Badamia exclamationis
| Бадамиа эхcламатионис | |
|---|---|
 | |
Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Ҳайвонлар |
| Тип: | Бўғимоёқлилар |
| Синф: | Ҳашаротлар |
| Туркум: | Тангачақанотлилар |
| Оила: | Елканқанотлилар |
| Кенжа оила: | Cоэлиадинаэ |
| Уруғ: | Бадамиа |
| Турлари: | '''''Б. эхcламатионис''''' |
| Бинар номи | |
|
''Бадамиа эхcламатионис'' ((Фабриcиус, 1775)[1]) | |
| Синонимлари | |
| |
Бадамиа эхcламатионис, одатда жигарранг бигиз ёки ингичка қанотли бигиз деб аталадиган, капалакларнинг Ҳеспериидаэ оиласига мансуб турдир[2][3]. У Жанубий Осиё, Жануби-Шарқий Осиё, Австралия ва Океанияда учрайди[4].
Тарқалиши
Жигарранг бигиз Шри-Ланка, Ҳиндистон, Мянма, Камбоджа, Юннан жануби, Австралия ва Японияда учрайди[2]. Бу капалак Ҳиндистон яримороли бўйлаб, шунингдек, Андаман оролларида ҳам тарқалган[5][2][6][7]. Турнинг асл жойлашуви Жанубий Ҳиндистон ҳисобланади[2].
Ҳолати
Wиллиам Ҳаррй Эванснинг 1932-йилдаги маълумотларига кўра, бу капалак Ҳиндистонда кенг тарқалган, Андаман оролларида эса кам учрайди[6]. Марк Алехандер Wйнтер-Блйтҳ 1957-йилда уни „кам учрамайдиган“ ва „маҳаллий ҳудудларда кенг тарқалган“ тур сифатида қайд этган[8]. Крушнамегҳ Кунте эса 2000-йилда бу турни муссон ойларида барг тўкувчи ўрмонларда, кейинги ойларда эса доимий яшил ўрмонларда кенг тарқалган деб қайд этган[7].
Ҳаёт тарзи
Жигарранг бигиз ўрмонларда яшовчи капалак бўлиб, барг тўкувчи ва доимий яшил ўрмонларнинг очиқ жойлари ҳамда чеккаларини афзал кўради. Унинг қуртлари эса нам барг тўкувчи ва ярим доимий яшил ўрмонларда учрайди[7]. У одатда ўрмон соясида эрталаб ёки кечқурун учади[8]. Баъзан ёрқин қуёш нури остида ҳам гулларга қўнганини кўриш мумкин[8]. У, жумладан, Глйcосмис, Буддлеиа, Чромолаэна ва Лантана туркумларига мансуб ўсимликларнинг гулларига ташриф буюради. Бундай пайтда у жуда эҳтиёткор ва серҳаракат бўлиб, гуллар ёки тўпгуллар орасида кескин ва тез ҳаракатланади. Шунингдек, уни лойқа тупроқли нам жойларда ёки қушларнинг ахлатида озиқланаётган ҳолатда ҳам учратиш мумкин[7].
Оддий тасмасимон бигиз (Ҳасора чромус) каби турлар сонининг кескин кўпайиши даврида жигарранг бигиз қуртлари озуқа ўсимликларининг деярли барчасини еб қўйиши мумкин. Натижада капалаклар янги озуқа ўсимликлари мавжуд бўлган бошқа ҳудудларга, ҳатто бутазорлар, ўтлоқлар ва боғлар каби бошқа яшаш муҳитларига ҳам кўчиб ўтиши мумкин[7].
Жигарранг бигиз буталар устидан тахминан 2 метр баландликда ёки дарахтлар тожида 18–23 метр баландликда учиши мумкин. Вояга етган капалаклар пастки қатламларда буталар ва кичик дарахтларнинг гуллари билан озиқланади, тухум қўйиш ёки қуёшда исиниш учун эса ўсимликларнинг юқори қисмларига кўтарилади. У қуёшда жуда кам ҳолларда исинади ва бундай пайтда қанотларини ясси ҳолда тутади; олдинги қанотлари орқа қанотларини қоплаб, унга ўқ учига ўхшаш кўриниш беради. Капалакнинг учиши тез ва сакрашсимон бўлиб, қанот қоқишидан товуш чиқади[7].
