Bahamut

Баҳамут, шунингдек, Балхут арабча: بهموت) — ислом маданияти ва араб мифологиясидаги афсонавий мавжудот. Афсонага кўра, Баҳамут коинотни ушлаб турган улкан балиқдир. Унинг устида баҳайбат буқа Куют туради, унинг орқасида, ўз навбатида, Ернинг ўзи ётади. Бироқ, баъзи муаллифлар буқанинг устида Ерни ушлаб турган улкан фаришта туришига ишонишган[1]. Баҳамут остида абадий зулмат, зулмат остида эса фақат Аллоҳга маълум бўлган нарса ётади, деб ишонилади[2].
Баҳамут араб эртакларида ҳам мавжуд. Масалан, „Минг бир кеча“да қирол Булукияга фаришта нутқи берилган. Унда фаришта Исо пайғамбарнинг Баҳамут билан учрашганини айтади. Эртакда айтилишича, ундан сув, зулмат ва олов билан ажралган Баҳамут остида бутун коинотни юта оладиган баҳайбат илон Фалак ётади[3].
ХВИ асрнинг обрўли мисрлик илоҳиёцҳуноси Абул-Фадл ас-Суютий зилзилаларнинг сабаби Иблис эканлигига ишонган ва Баҳамутни ҳаракатга келтирган[4].
Ўрганиш тарихи
Баҳамут биринчи марта ғарб ўқувчиларига инглиз шарқшуноси Эдвард Лейннинг асари орқали маълум бўлди. Унда муаллиф мусулмон Баҳамут ва насроний Бегемот[1] ўртасида ўхшашлик ҳам чизган:Андоза:Начало цитаты"Поэтому Аллах сотворил ангела огромного размера и необикновенной сили. Он велел эму спустиця вниз (то эст под нижнюю сферу) и подперет Землю своими плечами. Его руки, распростертиэ на восток и запад, ухватилис за окраини Земли (или, как сообщаэця ал-Варди, семи земних сфер) и держали ээ (или их). Но не било опори для ног ангела. Поэтому Аллах сотворил скалу из рубина, в которой содержал ос сем тисяч отверстий, и в каждом из них образовалос море, размери которого не знаэт никто, кроме Аллаха, да будет благословенно Его имя. Затем Аллах велел скале поместиця под ногами ангела. Но не било опори для скали. Тогда Аллах сотворил огромного бика, у которого било четире тисячи глаз и такоэ же количество ушей, носов, ртов, язиков и ног. Расстояниэ между каждой парой органов составляло пяцот лет пути. Аллах, да будет благословенно Его имя, велел бику спустиця под скалу, и он подхватил скалу хребтом и рогами. Бика зовут Куюта. Но и у бика не било опори. Поэтому Аллах, да будет благословенно Его имя, создал огромную рибу, которую никто не мог обозрет селиком из-за ээ колоссалних размеров и блеска ээ огромних глаз. Вед утверждают, что, эсли би все моря поместили би в ээ жабри, .они виглядели би как зерно конопли посреди пустини. Аллах, да будет благословенно Его имя, велел рибе поддерживат ноги бика. Рибу зовут Бахамут (Бегемот). Еэ опорой Аллах сделал воду. Под водой — тма, что же за тмой, люди не знают".Андоза:Конец цитаты
„Шунинг учун Аллоҳ таоло улкан катталик ва ғайриоддий кучга эга фариштани яратди. У пастга тушишни (яъни пастки шарнинг остига) ва Ерни елкалари билан кўтариб туришини айтди. Унинг шарқ ва ғарбга чўзилган қўллари Ернинг чеккаларини (ёки ал-Вардий хабар берганидек, ернинг етти шарини) ушлади ва уни (ёки уларни) ушлаб туради. Аммо фариштани тик туриши учун ҳеч қандай нарса йўқ эди. Шунинг учун Аллоҳ таоло ёқутдан бир тошни яратди, унинг ичида етти минг тешик ўқи бор эди ва уларнинг ҳар бирида денгиз пайдо бўлдики, унинг ҳажмини Аллоҳ таолодан бошқа ҳеч ким билмайди. Шунда Аллоҳ таоло тошни фариштанинг оёғи остига сиғдиришни буюрди. Аммо тошга ҳеч қандай ёрдам йўқ эди. Кейин Аллоҳ таоло тўрт минг кўзли, қулоқлари, бурни, оғзи, тили ва оёқлари сони бир хил бўлган улкан бир ҳўкизни яратди. Ҳар бир жуфт органи орасидаги масофа беш юз йиллик масофага тенг эди. Аллоҳ таоло буқага тош тагига тушишни буюрди ва у тошни умуртқа поғонаси ва шохлари билан ушлаб олди. Буқанинг исми Куюта. Лекин буқанинг туриши учун ҳам таянчи йўқ эди. Шундай Аллоҳ таоло улуғ бир балиқни яратдики, унинг катталиги ва улкан кўзларининг ёрқинлиги туфайли ҳеч ким уни тўлиқ кўра олмаган. Ахир, агар ҳамма денгизлар унинг ғалтакларига жойлаштирилса, чўл ўртасидаги каноп уруғига ўхшаб қолар эди, дейишади. Аллоҳ таоло балиқларга буқанинг оёқларини ушлаб туришни буюрди. Балиқнинг номи — Баҳамут (Бегемот). Аллоҳ таоло сувни таянчи қилди. Сув остида — зулмат, зулматдан кейин нима борлигини, одамлар билмайдилар“.
Маданиятда
- Баҳамут Хорхе Луис Борхеснинг „Ўйлаб топилган мавжудотлар китоби“ асарида учрайди, у худди Лейн каби уни араблар томонидан балиққа айлантирилган христиан Бегемоти сифатида кўрган.
Яна қаранг
- Онамадзу
- Балҳутиcарис волтаэ — 220 аъзодан иборат бўлган кембрий даври бўғим оёғи қолдиқлари.
Эслатмалар
- ↑ 1,0 1,1 Лейн 2009.
- ↑ Чалян-Даффнер 2013.
- ↑ 496-кеча
- ↑ П.Форлин, К.М.Джеррард 2017.
Адабиётлар
- Кристине Чалян-Даффнер. „Натурал Дисастерс ин Мамлūк Эгйпт (1250—1517): Перcептионс, Интерпретатионс анд Ҳуман Респонсес“. — 2013.
- П. Форлин, К. М. Джеррард. Тҳе арчаэологй оф эартҳқуакес: тҳе апплиcатион оф адаптиве cйcлес то сеисмиcаллй-аффеcтед cоммунитиэс ин лате медиэвал Эуропе. — 2017.
- Эдвард Уильям Лейн. «Арабский мир в эпоху «Тысячи и одной ночи»». Москва: Центрполиграф, 2009. ИСБН 978-5-9524-4565-9.
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |