BTR-MD sahifasining manbasini koʻrish

{{Zirxli mashina 
| Nomi = {{lang-ru|БТР-МД}}
| Modefikatsiya = BTR-MD
| Tasvir = Armored personnel carrier "Rakushka" during the "Armiya 2020" exhibition.jpg
| Piksellar = 
| Tagyozuv = «Аrmiya-2020» koʻrgazmasidagi modeli..
| Sinflanishi = [[Bronetransportyor]]
| Ogʻirligi, t = 13,2
| Kompanovka = 
| Ekipaj = 2
| Desant = 13
| Loyihachi = BTR-MD — Volgagrad traktor zavodi<br/>BTR-MDM — Maxsus mashinasozlik konstruktorlik byurosi (Qoʻrgʻon)
| Ishlab chiqaruvchi = Qoʻrgʻonmashzavod {{flagicon|RUS}}
| Loyihalangan yili = 
| Ish.chiq. yili = 
| Ekspluatatsiya yili = 
| Nusxalari = 
| Asosiy operator = 
| Uzunligi, mm = 6085
| Toʻp bilan uzunligi, mm = 
| Eni, mm = 3150
| Boʻyi, mm = 2700
| Baza, mm = 
| Koleya, mm = 
| Klirens, mm = 100...500
| Zirx turi = Oʻqoʻtmas
| Korpus peshonasi = 
| Korpus peshonasi (yuqori) = 
| Korpus peshonasi (oʻrtasi) = 
| Korpus peshonasi (pasi) = 
| Korpus borti = 
| Korpus borti (yuqori) = 
| Korpus borti (pasi) = 
| Korpus kormasi = 
| Korpus kormasi (yuqori) = 
| Korpus kormasi (oʻrtasi) = 
| Korpus kormasi (pasi) = 
| Tagi = 
| Korpu qopqogʻi =
| Minora peshonasi = 
| Kesish peshonasi = 
| Qurol niqobi = 
| Qurol qalqoni = 
| Minora borti = 
| Kesish borti = 
| Minora kormasi = 
| Kesish kormasi = 
| Minora qopqogʻi = 
| Kesish qopqogʻi = 
| Faol himoya = 
| Dinamik himoya = 
| Toʻp markasi va kalibr = 
| Toʻp turi = 
| Stvol uzunligi, kalibr = 
| Toʻp oʻq-dorisi  = 
| Burchak VY = 
| Burchak GY = 
| Oʻt ochish uzoqligi = 
| Nishonlari = 
| Pulemyotlar o'q-dorisi = 
| Pulemyotlar = 2 ta 7,62 mmli [[PKM]]
| Boshqa qurollar = 
| Dvigateli = 
| Dvigatel turi = 
| Dvigatel modeli = 
| Dvigatel quvvati, ot.kuch. = 450
| Dvigatel quvvati, kVt = 
| Yuqori tezligi, km/s = 71
| Shossedagi tezligi, km/s = 
| Yoʻlsiz yerdagi tezligi, km/s = 45-50<br/>suvda 10
| Relsdagi tezligi, km/s = 
| Yonilgʻi baki hajmi,  = 
| Shosseda yurish zahirasi, km = 500
| Yo'lsiz yerlarda yurish zahirasi, km =350 
| Boʻlinish quvvati, l.s./t = 30,3
| G'ildirak formulasi = 
| Podveska turi = gidropnevmatik
| Gusenitsa kengligi, mm = 
| Yerga ta'sir bosimi, kg/sm² = 
| Bartaraf etilgan tepalik = 35
| Bartaraf etilgan devor, m = 0,8
| Bartaraf etilgan xandaq,m = 1,5
| Bartaraf etilgan Brod, m = Suzadi
| Vikiombordagi Turkumlar = BTR-MD
}}
'''BTR-MD "Rakushka"''' ([[Sovet va rus zirhli transport vositalarining loyihalash bosqichidagi belgilanishi roʻyxati|Index GBTU]] - '''Obyekt 955''') — Rossiyaning amfibiya zirhli transport vositasi. Volgograd traktor zavodining konstruktorlik byurosida ishlab chiqilgan. Baʼzan norasmiy ravishda '''BTR-D-3''', '''BTRD-3''' deb ham ataladi.

Ushbu zirhli transport vositasi [[BMD-4]] havo-desant jangovar mashinasi asosida ishlab chiqilgan. Uni ishlab chiqarishdan asosiy maqsad qoʻshinlarda foydalanilayotgan BTR-D larni  almashtirishdir.

