Ziyosfera

Aznakayevo

Азнакаево (татарча: Азнакáй – Россиянинг Татаристон Республикасидаги шаҳар. Азнакаево туманининг маъмурий маркази. Шаҳар таркибидаги ягона аҳоли пункти сифатида шаҳар посёлкаси мақомига эга Азнакаево шаҳри муниципалитетини ташкил қилади[2]. Полисентрик-Алметевск (Алметевск-Бугулма) агломерациясига киритилган.

Азнакаево

Азнáкай
шаҳар
Aznakayevo
Байроқ
Aznakayevo
Герб
Мамлакат Россия
Республика Татаристон
Муниципал туман Азнакаево
Шаҳар жамоати Азнакаево шаҳар жамоати
Ҳукумат
 • Мер Марсел Зуфарович Шайдуллин
Асос солинган 1762
Қачондан бери шаҳар 1987
Майдон 15[1] км2 (5.8 кв ми)
Маркази баландлиги 180 м
Миллий таркиб татарлар – 90,5%, руслар – 7,7% (2010)
Конфессиявий таркиб

мусулмон-суннийлар

православлар
Этнохороним азнакаеволик
Телефон коди 85592
Почта индекс(лар)и 423330…423333,423303

Этимологияси

Тахминларга кўра, номининг келиб чиқиши бу ҳудудларга биринчи бўлиб қўним топган шахс номидир. Азнакай форсча-туркча исм бўлиб, „азна“ ~ „атна“ сўзига -кай камайтирувчи аффиксини қўшиш орқали ҳосил қилинган („Жума“ – мусулмонлар орасида муқаддас кун)[3][4][5][6]. Бошқа манбалар, Азнакаево номининг келиб чиқиши ва унинг ташкил этилишининг олдинги даври ва асосини ХВИ асрга тўғри келади деб таъкидлайдилар. Шундай қилиб, академик Бегунов китобида шундай дейилган:

…3000 йиллик Белек қоплами остидаги манбаларга кўра: Син-Саид болгарларни Кичи-Булгартау („Кичик Болгар тоғлари“) ёки „Кичик Урал“ (ҳозирги Бугулмин-Белебеев тоғлари)даги Иждарли (Стярле) дарёсигача олиб борган. Сўнг Кичик-Булғор ёки Азнакай-Булғор (Азнакаево) шаҳри қурилган. Бу шаҳар аввал Болгария империясининг иккинчи пойтахти бўлади, кейинчалик эса бу шаҳарда атиги 200 болгар қолади…

Сокровиша булгарского народа. Випуск 1. Этногенез. История. Култура. Академик Ю. К.Бегунов нашри остида Санкт-Петербург, 2007-йил

Географияси

Шаҳарнинг майдони 15 км². Закаме шаҳрида, Бугулма-Белебеев тоғининг этагида, Стярле дарёси бўйида (Ик дарёсининг чап ирмоғи), Ютаза темир йўл станциясидан 34 км шимолда, Қозондан 376 км узоқликда жойлашган. Шаҳар яқинида Чатир-Тау (Шотёр тоғ) тепалиги бор – республиканинг энг баланд нуқталаридан бири, яшил тепаликлар этагида мис конлари мавжуд . Оммабоп эътиқодга кўра, шоҳ-магнит тоғнинг тубида яширинган ва унинг таркибида кумуш кўп бўлгани сабабли, булоқларидан оқиб чиқадиган сув шифобахш, муқаддас дейилади. Шотёр тоғ ёнбағирларида Қизил китобга киритилган дашт ўсимликларининг ноёб турлари ўсади.

Тарихи

Азнакаево қишлоғи 1740-1750 йиллар охирида ташкил этилган. Бу ҳақда биринчи эслатма иккинчи таҳрир (1762) материалларида мавжуд.

Азнакаево аҳолиси мулклари жиҳатидан бошқирдлар, давлат деҳқонлари ва тептярларга тегишли бўган[7].

1795-йилда „1743-йилги Юрмий волостининг бошқирдлари билан келишувга биноан“ 24 бошқирд эркак ва 324 тептяр яшаган.

1834-йилда ХИИ Бошқирд кантонининг 3-юрти таркибида 33 та бошқирд ер эгалари қайд этилган. 1859-йилда 213 хонадонда 1103 давлат деҳқонлари ва бошқирдлар рўйхатга олинган.

1918-йилдан совет ҳокимияти эълон қилингандан сўнг округ ҳудудида қишлоқ советлари ва волост ижроия қўмиталари тузилган. Бу ҳудуд, 1920-йилгача Самара губерниясининг Бугулма ва Уфа губерниясининг Мензелин уездлари таркибига кирган. 1920-йилдан 1930-йилгача август ойида Тумутук тумани ташкил топгунга қадар Бугулма уездининг бир қисми бўлган. Азнакаево тумани 1931-йил 20-октябрда ташкил топган. 1963-йил 1-февралда бекор қилинган. Ҳудуд Алметевск тумани таркибига ўтказилган. 1963-йил 7-августда унинг таркибида Азнакаэво саноат округи ташкил этилади. Ҳудуд 1965-йил 12-январда тикланган.

