Azov batalyoni

Азов баталёни рамзи

Мамлакат:	Украина
Мақсади:	Сепаратистларга қарши кураш
Ташкил этилди:	2014-йил май
Дастлабки а'золари:	70 та
2017-йилдаги а'золари:	2000 та
Бугунги кунда:	800 та
Асосчиси ва дастлабки қо'мондони:	Андрей Билецкий
Ҳозирги қо'мондони:	Денис Прокопенко
Дастлабки номи:	Қора корпус
Дастлабки молиячиси:	Игор Коломойский
Қабул қилинди:	2014-йил ноябр, Украина миллий гвардиясига
Азов Баталёни ҳаётидаги муҳим саналар
2014-йил 11-август:	Маринкани эгаллади
2014-йил 14-октабр :	Украина қўзғолончилар армиясининг 72 йиллиги парадида қанашди
2015-йил январ:	Широкине, Павлопил ва Коминтерновени эгаллади
2015-йил 1-октабр	Қрим блокадасига қо'шилди
2019-йил июн:	Мариупол жангидаги Украина г'алабасининг беш йиллигига баг'ишланган парад қатнашчиси
2022-йил феврал:	Россиянинг Украинага ҳужуми
2022-йил апрел:	Азовстал қамали
2022-йил 17-май:	«Азовстал»даги ҳарбийларни «қутқариш амалиёти»
2022-йил 19-май:	Россиянинг Азовсталдаги Азов полки аскарларининг асир олинганлиги (таслим бо'лганлиги) ҳисоботи

Азов баталёни (Азов полки)- Украина Миллий гвардиясининг Азов денгизи соҳилидаги Мариупол шаҳрида жойлашган бо'линмаси. «Азов» бўлинмаси 2014-йил майида Мариуполда 70 нафар кўнгилли томонидан тузилган. Ўша йил сентабрига келиб бўлинма полкка айланган, ноябрда эса Украина миллий гвардияси таркибига ўтказилган. Турли ОАВ хабарларига ко’ра полк а’золари сони 2017-йилда 2000 кишига етган. Айни вақтга келиб «Азов» полки жангчилари сони 800 нафар атрофида.

Тавсифи

Баталён а’золари 22 мамлакатдан келган ва улар турли ма’лумотга эга. Аъзоларнинг аксарияти рус тилида сўзлашувчилар ва Украинанинг русийзабон минтақаларидан келган. Унинг асосчиси ва дастлабки қо'мондони Андрей Билецкий эди ва 2017-йилдан ҳозиргича полкни қо'мондон Денис Прокопенко бошқарган.

Тарихи

8 йилдан бери Донбас урушида рус кучларига қарши курашиб келади. 2014-йил май-июн ойларида, украин кучларининг айирмачиларга қарши аксилтеррор амалиёти вақтида Украина армияси ва кўнгиллилар баталони шаҳарни қайтариб олади. Баталён дастлаб "Қора корпус" деб номланган ва Украина оммавий ахборот воситалари томонидан "Қора кийимдаги эркаклар" ёки "Кичик қора танлилар" лақабини олган, махфийлиги ва сирлилиги, шунингдек, босқин пайтида бутунлай қора рангдаги ниқоблардан фойдаланишган. Харковда, кейинроқ Мариуполда россияпараст назорат пунктлари, россияпараст жангчилар ва хайрихоҳларни ушлаш билан шуг’улланган. Дастлаб, гуруҳ асосан давлатдан мустақил бо’лган. Полкни яҳудий-украиналик миллиардер ва олигарх Игор Коломойский билан молиялаштириб турган. Кейинчалик "Украина фидоийлари" сиёсий партиясининг ко'плаб а'золари Азовга қо'шилди. Баталоннинг бошқа ҳомийлари орасида Олий Рада депутати Олег Ляшко, Дмитрий Корчинский, тадбиркор Сергей Тарута ва ички ишлар вазири Арсен Аваков бор эди. Мариупол жанги пайтида шаҳарни сепаратистлардан қайтариб олиш учун қарши ҳужумнинг бир қисми сифатида жангларда қатнашди. "Днепр-1" махсус топшириқли патрул полицияси баталони билан биргаликда улар айирмачилар томонидан босиб олинган асосий бинолар ва истеҳкомларни қайтариб олишди, камида 5 сепаратистни о'лдиришди ва жанг пайтида душманнинг битта БРДМ-2 зирҳли машинаси ва битта зирҳли юк машинасини ё'қ қилишди. 2014-йилнинг 25-28-август кунлари бо'либ о'тган Новоазовск жанги Азов баталони ва Украина қо'шинлари учун омадли бо’лмади. Чунки улар айирмачилар ва русларнинг танклари ва зирҳли техникаларининг о’т очиши натижасида о’з позициясидан чекинди. 11-август куни "Азов" баталёнининг яна бир отряди украиналик десантчилар томонидан қо'ллаб-қувватланиб, Маринкани россияпараст исёнчилардан тортиб олди ва Донецк Халқ Республикаси жангчилари билан то'қнашиб, Донецкчегарасига кирди. Новоазовск қо'лга киритилгач, сепаратистлар Мариуполга қарши иккинчи ҳужумга тайёргарлик ко'ришни бошладилар. 2014-йил сентабр ойи бошида Азов баталони Мариуполдаги Иккинчи жангда қатнашди. 5-сентабрда эришилган сулҳ ҳақида Азов қўмондони Андрей Билецкий “Агар бу тактик ҳаракат бўлса, бу Украина ерлари бўйича айирмачилар билан келишувга эришишга уриниш бўлса, бу хиёнатдир”, дейди. Бу вақтда Азовнинг 500 а'зоси бор эди. Билецкий 2014-йил октабр ойида баталонни тарк этди. 2014-йил сентабр ойида Азов баталони қайта ташкил этилди ва баталёндан полкга ко'тарилди ва Украина Миллий гвардиясига қабул қилинди. Ҳозирги Азов полки "3057-ҳарбий қисм" деб белгиланди ва расмий равишда "Азов" махсус операциялар отряди деб номланди. Миллий гвардияга расман қабул қилинганидан сўнг Азов жангчилари Украина Ички ишлар вазирлиги ва украиналик олигархлардан расмий маблағ олди. Айнан шу даврдан Азов о’з таркибида ог'ир қуролларни ко'пайтиришни бошлади. 2015-йилнинг 24-январида Мариупол айирмачилар томонидан ракета ҳужумига учради, натижада 31 киши ҳалок бўлди, 108 киши яраланди 28-январда Мариуполнинг шарқий қисмидаги назорат ўтказиш пунктининг ўққа тутилиши натижасида икки “Азов” а’зоси ҳалок бўлди. Иккала ҳужум ҳам Широкине қишлог'и яқинидаги ҳудуддан амалга оширилган эди. Мариуполнинг шарқида айирмачи қо'шинларнинг сезиларли ҳаракати бо'лган, бу Мариуполга учинчи ҳужум қилиш ҳақидаги хавотирни уйг'отди. Бунга жавобан Азов баталони Широкинедаги сепаратистларга қарши кутилмаган ҳужум уюштирди. Уларнинг мақсади Мариуполни ко'проқ бомбардимон қилишнинг олдини олишга ва айирмачилар кучларни Новоазовскга қайтаришга эришиш эди. Азов полкининг ҳужуми Украина армияси ва ҳаво ҳужуми кучлари, шунингдек, Миллий гвардиянинг Донбас баталёни ва мустақил ко'нгиллилар баталёнлари: Украина ко'нгиллилар корпуси ва Чеченистон мусулмонлари вакили шайх Мансур томонидан қо’ллаб-қувватланди. ДХР чегараларини ёриб о'тиб, Азов баталони тезда Широкине, Павлопил ва Коминтернове шаҳарларини эгаллаб олишга муваффақ бо'лди ва Новоазовск томон юра бошлади. 12-февралга келиб, айирмачилар кенг ко'ламли қарши ҳужумни бошладилар, бу Азов учун катта ё'қотишларга олиб келди. Азов ва Украинанинг қолган қо'шинлари Саханкадан Широкинага чекинди. Шу куни иккала томон Минск ИИ сулҳини имзолади ва Широкине атрофидаги ҳудуд демилитаризацияланган бетараф ҳудуд деб э'лон қилинди. Бироқ, ДХР исёнчиларни бу то’хтата олмади. Кейинги ҳафталарда Азов ва айирмачилар о'ртасида давом этаётган жанглар Минск ИИ келишувини хавф остида қолдирди. Широкинедаги вазият боши берк ко'чага кириб қолди: иккала томон ҳам о'з позицияларини мустаҳкамлаб, окоплар қурдилар. Натижада Широкине қишлог'и деярли бутунлай вайрон бо'лди. 2015-йил 1-июлда айирмачилар Широкинадан чиқиб кетишди. Сепаратчилар етакчиси Денис Пушилин Минск ИИ келишувларига риоя қилиш учун чекинаётганини, нияти яхши эканлигига ишора қилди. Бироқ, Билецкий бу ҳаракат “Айирмачиларнинг ог'ир талофат ко'ргани ва ҳужумни давом эттира олмагани натижаси” деб та'кидлади. 29-июл куни Широкин шаҳридаги Азов полки ва Донбас баталёни жангчилари фронтдан четлаштирилиб, Украина денгиз пиёдалари бо'линмаси билан алмаштирилди. Уларни қишлоқдан олиб чиқиш қарори яқин атрофдаги Мариупол аҳолисининг қаттиқ норозилигига сабаб бо’лди. Мариуопликлар қўшинларнинг чекинишини рус сепаратистларининг қишлоқни яна ўққа тутилишига сабаб бо’лишидан хавотирда эди.

Муҳим саналар

2014-йил 14-октабр куни “Азов” баталони ҳарбий хизматчилари Украина қўзғолончилар армиясининг 72 йиллигига бағишланган Киевдаги ҳарбий парадда иштирок этишди. 2014-йил 31-октабрда Азов баталёни қо'мондони о'ринбосари Вадим Троян Киев вилояти полицияси бошлиг'и этиб тайинланди. 2014-йил 11-ноябрда Азов баталони Украина Миллий гвардияси таркибига расман киритилди. 2015-йил март ойининг охирига келиб, феврал ойида ўт очишни тўхтатиш тўғрисидаги келишувдан сўнг, баталён Мариуполни ҳимоя қилишда ва Широкиндаги сепаратистларга қарши курашда давом этди. 2015-йил августда Украина ҳукумати барча кўнгиллилар баталёнларни, жумладан Азовни ҳам Мариупол атрофидаги фронт чизиғидан олиб чиқиб, уларнинг ўрнига оддий ҳарбий қисмларни жойлаштирди. Баталённинг эндиги асосий базаси Донецк вилоятидаги Урзуф қишлог'ида эди. 2015-йил 1-октабрда Азов полка Қрим блокадасига қо'шилди. Бу блокада Қрим татар халқи мажлиси томонидан 20-сентабрда Россиянинг Қримнинг Россияга қўшиб олинишига норозилик билдириш мақсадида Россиядан Қримга кетаётган транспорт ҳаракатининг оммавий тўсиб қо’йиши натижасида бошланган эди. Тез орада татарларга Россияга қарши бошқа фаол гуруҳлар, жумладан, Азов полка ҳам қо'шилди. “Азов полки” ва “ Ўнг сектор”нинг Украина кўнгиллилар корпуси ҳарбийлашган кучлари блокада ташкилотчилари хавфсизлигини та’минлашга ёрдам берди. 2016-йил 27-апрелда област губернатори Михаил Саакашвили ижтимоий тармоқларда россияпарастларнинг тинч аҳолига тез-тез ҳужум қилаётгани ҳақида ёзганидан сўнг, полкнинг 300 нафар аскари ва енгил зирҳли техникаси Одессага жамоат тартибини сақлаш учун кирди. 2017-йилда полкнинг а’золари сони 2500 дан ортиқ эди. 2019-йил июн ойида Мариупол жангидаги Украина г'алабасининг беш йиллигини нишонлаш учун Азов полки, Украина Миллий гвардияси, Украина Миллий полицияси ва Украина Давлат чегарасини қо'риқлаш хизмати а'золаридан иборат ҳарбий парад бо'либ о'тди. Россиянинг Украинага бостириб кириши

Азов полки 2022-йилги Россиянинг Украинага бостириб кириши натижасида урушга тайёргарлик ко’рди. Москванинг асосий режаларидан бири полкни ё’қотиш эди.

Азов полкининг ко'п қисми урушнинг бошида Мариуполда жойлашган эди. Баталён Мариупол қамалида Мариуполни ҳимоя қилувчи асосий бо'линма эди. Жанг давом этар экан, Азов шаҳарни жангчилар шиддатли ҳимоя қилиш билан ажралиб турди. Мисол учун, ПБС уни "мамлакатнинг энг қобилиятли бо'линмаларидан бири-тажрибали ко'нгиллилар кучи" деб атади. 2022-йил 19-март куни президент Володимир Зеленский Мариуполдаги Азов қўмондони подполковник Денис Прокопенкога Украина Қаҳрамони унвонини берди.^[1] 9-март куни Россия Мариупол]даги туг'руқхонага ҳаво ҳужуми уюштирди, ко'плаб тинч аҳоли ҳалок бо’лди ва бомба ҳужумини эса бинода Азов қо'шинлари борлиги билан оқлади; худди шундай, 16 март куни тинч аҳолини бомбапанагоҳ қилган Мариупол театри бомбардимон қилинди. Тинч аҳоли шаҳарни тарк этар экан, Россия назорат-ўтказиш пунктлари эркакларни тўхтатиб, уларни уларнинг танасидан Азов аскарлари татировкалари бор-ё’қлигини ко’здан кечирарди. Назорат о’тказиш пунктидаги қочқинлар Азовга алоқаси борми ёки полкда таниши борми деб со'роқ қилинган. 22-март куни руслар Шимолий Калмиусскийда ташлаб чиқилган Азов ҳарбийларининг штаб-квартирасини эгаллаб олди.

Азовстал қамали

Апрел ойи бошида Азов полки бошқа маҳаллий Украина кучлари билан биргаликда Совет даврида ҳарбий ҳужумлар ва бомбардимонларга қарши туриш учун қурилган йирик металлургия заводи бо'лган Азовсталга чекинишни бошлади. 2022-йил 11-апрелда полк Россия кучларини Мариуполда "келиб чиқиши нома'лум заҳарли модда"(биологик қурол)ни қо'ллашда айблади. Бироқ бу айбловлар мустақил нуфузли ташкилотлар томонидан тасдиқланмади. Апрел ойининг охирида Украина денгиз пиёдаларининг 36-бригадаси, Миллий гвардия, Миллий полиция ва Чегара қо'шинларининг денгиз порти отрядларидан иборат бо'лган шаҳар ичидаги Украина қаршиликларининг со’нгги учқунлари Азовсталга кириш учун душман мудофаасини ёриб о’тдилар ва Азов полки билан бирлашдилар.^[2]

Азовчиларнинг таслим бо'лиши

Кейинроқ «Азовстал» заводи ҳимоячилари Украинадаги расмийларни Мариупол мудофаасини ташкил эта олмасликда айблади ва «Азов» полки ҳарбийлари учун россияликларга асирга тушиш ўлим билан баробар эканини айтишди. «Азов» жангчилари Украинанинг кўплаб расмийлари саккиз йил мобайнида мамлакат мудофааси масалаларини саботаж қилиб келганини ҳам айтишган. «Мариупол қамали 2,5 ойдан буён давом этмоқда. Тарихда бунча кўп аскар, бунча кўп тинч аҳоли ҳалок бўлган бундай қамал бўлмаган. 25 минг фуқаро Россия армияси томонидан ўлдирилди. Аммо биз ҳарбийлармиз, мамлакатимизни, давлатимизни ҳимоя қилиш ма’навий бурчимиз», деган разведка бошқармаси офицери Иля Самойленко. Унинг сўзларига кўра, ҳеч ким жангчилар бу қадар узоқ қаршилик кўрсатишини кутмаган. «Чунки ҳукуматимиз Мариуполни ҳимоя қила олмади, шаҳар мудофаасини тайёрлай олмади. Бизни қаҳрамонлар дейишмоқда, биздан ҳайратланишмоқда, аммо қаҳрамонлик режалаштириш ва ташкилий ишлар барбод бўлганида юзага келади. Кўп одамларимиз Украина ҳимояси учун жонини беришди. Биз Мариуполдан кетишимиз мумкин эди, чунки биз вазият оғирлашаётганини кўриб тургандик, аммо шаҳар мудофааси учун қолишга қарор қилдик ва бизда шаҳарни ҳимоя қилиш тўғрисидаги буйруқ ҳам бор эди. Украина президенти Володимир Зеленский айни вақтда Мариупол шаҳри қамалини ҳарбий йўл орқали бекор қилиш имконсизлиги ҳақида гапирди. «Украинада бундай оғир қуроллар йўқ. Бу шунчаки гап эмас, армиямиз раҳбариятининг хулосаси», — деган Зеленский Канада бош вазири Жастин Трюдо билан қўшма матбуот анжуманида. «Суспилне» нашри хабар беришича, Зеленский ҳозирда Украинада фақат дипломатик чоралар имконияти борлигини айтган. У айнан дипломатик йўл орқали «Азовстал» заводи ҳудудидан тинч аҳоли вакиллари олиб чиқилганини та’кидлаган. Комбинат мудофаачилари корхона ҳудуди остидаги ертўлалар антисанитар ҳолатда экани, дори-дармон, сув ва озиқ-овқат тугагани, 600 нафар атрофида ярадорлар борлигини ма’лум қилди. 17-майга ўтар кечаси Украина қуролли кучлари Бош штаби ҳақида э’лон қилди. Идора баёнотида оғир ярадор бўлган 53 киши Новоазовскдаги шифохонага, яна 211 нафар ҳарбий хизматчи - Еленовкага олиб кетилганини ма’лум қилди. 19-май куни Россия мудофаа вазирлиги «Азовстал» мудофаасида қатнашган украин ҳарбий асирлари акс этган янги видеони намойиш этди. Россия томони ма’лумотига кўра, 16-майдан буён (ўшанда заводдан ярадор жангчиларни олиб чиқиш бўйича келишувга эришилганди) 1730 нафар ҳарбий таслим бўлгани, шундан 80 нафари оғир ярадорлар экани айтилади. 20-май куни Россия мудофаа вазири Сергей Шойгу заводдан 1908 нафар украин «миллатчи» чиққани, яна 177 киши тинч аҳоли вакиллари эканини ма’лум қилди. Завод ичида яна қанча ҳарбий қолгани нома’лум. Ҳозирча юқори лавозимли ҳарбийлар таслим бўлишмаган.^[3] Россия нашрлари оғир ярадорлар Мариуполдан шарқда, Россия чегараси яқинида жойлашган Новоазовск шаҳарчасидаги шифохонага жойлаштирилганини ма’лум қилган. Ҳарбий асирларнинг аксари Донецк яқинидаги Еленовка посёлкасидаги қамоқхонага жўнатилмоқда - Мариупол мери маслаҳатчиси Петро Андрюшченконинг ма’лумотига кўра, бу ерда назорат о'тиш пунктидан ўта олмаган уч-тўрт минг атрофидаги мариуполликлар ҳам сақланмоқда. ОАВ ма’лумотига кўра, «Азовстал» мудофаасидагиларнинг 89 нафари Россия ҳудудига олиб ўтилган ва Таганрогдаги изоляторга жойлаштирилган. «Азов» жангчиларини нима кутаётганлиги нома’лум. Ёки рус асирларига алмашув ёки Россия суди уларнинг тақдирини белгилайди. 2022-йил 22-май Россия Мариупол то'лиқ эгалланганлигини э'лон қилди.^[4]

Галерея

Манбалар

Ҳаволалар

[1] ҳттпс://боокс.гоогле.cо.уз/боокс?ид=аД25ДwААҚБАЖ&редир_эсc=й

[2] ҳттпс://ямал-медиа.ру/неwс/замкомандира-баталона-азов-паламар-попросил-разрешит-эвакуацижу-боэвиков-из-мариуполжа

[3] ҳттпс://кун.уз/уз/33800180?қ=%2Ф33800180

[4] ҳттпс://кун.уз/уз/неwс/2022/05/22/россия-мариупол-толиқ-эгалланганини-малум-қилди-азов-полки-командирлари-ҳам-олиб-чиқилган

[1]

[2]

[3]

[4]