Az-Zarqaliy
Абу Исъҳоқ Иброҳим ибн Яҳё ан-Наққош аз-Зарқалий ат-Тужибий[2] (арабча: إبراهيم بن يحيى الزرقالي; шунингдек аз-Зарқалий ёки Ибн Зарқала (1029–1100) номлари билан ҳам танилган) — араб астрономик асбоблар ясовчиси ва ғарбий ислом оламидан чиққан мунажжим[2].
Абу Исъҳоқ Иброҳим аз-Зарқалий | |
|---|---|
|
Фундаcиóн Эспаñола пара ла Cиэнcиа й ла Теcнологíа (2011) учун Эулогиа Мерле томонидан яратилган хаёлий портрет | |
| Шахсий маълумотлар | |
| Таваллуди | 1029-йил |
| Вафоти |
1100 |
| Дини | Ислом |
| Эра | Исломий олтин аср |
| Ҳудуд | ал-Андалус, Толедо тайфаси |
| Машҳур иш(лар)и | Толедо жадваллари |
Гарчи унинг исми одатда аз-Зарқалий шаклида келтирилса-да, тўғри шакли аз-Зарқаллуҳ бўлган бўлиши эҳтимолдан холи эмас[3]. Лотин манбаларида исми Арзачел ёки Арсечиэлес деб ёзилган бўлиб, бу Арзачел сўзининг ўзгарган шакли бўлиб, „нақшкор, ўювчи“ деган маънони англатади[4]. Умрининг дастлабки даврида ал-Андалуснинг Толедо шаҳрида яшаган, кейинроқ эса Кордовага кўчиб ўтган. Асарлари ал-Андалусдаги бир авлод ислом астрономларига илҳом берган, кейинчалик эса таржима қилиниб, Европада ҳам катта таъсир кўрсатган. Унинг сафия (мукаммаллаштирилган астролаб) ихтироси жуда машҳур бўлиб, 16-асргача денгизчиларда кенг қўлланган[5].
Асарлари
Асосий асарлари ва нашрлари:
- Ал-амал би ас-Саҳифа аз-Зижия
- ат-Тадбир
- ал-Мадҳал фий илм ан-нужум
- Рисала фий тариқат истиʻмал ас-сафиҳа ал-муштарака ли жамиʻ ал-ʻуруд
- Арзачел тақвими
Яна қаранг
Изоҳлар
- ↑ Абū Исḥāқ Ибрāҳīм ибн Яḥйā ал-Наққāш ал-Зарқāлī, "Биограпҳиcал Энcйcлопедиа оф Астрономерс", эд.Виргиниа Тримбле, Тҳомас Р. Wиллиамс, Катҳерине Брачер, Ричард Жаррелл, Жордан Д. Марчé, Ф. Жамил Рагеп, (Спрингер, 2014), 1258.
- ↑ 2,0 2,1 Жулио, Самсó „Ибн ал-Зарқāллуҳ“ (эн) (2018-йил 1-март).
- ↑ с.в. „ал-Зарқāлī“, Жулио Самсó, Энcйcлопаэдиа оф Ислам, Неw эдитион, вол. 11, 2002.
- ↑ 4,0 4,1 Wеэвер, Ж.. Чауcер Наме Диcтионарй: А Гуиде то Астрологиcал, Библиcал, Ҳисториcал, Литерарй, анд Мйтҳологиcал Намес ин тҳе Wоркс оф Геоффрей Чауcер. Роутледге, 1996, 1996 — 41-бет. ИСБН 9780815323020.
- ↑ „Спаин - Cултуре оф Муслим Спаин“ (эн). Энcйcлопедиа Британниcа.: А нумбер оф тҳесе счоларс соугҳт то симплифй тҳе астролабе, анд финаллй ал-Зарқāлī (Азарқуиэл; диэд 1100) ачиэвед суccесс бй инвентинг тҳе аппаратус cаллед тҳе азафеа (Арабиc: ал-ṣафīḥаҳ), wҳич wас wиделй усед бй навигаторс унтил тҳе 16тҳ cентурй.
Қўшимча адабиётлар
- Пуиг, Росер (2007). "Зарқāлī: Абū Исḥāқ Ибрāҳīм ибн Яḥйā ал-Наққāш ал-Тужīбī ал-Зарқāлī". ин Ҳоcкей, Тҳомас. Тҳе Биограпҳиcал Энcйcлопедиа оф Астрономерс. Неw Ёрк: Спрингер. 1258–60 б. ИСБН 978-0-387-31022-0. ҳттп://исламсcи.мcгилл.cа/РАСИ/БЕА/Зарқали_БЕА.ҳтм. (ПДФ версияси)
- Вернет, Ж. (1970). "Ал-Зарқāлī (ор Азарқуиэл), Абū Исḥāқ Ибрāҳīм Ибн Яḥйā Ал-Наққāш". Илмий биографиялар луғати. Ню-Ёрк: Чарлес Сcрибнер'с Сонс. ИСБН 0-684-10114-9. ҳттп://www.энcйcлопедиа.cом/доc/1Г2-2830904769.ҳтмл.
- Э. С. Кеннедй. Исломий астрономик жадваллар шарҳи (Трансаcтионс оф тҳе Америcан Пҳилосопҳиcал Соcиэтй, Неw Сериэс, 46, 2.), Филаделфия, 1956-йил.
Ҳаволалар
- 1029-yilda tugʻilganlar
- 1087-yilda vafot etganlar
- 11-asr arablari
- 11-asr matematiklari
- Al-Andalus astronomlari
- Al-Andalus matematiklari
- Oʻrta asr islom olami ixtirochilari
- Al-Andalus munajjimlari
- Oʻrta asr islom olami soatsozlari
- Ilmiy asboblar yasovchilari
- Toledolik shaxslar
- 11-asr astronomlari
- 11-asr ixtirochilari
- Astronomik asboblar yasovchilari
- 1100-yilda vafot etganlar