Иқтисодиёти

Азнакаево ҳудуди Ромашкин нефт конининг бир қисмидир. 1950-йил октябр ойи бу ерда илк бор саноат мойи олинган. Ҳудудни бурғулаш учун 1951-йил 7-августда Азнакаево бурғулаш идораси ташкил этилди. Режали қазиб олиш 1951-йил 20-ноябрда бошланган. Ўша вақтдан бери Азнакаево туманини саноатлаштириш курси ўтказилади.

Шу муносабат билан иқтисодиёт асосан нефт сектори ва унга алоқадор корхоналар – қудуқларни бурғулаш ва қайта ишлаш, монтаж қилиш ва бошқалар билан боғлиқ. Бундан ташқари, шаҳарда машинасозлик ва металлга ишлов бериш, озиқ-овқат ва енгил саноат корхоналари мавжуд.

Транспорти

Тўртта шаҳар автобус йўналиши ва олтита шаҳар атрофида автобус йўналишлари мавжуд. Шаҳарлараро Азнакаево-Қозон ва Азнакаево-Набережне Челни автобуслари қатнайди.

Маданияти

  • Болалар ижодиёти маркази.
  • Маданият саройи.
  • „Премер-Зал“ кинотеатрлар тармоғининг „Восток“ кинотеатри.
  • Вилоят мзейи.
  • Ёшлар маркази.

Спорт мажмуалари

  • „Алтин Алка“ муз спорт саройи
  • „Юбилей“ ёшлар спорт мактаби.
  • „Делфин“ сув дам олиш мажмуаси.
  • „Чатиртау Арена“ спорт мажмуаси.

Шаҳарнинг диққатга сазовор жойлари

  • Ғалаба майдонидаги абадий аланга.
  • Қаҳрамонлар хиёбони.
  • Қатағон қурбонлари ёдгорлиги.
  • Р. К. Ишкаев номли истироҳат боғи.
  • Тарсус шаҳри шарафига Тарсус боғи. Азнакаево тумани билан яқиндан қардош шаҳар алоқалари мавжуд.
  • Татаристон майдонидаги мусиқий фаввора.
  • Ғалаба боғи (Шайхутдинова митти-туманида).
  • „Доброти“ истироҳат боғи
  • Она ёдгорлиги (Сююмбике к.)
  • Оилавий истироҳат боғи
  • Ёшлар истироҳат боғи

Оммавий ахборот воситалари

Босма нашрлар

  • „Маяк“ газетаси.
  • „Курер-Татаристон“ газетаси.

Телевидениеси

Шаҳарда бир вақтнинг ўзида: "Биринчи канал", „Россия-1“, „Россия-2“, „Россия-К“, „НТВ“, „ТНТ“, „СТС“, „РЕН ТВ“, "Пятий канал ", „Домашний“, „ТВ Сентр“ каби федерал телеканалларнинг сигналлари қабул қилинади ва Татаристон телекомпанияси „Татаристон – Новй Век“ канали эфирга узатилади. Ҳозирда рақамли телевидение эшиттиришлари олиб борилади.

Яна шунингдек шаҳарда „Татарстан – Новий Век“, „Татарстан 24“ ва маҳаллий „ТНТ-Азнакаево“ телеканали (2021-йилгача ТНТ ҳамкори бўлган, ҳозирги ҳамкори 360 °) каби Татаристон телекомпаниялари фаолият олиб бормоқда.

Таниқли кишилари

  • Иляс Дауди – Россия қаҳрамони.

Манбалари

  1. ↑ „Азнакаево“. 2018-йил 20-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 27-декабр.
  2. ↑ „Закон Республики Татарстан от 31 января 2005 года Н 48-ЗРТ «Об установлении границ территорий и статусе муниципального образования „Азнакаевский муниципальный район“ и муниципальных образований в его составе»“. 2018-йил 22-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 21-март.
  3. ↑ „АЗНАКАЕВО“. 2014-йил 1-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 2-феврал.
  4. ↑ „250-летие со дня основания и 25-летие города Азнакаево“.[сайт ишламайди]
  5. ↑ Альтаф Гюльахмедов. Татарские поселения, авыл и МКП - 1, 2014. 
  6. ↑ „Татарские мужские имена“. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 2-феврал.
  7. ↑ Асфандияров А. З.. Аулы мензелинских башкир. Уфа: Китап, 2009 — 561-бет. ИСБН 978-5-295-04952-1. 

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi