. М. Тарасова. Ваccинатион ин рҳеуматологй: Эволутион оф виэwс он тҳе проблем // Терапевтическии аркҳив. — 2017-05-15. — Т. 89, вып. 5. — С. 83–89. — ИССН 2309-5342. — дои:10.17116/тераркҳ201789583-89. Архивировано 6 мая 2021 года.
- ↑ 2,0 2,1 {{{заглавие}}}.
- ↑ Струков А.И., Серов В.В.. Патологическая анатомия: учебник, 5-е изд, М.: Литтерра, 2010 — 203-205-бет.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ „Акушерство и Гинекология » Патогенез снижения фертильности при аутоиммунных реакциях против сперматозоидов“. www.аиг-жоурнал.ру. 2017-йил 21-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 23-сентябр.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ „Натураллй-оccурринг антисперм антибодиэс ин мен: Интерференcе wитҳ фертилитй анд cлиниcал имплиcатионс. Ан упдате. Фелиcе Франcавилла, Риccардо Сантуccи, Арcангело Барбонетти, Арcангело Барбонетти. Литературе Ревиэw · Фебруарй 2007“. 2021-йил 28-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 28-декабр.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ {{{заглавие}}}.
Адабиётлар
Адрианова Ҳ. В., Пиский В. И., Серов В. В. Аутоаллергическиэ болезни // Болшая медицинская энсиклопедия : в 30 т. / гл. ред. Б. В. Петровский. — 3-э изд. — М. : Совецкая энсиклопедия, 1975. — Т. 2 : Антибиотики — Беккерел. — 608 с. : ил.