== Konstruksiya tavsifi ==
[[Fayl:BTR-MDM_1.JPG|right|thumb| BTR-MDM "Rakushka-M" [[Bronetransportyor|zirhli transport vositasi]] [[Nijniy tagil|Nijniy Tagildagi]] "Russia Expo Arms 2013" koʻrgazmasida]]
Mashina korpusi payvandlangan zirh listlaridan qilingan. Korpusning old va oʻrta qismida ekipaj va bronetransportyor qoʻshinlari bilan rubka joylashgan. Gusenitsalarning tepasida maxsus boʻshliqlar mavjud. Mashinaning orqa qismida dvigatel boʻlimi joylashgan. Rubkaning korm qismida ekipajni tushirish uchun lyuk mavjud. Mexanik-haydovchi oʻrindigʻi mashina oldida joylashgan. Uning chap va oʻng tomonida [[desant]]larining ikki aʼzosi uchun oʻrindiqlar mavjud va tom qismida mashinadan tushishi uchun uchta lyuk mavjud<ref name="otv">{{veb manbasi|url=http://otvaga2004.narod.ru/otvaga2004/armour-rus-bmd/b_bmd4_rakushka.htm|sarlavha=Бронетранспортёр БТР-МД «Ракушка» (объект 955) (БТРД-3)|muallif=|sana=|work=|nashriyot=|kirish sanasi=2012-02-18|til=ru|arxiv-url=https://www.webcitation.org/67uTJJamS?url=http://otvaga2004.narod.ru/otvaga2004/armour-rus-bmd/b_bmd4_rakushka.htm|arxiv-sana=2012-05-24|archive-date=2011-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20111227053710/http://otvaga2004.narod.ru/otvaga2004/armour-rus-bmd/b_bmd4_rakushka.htm}}</ref>.

Mashinaning oʻlchamlari va ogʻirligi ularni aviatransportda tashishni osonlashtiradi va suv toʻsiqlarini tezda yengib oʻtishni taʼminlaydi<ref name="otv"/>.

Mashina chap tomonida avtomobil tomida minora oʻrnatilgan va bir minoraning ostida korpusda kuzatuvchi-komandir oʻrindigʻi oʻrnatilgan. Minoraga tashqi elektr taʼminoti tizimi oʻrnatilgan,  shuningdek, vertikal koʻrsatish mexanizmi bilan jihozlangan. Mashinaning oʻrta qismida yon tomonlarda desantchilar uchun ikkita oʻrindiqli, har bir tomonda uchta oʻrindiq mavjud. Bundan tashqari, yon bortda kronshteyn oʻrnatilgan boʻlib ularga yaralanganlar  nosilkasi maxkamlanadi<ref name="otv"/>.

Elektr stantsiyasi dvigatel boʻlinmasida mashinaning orqa tomonida joylashgan. Mashinaning dvigateli porshenli ichki yonuv dvigateli boʻlib, turbonadduv va ejektor-ventilyatorli sovutish tizimi bilan jihozlangan. Dvigatelli bitta blokda uzatish va aylanish mexanizmi mavjud. Mexanizm riversli ikki valli uzatish qutisidan iborat<ref name="otv"/>.

=== Dvigatel va transmissiya ===
Elektr stantsiyasi dvigatel boʻlinmasida mashinaning orqa tomonida joylashgan. Avtomobilning dvigateli bokschi boʻlib, turbo zaryadlovchi va ejektor-fan sovutish tizimi bilan jihozlangan. Dvigatelli bitta blokda tishli va aylanish mexanizmi mavjud. Mexanizm teskari ikki valli vites qutisidan, shuningdek reaktiv qoʻzgʻalish uchun teskari milga ega boʻlgan haydovchidan iborat<ref name="otv"/>.

=== Shassi ===
[[Fayl:Russia_Arms_Expo_2013_(531-26).jpg|right|thumb]]
Mashinaning shassi qismi har tomondan beshta tayanch va toʻrtta qoʻllab-quvvatlovchi rolikdan iborat. Roliklarda kauchuk-metall ilgaklar bilan kichik oʻlchamdagi [[Gusenitsa|gusenitsa lentalari]] oʻrnatilgan. Tayanch roliklari pnevmatik ressorlarga oʻrnatilgan. [[Bronetransportyor|Zirhli transport vositasini]] klirensi oʻzgaruvchan va uchta rejimga ega. Bular:  minimal, ishchi va maksimal.<ref name="otv"/> rejimlaridir.

=== Kuzatuv va aloqa qurilmalari ===
Atrofni kuzatish uchun mexanik-haydovchining lyukiga uchta [[periskop]]ni kuzatish moslamalari oʻrnatilgan. Markaziy kuzatuv qurilmasini tungi koʻrish qurilmasi bilan almashtirish mumkin. Mashina old qismidagi oʻng lyuk oldida kursli pulemyotdan oʻq otish uchun nishon koʻrinish mavjud. Minorada, shuningdek, atrofni kuzatish va oʻq otish uchun komandir-toʻpchining nishonga olish majmuasi mavjud<ref name="otv"/>.

=== Qurollanish ===
Asosiy qurol - bu oʻqotar minoraga oʻrnatilgan [[Pulemyot|7,62 mm lipulemyotdir.]] Bundan tashqari, kabinaning oʻng old tomoniga yana 7,62&nbsp;mm kalibrli pulemyot oʻrnatilgan<ref name="otv"/>.

