Азйкҳ (озарбайжонча: Азıх) ёки Азокҳ (арманча: Ազոխ)[3] Озарбайжон Хўжавенд туманидаги қишлоқ ҳисобланади. Қишлоқ Ишхончой дарёси (озарбайжонча: İşханçай) бўйида Азих ғори яқинида жойлашган. Қишлоқда 2020−йилги Тоғли Қорабоғ урушигача этник арманлар кўпчилик аҳоли бўлган, 1989−йилда эса арманлар кўпчиликни ташкил қилган[4]. Қишлоқ 1992-2020 йиллар оралиғида Ҳадрут вилояти таркибига кирган.

Азйкҳ / Азокҳ
Азıх / Ազոխ
Azykh / Azokh is located in Azerbaijan
Azykh / Azokh
Азйкҳ / Азокҳ
Azykh / Azokh is located in Republic of Artsakh
Azykh / Azokh
Азйкҳ / Азокҳ
Жойлашув: Андоза:Хб_тйпе:cитй(741) 39°37′14″Н 46°58′42″Э / 39.62056°Н 46.97833°Э / 39.62056; 46.97833
Мамлакат

Ozarbayjon bayrogʻi Озарбайжон


 Републиc оф Арцакҳ (cлаимед)[1]
Туман Кҳожавенд

Этимологияси

“Озарбайжон топонимларининг энциклопедик луғати”га кўра, “Азих” номи эски туркий тилидан келиб чиққан бўлиб, “айиқ уяси” маъносини билдиради[5].Шаҳен Мкрттчяннинг “Тоғли Қорабоғнинг тарихий-архитектура ёдгорликлари” китобига кўра, “Азох” номи Арман тилидан келиб чиққан Ազոխ, Азокҳ, сўзидан келиб чиққан ва "пишмаган узум" деган ма'нони англатади[6].

Тарихи

Энтранcе то тҳе Азйкҳ Cаве

Қишлоқ яқинида жойлашган Азих ғори олтита ғор мажмуаси бўлиб, милоддан олдинги одамларнинг яшаш жойи сифатида танилган[7]. О'рта палеолитнинг қадимий қатламларида тахминан 300 000 йил олдин бо'лиши мумкин бо'лган Неандертал қолдиқлари топилган[8].

Қишлоқ Совет Иттифоқи даврида [[Озарбайжон Совет Социалистик Республикаси] таркибидаги]] Тоғли Қорабоғ автоном вилоятига қарашли Ҳадрут тумани таркибига кирган. Биринчи Тоғли Қорабоғ урушидан кейин қишлоқ Арцах Республикасининг Ҳадрут вилояти таркибига кирган.

Қишлоқ 2020-йил 9-ноябрда, 2020-йил Тоғли Қорабоғ уруши пайтида Озарбайжон назоратига ўтган[9]. Кейинчалик Тҳе Гуардиан ва Дер Спиэгел Озарбайжон кучлари Озарбайжонга қарши ҳужумга қарамай, Азохда қолган 82 ёшли арманистонлик Юрий Асряннинг бошини жудо қилиб, ҳарбий жиноят содир этганини хабар қилди[10][11].

Тарихий мерос об'эктлари

Азихда бир қанча тарихий мерос об'эктлари мавжуд бо'либ, улардан иккитаси Арцах Республикаси томонидан ко'чмас маданий мерос об'эктлари сифатида ро'йхатга олинган. Рўйхатга олинган жойлар жануби-шарқда 700 м узоқликда жойлашган Тош даврига оид Азих ғори ҳамда 1 км жануби-шарқда жойлашган. ХИИИ асрга оид “Цилтахач” (Андоза:Ланг-ҳй))кўпригидир.[12]

Рўйхатга олинган жойлар жануби-шарқда 700 м узоқликда жойлашган Тош даврига оид Азих ғори ҳамда 1 км жануби-шарқда жойлашган ХИИИ асрга оид “Цилтахач” кўпригидир. (арманча: Ծիլտախաչ),.[13][14][15] Бундан ташқари, қишлоқда ХВИИ асрга оид "Сурб Аствацацин" черкови ва Х—ХИХ асрларга оид тарихий қабристон мавжуд (арманча: Սուրբ Աստվածածին сўзма-сўз таржимаси — „Ҳолй Мотҳер оф Год“)[13][14] .[13] Қишлоқ яқинида Амаркхатун монастири, Цицкар қал'аси ва Мелик Сагам қал'аси ҳам жойлашган[14]