Фаол бўлмаган пайтда у сояли ўрмон ҳудудларида баргларнинг пастки томонида, боши пастга қаратилган ҳолда дам олади. Безовта қилинганда, одатда, бир муддат жуда фаол тарзда атрофида учиб, кейин дам олаётган жойига қайтади[7].
Тавсифи
Жигарранг бигиз оддий кўринишдаги жигарранг капалак бўлиб, танасининг устки қисми тўқроқ, пастки қисми эса очроқ рангда бўлади. Жинслари бир-бирига ўхшаш, бироқ олдинги қанотларида далада кузатиш орқали фарқлаш қийин бўлган уч-тўртта ярим шаффоф доғ мавжуд. Бигизнинг қорни оч жигарранг бўлиб, унинг бўйлаб қора тасма шаклидаги чизиқлар жойлашган. Қуруқ мавсумда учрайдиган шакли одатда кичикроқ ва рангги очроқ бўлади ҳамда олдинги қанотларидаги доғлар бўлмаслиги мумкин[7].
Бу бигизни бошқа турлардан унинг узун ва ингичка қанотлари орқали осон ажратиш мумкин. У Ҳиндистон капалаклари орасида қанот узунлигининг энига нисбати бўйича энг узун қанотларга эга турлардан биридир[7].
Галерея
- Жигарранг бигизнинг тасвирлари:
-
Жигарранг бигиз -
Музей намуналари -
Устки томондан кўриниши -
Жуфтлашаётган жуфтлик -
Етилган тухумлар -
Қурт. Маййил, Ҳиндистон -
Терминалиа cатаппа баргини ипак толалари билан ўраётган қурт. Дедедо, Гуам -
Терминалиа cатаппа барги билан озиқланаётган қурт. Дедедо, Гуам
Манбалар
- ↑ ЛепИндех, Бадамиа эхcламатионис, ИД 181283. 2018-йил 19-апрелда мурожаат қилинган.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Маркку Савела томонидан тайёрланган Лепидоптера ҳақидаги маълумотлар. Бадамиа уруғи ҳақидаги саҳифа
- ↑ Треэ оф Лифе Wеб Прожеcт (ТОЛ) томонидан Бадамиа уруғи ҳақидаги саҳифа
- ↑
асас жамоат мулки бўлган маълумотларни ўз ичига олади: Сwинҳоэ, Чарлес. Лепидоптера Индиcа. Вол. ИХ. Лондон: Ловелл Реэве анд Cо., 1911–1912 — 259–261-бет.
- ↑ Р. К., Варшней; Сметаcек, Петер. А Сйноптиc Cаталогуэ оф тҳе Буттерфлиэс оф Индиа. Неw Делҳи: Буттерфлй Ресеарч Cентре, Бҳимтал & Индинов Публишинг, 2015 — 23-бет. ДОИ:10.13140/РГ.2.1.3966.2164. ИСБН 978-81-929826-4-9.
- ↑ 6,0 6,1 Эванс, W. Ҳ.. Тҳе Идентифиcатион оф Индиан Буттерфлиэс, 2нд, Мумбаи, Индиа: Бомбай Натурал Ҳисторй Соcиэтй, 1932 — 321, сер но И 5.1-бет.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 Кунте, Крушнамегҳ. Буттерфлиэс оф Пенинсулар Индиа, Индиа, А Лифесcапе. Ҳйдерабад, Индиа: Университиэс Пресс, 2000 — 194–196, сер но 63-бет. ИСБН 978-8173713545.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 Wйнтер-Блйтҳ, Марк Алехандер. Буттерфлиэс оф тҳе Индиан Регион. Бомбай, Индиа: Бомбай Натурал Ҳисторй Соcиэтй, 1957 — 470–471-бет. ИСБН 978-8170192329.