== Modifikatsiyasi ==

* '''BTR-MD''' [[BMD-4|- BMD-4]] havo-desant jangovar transport vositasiga asoslangan asosiy modifikatsiya
* '''BTR-MDM''' [[BMD-4|- BMD-4M]] havo-desant jangovar transport vositasiga asoslangan takomillashtirilgan versiya

== Mashinalar asosida ==

* '''BMM-D''' - zirhli tibbiy amfibiya mashinasi (zirhli tez yordam tashuvchisi - BMM-D1, tibbiy vzvod zirhli mashinasi - BMM-D2).
* '''RXM-5M''' - kimyoviy razvedka mashinasi (modernizatsiya qilingan)

== Operatorlar ==
* {{Flagcountry|RUS}}
Birinchi seriyali 17 ta BMD-4M va 12 BTR MDM 2015-yilning birinchi yarmida Rossiya Mudofaa vazirligiga etkazib berildi, ular Ryazandagi Armiya generali V.I. F. Margelov nomidagi harbiy bilim yurtiga topshitilfi.

BMD-4M va BTR MDM mashinalari Rossiya Qurolli Kuchlari tomonidan 2016-yil aprel oyida rasman qabul qillib olingan.

[[2017|2018-yil]] holatiga koʻra, Rossiya qoʻshinlarda 54 ta MDM zirhli transportyorlari mavjud edi.

=== 2021-yilgacha ===
Quyidagilar Har biri ikkita batalon transport vositalari toʻplamini oldi (BMD-4M va BTR-MDM):

* Ryazan shahrida joylashgan 106-gvardiya havo-desant diviziyasining 137-gvardiya havo-desant polki (2016-yil sentabr va dekabr),
* Ulyanovskdagi 31-gvardiya alohida havo hujumi brigadasi (2017-yil aprel va avgust oylarida),
* 76-gvardiya havo hujumi diviziyasining 104-gvardiya havo hujumi polki (2018-yil fevral va 2019-yil mart oylarida),
* Pskovdagi 76-gvardiya havo hujumi diviziyasining 234-gvardiya havo hujumi polki (2020-yil yanvar va iyun).

Bitta batalon toʻplami Novorossiyskda joylashgan 108-gvardiya Kuban kazak havo-desant-hujum polkiga topshirildi (2020-yilda).

2017-yil boshida BMD-4M kompaniya toʻplami (oʻnta mashina) Omskdagi 242-havo-desant oʻquv markazi tomonidan qabul qilib olindi.

=== 2021-yilda ===
Oʻninchi batalon toʻplami Stavropolda joylashgan 7-Novorossiysk gvardiya havo desant (togʻ) diviziyasining 247-gvardiya havo desant-shturm-kavkaz kazak polkiga berildi (2021-yil 8-iyun).

Havo-desant qoʻshinlariga yetkazib berilgan oʻn birinchi batalon toʻplami Ivanovodagi 98-gvardiya havo-desant diviziyasining Kutuzov polkining 217-gvardiya havo-desant qoʻshinlari tomonidan qabul qilib olindi.

Umuman olganda, shu tarzda, Rossiya Qurolli Kuchlarida 200 tagacha MDM zirhli transportyorlari borligi taxmin qilinmoqda.

== Havolalar ==

* {{veb manbasi|url=http://otvaga2004.narod.ru/otvaga2004/armour-rus-bmd/b_bmd4_rakushka.htm|sarlavha=Бронетранспортёр БТР-МД «Ракушка» (объект 955) (БТРД-3)|muallif=|sana=|work=|nashriyot=|kirish sanasi=2012-02-18|til=ru|arxiv-url=https://www.webcitation.org/67uTJJamS?url=http://otvaga2004.narod.ru/otvaga2004/armour-rus-bmd/b_bmd4_rakushka.htm|arxiv-sana=2012-05-24|archive-date=2011-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20111227053710/http://otvaga2004.narod.ru/otvaga2004/armour-rus-bmd/b_bmd4_rakushka.htm}}
* {{veb manbasi|url=http://vmk.tplants.com/ru/products/ddother/|sarlavha=Бронетранспортёр БТР-МД|muallif=|sana=|work=|nashriyot=ООО Волгоградская машиностроительная компания «ВгТЗ»|kirish sanasi=2013-01-24|til=ru|arxiv-url=https://www.webcitation.org/6E9wWu7K9?url=http://vmk.tplants.com/ru/products/ddother/|arxiv-sana=2013-02-03}}
* {{veb manbasi|url=http://www.skbm.ru/rus/works/spec/btrmdm/|sarlavha=Бронетранспортёр БТР-МДМ|muallif=|sana=|work=|nashriyot=ОАО СКБМ|kirish sanasi=2014-01-29|til=ru|arxiv-sana=2020-02-07|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20200207122531/http://www.skbm.ru/rus/works/spec/btrmdm|arxivsana=2020-02-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200207122531/http://www.skbm.ru/rus/works/spec/btrmdm}}
* [https://ria.ru/arms/20170913/1504706740.html BTR-MDM "Shell" va BMD-4M "Gardener": Rossiya parashyutchilarining so'nggi transport vositalarining xavfi qanday] // RIA, 2017-yil sentabr; Gʻarb-2017da [http://www.vesti.ru/doc.html?id=2932990 ishtirok etish]

== Adabiyotlar ==

* {{maqola|title=Войсковая эксплуатация бронетранспортёров БТР-МДМ|url=}}

== Eslatmalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]