Манбалар

  1. ↑ „Արցախի տարածքները համարվում են օկուպացված Ադրբեջանի կողմից. ԱՀ ԱԺ հայտարարությունը“ [Тҳе территориэс оф тҳе Арцакҳ Републиc, wҳич аре ундер тҳе cонтрол оф Азербаижан со фар, аре cонсидеред то бе оccупиэд бй тҳе Републиc оф Азербаижан] (ҳй). арменпресс.ам (2021-йил 1-март). 2021-йил 7-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 7-сентябр.
  2. ↑ Ҳакоб Гҳаҳраманян. „Диреcторй оф соcио-эcономиc чараcтеристиcс оф НКР административе-территориал униц (2015)“.
  3. ↑ „Азих, Азербаижан“. Фаллинг Раин.
  4. ↑ Андрей Зубов. „Андрей Зубов. Карабах: Мир и Война“. другоивзглиад.cом. 2020-йил 20-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-ноябр.
  5. ↑ "Азəрбайcан топонимлəринин энсиклопедик лüğəти" ("Энциклопедический словарь азербайджанских топонимов" в 2-х томах). — 2007. — Баку: "Şəрқ-Қəрб" ("Восток-Запад"), 2007. — С.Том 1.
  6. ↑ Мкртчян, Шаҳен. Ҳисториcал-Арчитеcтурал Монуменц оф Нагорно-Карабакҳ, Ереван,Армениа, 1980 — 91-бет. 
  7. ↑ Степʻан Тиграни, Меликʻ-Бакҳшян. Ҳаёцʻ патмутʻян агҳбюрагитутʻюн (ҳнагуйн зҳаманакнерицʻ минчʻев ХВИИИ дари вержě). Ереван: Университй оф Мичиган; Ереван Университй Публишинг Ҳоусе, 1979 — 323-бет. 
  8. ↑ Фернáндез-Жалво, Й; Кинг, Т; Епископосян, Л; Андреwс, П (2016), „Интродуcтион: Азокҳ Cаве анд тҳе Трансcауcасиан Cорридор“, Азокҳ Cаве анд тҳе Трансcауcасиан Cорридор, Чам: Спрингер Интернатионал Публишинг, 1–26-бет, дои:10.1007/978-3-319-24924-7_1, ИСБН 978-3-319-24922-3, қаралди: 2021-05-16
  9. ↑ „Даҳа 23 кəнд иşğалдан азад эдилди“ (аз). репорт.аз (2020-йил 9-ноябр).
  10. ↑ Тwо мен беҳеадед ин видеос фром Нагорно-Карабакҳ wар идентифиэд. Тҳе Гуардиан. 15 Деcембер 2020
  11. ↑ Зwеи Зивилистен ин Бергкарабач энтҳауптет – мутмаßлич дурч асербаидсчанисче Солдатен. ДЕР СПИЭГЕЛ. 15 Деcембер 2020
  12. ↑ Лист оф иммовабле cултурал монуменц оф тҳе ҳисторй оф тҳе Арцакҳ Републиc, публишед бй тҳе Департмент оф Тоурисм, Ҳисториcал Энвиронмент Протеcтион ундер тҳе Говернмент оф тҳе Арцакҳ Републиc.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 „Տեղեկատու ԼՂՀ վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի“ (ҳй). Արցախի ԷլեկտրոնայինԳրադարան. Қаралди: 2021-йил 26-декабр.
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 Այվազյան, Հովհաննես Մնացականի; Բալայան, Զորի Հայկի. Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ 1988-1994: Հանրագիտարան 1 հատորով (ҳй). Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2004. ИСБН 978-5-89700-023-4. 
  15. ↑ „ԱՀ Ազգային ժողով | Պաշտոնական կայք | нанкр.ам“. www.нанкр.ам. 2022-йил 28-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 26-декабр.

Ҳаволалар