Azot oksidlari
Азот оксидлари — азотнинг кислород билан ҳосил қилган бирикмалари. Азот оксидлари азой ва кислород молекулаларининг бирикишидан ҳосил бўлиб, реаксия иссиқлик ютилиши билан боради. Баъзилари термодинамик жиҳатдан беқарор. Азотнинг қуйидаги оксид Н2О, азот (И)-оксид НО, азот (3)-оксид Н2О3, азот (ГУ)-оксид НО2, азот қўш оксид Н2О4 ва азот (В)-оксид Н2О5. Азот (1)-оксид Н2О — рангсиз (кулдурувчи газ), Тиббиётда наркоз сифатида ишлатилади, хушбўй ширинроқ газ, сувда оз миқдорда эрийди; кислота, ишқор ва сув билан бирикмалар ҳосил қилмайди; юқори (900°) температурада азот билан кислородга ажра-лади, ҳаво билан аралашмаси тиббиётда наркоз сифатида ишлатилади. Азот (Н)-оксид НО — рангсиз газ, сувда кам эрий-ди, ҳаводаги кислород билан оксидланиб, азот (ИВ)-оксидга айланади; бирикиш реаксияларига киришади; нитрат кис-лота ишлаб чиқаришда асосий оралиқ маҳсулот ҳисобланади. Азот §-оксид аммиакни каталитик оксидлаш ёки азот билан кислород аралашмасини Волта ёйидан ўтказиш орқали олинади. Азот (1П)-оксид Н2О3 — қўнғир тусли газ, кон-денсатланганида кўк тусли суюқликка айланади; сув билан бирикиб, нитрит кис-лота (ҲНО2) ҳосил қилади. Азот (ИИ)- ва (1У)-оксидлар аралашмасини совитиш натижасида ҳосил бўла-ди; беқарор модда. Азот (ИВ)-оксид НО2 — қўнғир рангли газ, сув билан бирикиб, нитрат кислота (ҲНО3) ва нитрит кислота ҳосил қилади. У кучли оксидловчи, ракетанинг суюқ ёнилғисини оксидлаш, органик моддаларни нитролаш учун ишлатилади. Азот қўш оксид Н2О4 ва азот (У)-оксид Н2О5 — рангсиз кристалл модда. Амалда деярли ишлатилмайди. Азот оксидлари физиологик фаол моддалардир. саноат кимёсида муҳим оралиқ азот оксиди ёниш тизимларида ҳосил бўлади ва момақалдироқда чақмоқ чақиши натижасида ҳосил бўлиши мумкин. Сутемизувчиларда, жумладан, одамларда нитрат оксиди кўпгина физиологик ва патологик жараёнларда сигнал берувчи молекула ҳисобланади. Ҳоу, Й. C.. Азот оксиди донорлари ривожланишининг ҳозирги тенденциялари. Андоза:Cитатион эррор. ПМИД 10390607. эди. 1992 йилда „Йил молекуласи“.Cулотта, Элизабетҳ; Кошланд, Даниэл Э. Жр.. дои:10.1126/сcиэнcе.1361684. ИССН 0036-8075. ПМИД 1361684. 1998 йил Нобел мукофоти физиология ёки тиббиёт бўйича кашфиёти учун берилди оксиднинг юрак-қон томир сигнализация молекуласи сифатидаги роли.„Физиология ёки тиббиёт бо'йича Нобел мукофоти 1998“ (эн-УС). НобелПризе.орг.
Адабиётлар
- ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |