Ziyosfera

Bahmanagan

Баҳманаган (форсча: بهمنگان‎‎) ёки БАҲМАНЖАНА (ўрта форсча Баҳманаганнинг арабчалаштирилган шакли; Баҳманčа (форсча: بهمنجه‎‎) ёки Баҳмаṇčэна каби шакллари ҳам учрайди) Эрон мусулмонлари томонидан мўғуллар босқинига қадар сақланиб келган зардуштийлик байрамидир[1]. Бу байрам Баҳман ойининг 2-кунида нишонланади[2].

Фестивал

Қадимги зардуштийлик тақвимида ойнинг куни ой номи билан мос келганда, зиёфат (форсча: Жашн‎‎) ўтказилган. Масалан, 11-ой ҳисобланган Баҳман ойи Баҳман куни (Баҳман-руз) билан мос келади. Баҳман зардуштийлик динининг бош фаришталаридан биридир. Шундан сўнг, тақвимдаги ҳар бир шундай кун учун уларнинг ўрта форсча номлари кун номига „агāн“ қўшимчасини (биргалик ва кўплик қўшимчаси) қўшиш орқали ясалган. Бу кунни нишонлаш учун байрамлар нафақат оддий халқ орасида, балки сарой аҳли орасида ҳам ўтказилган[1]. Бу байрам ҳақида Беруний, Гардизий, Асадий Тусий, Анварий каби кўплаб муаллифлар ўз асарларида ёзиб қолдирганлар. Беруний ва Гардизийнинг таъкидлашича, Хуросонда турли хил гўшт, донлар, сабзавотлар ва меваларни дīг-э Баҳманжана (Баҳманаган қозони) деб аталувчи қозонда биргаликда пиширишган. Аҳоли бу таомни тайёрлаб, бир-бирларини зиёфат қилишган ҳамда уни бозорда сотишган. Гардизий маълумотларига кўра, қизил-Баҳман (форсча: Баҳман-э Соркҳ) деб номланувчи ўсимлик гулларини янги сут билан аралаштиришган. У яна шуни таъкидлайдики, одамлар бу аралашмани хотирани мустаҳкамловчи ва ёмон кўздан асровчи восита деб билишган[3]. Бу байрамда янги кийим кийиш одат тусига кирган.

Бугунги кунда замонавий зардуштий-эроний Баҳманруз байрами Эрон зардуштийлари учун алоҳида муқаддас кун сифатида нишонланишда давом этмоқда.

Бахман ўсимлиги

Бу ўсимлик ҳозирги форс тилидаги зардак-э саҳройī (ёввойи сабзи) атамаси билан бир хил бўлиб, Бахман ойида (январ-феврал) гуллайди. Унинг илдизи қизил ёки оқ рангда бўлади. Тиббий ўсимлик сифатида қўлланилгани учун араб тиббиёт китобларида тилга олинган, кейинчалик лотин тилига ва франсуз тилига „бéҳен“ шаклида ўтган. Унинг иккита тури – қизил бéҳен ва оқ бéҳен – мавжуд бўлиб, ҳозирги кунда ҳам тиббиётда ишлатилади[1].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 „З. Сафа, "БАҲМАНЖАНА" ин Энcйcлопедиа Ираниcа“. 2023-йил 5-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 24-феврал.
  2. ↑ „Тҳе Мост Амазинг Анcиэнт Персиан Фестивалс“. 2017-йил 3-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 13-декабр.
  3. ↑ ʿАбд ал-Ḥайй Ḥабīбī, „Тарикҳ-э Гардизи“, Теҳран, 1347 Š./1968.

Адабиётлар

  • Абу Райҳон Беруний, „Ат-тафҳим ли-авоили синоат ат-танжим“, иккинчи нашр, Теҳрон
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi