UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Bahrom Choʻbin]]
{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| ismi                      = Bahrom Choʻbin
| asl ismi                  =
| tasvir                    = BahramChobinCoinHistoryofIran.jpg
| uzunlik                  =
| izoh                      = Baxrom Choʻbinning kumush dirhamdagi rasviri
| tartib                    =
| lavozim                  = [[Eron]] [[shahanshoh]]i
| bayroq                    =
| bayroq2                  =
| ismi ostida              =
| boshlanish davri          = 590
| tugash davri              = 591-yillar
| premyer                  =
| prezident                =
| spiker                    =
| senat raisi              =
| vitse-prezident          =
| gubernator                =
| vitse-gubernator          =
| vazir                    =
| bosh vazir                =
| birinchi vazir            =
| monarx                    =
| noib                      =
| kansler                  =
| parlament                =
| lider                    =
| hokim                    =
| hokim yordamchisi        =
| hukmdor                  =
| hukmdor yordamchisi      =
| yordamchisi              =
| muvaqqat                  =
| muxolif                  =
| oʻrinbosar                =
| oʻtmishdoshi              =
| vorisi                    =
| avvalgisi                = Xusrav II Parviz
| keyingisi                = Xusrav II Parviz (qayta taxtga oʻtirgan)
| toj kiydirish marosimi    =
| 1belginomi                =
| 1matnnomi                =
| 2belginomi                =
| 2matnnomi                =
| 3belginomi                =
| 3matnnomi                =
| 4belginomi                =
| 4matnnomi                =
| 5belginomi                =
| 5matnnomi                =
| tartib_2                  =
| lavozim_2                =
| bayroq_2                  =
| bayroq2_2                =
| ismi ostida_2            =
| boshlanish davri_2        =
| tugash davri_2            =
| premyer_2                =
| prezident_2              =
| vitse-prezident_2        =
| gubernator_2              =
| vitse-gubernator_2        =
| vazir_2                  =
| bosh vazir_2              =
| birinchi vazir_2          =
| monarx_2                  =
| noib_2                    =
| kansler_2                =
| parlament_2              =
| lider_2                  =
| hokim_2                  =
| hokim yordamchisi_2      =
| hukmdor_2                =
| hukmdor yordamchisi_2    =
| yordamchisi_2            =
| muvaqqat_2                =
| muxolif_2                =
| oʻrinbosar_2              =
| oʻtmishdoshi_2            =
| vorisi_2                  =
| avvalgisi_2              =
| keyingisi_2              =
| toj kiydirish marosimi_2  =
| 1belginomi_2              =
| 1matnnomi_2              =
| 2belginomi_2              =
| 2matnnomi_2              =
| 3belginomi_2              =
| 3matnnomi_2              =
| 4belginomi_2              =
| 4matnnomi_2              =
| 5belginomi_2              =
| 5matnnomi_2              =
| tartib_3                  =
| lavozim_3                =
| bayroq_3                  =
| bayroq2_3                =
| ismi ostida_3            =
| boshlanish davri_3        =
| tugash davri_3            =
| premyer_3                =
| prezident_3              =
| vitse-prezident_3        =
| gubernator_3              =
| vitse-gubernator_3        =
| vazir_3                  =
| bosh vazir_3              =
| birinchi vazir_3          =
| monarx_3                  =
| noib_3                    =
| kansler_3                =
| parlament_3              =
| lider_3                  =
| hokim_3                  =
| hokim yordamchisi_3      =
| hukmdor_3                =
| hukmdor yordamchisi_3    =
| yordamchisi_3            =
| muvaqqat_3                =
| muxolif_3                =
| oʻrinbosar_3              =
| oʻtmishdoshi_3            =
| vorisi_3                  =
| avvalgisi_3              =
| keyingisi_3              =
| toj kiydirish marosimi_3  =
| 1belginomi_3              =
| 1matnnomi_3              =
| 2belginomi_3              =
| 2matnnomi_3              =
| 3belginomi_3              =
| 3matnnomi_3              =
| 4belginomi_3              =
| 4matnnomi_3              =
| 5belginomi_3              =
| 5matnnomi_3              =
| tartib_4                  =
| lavozim_4                =
| bayroq_4                  =
| bayroq2_4                =
| ismi ostida_4            =
| boshlanish davri_4        =
| tugash davri_4            =
| premyer_4                =
| prezident_4              =
| vitse-prezident_4        =
| gubernator_4              =
| vitse-gubernator_4        =
| vazir_4                  =
| bosh vazir_4              =
| birinchi vazir_4          =
| monarx_4                  =
| noib_4                    =
| kansler_4                =
| parlament_4              =
| lider_4                  =
| hokim_4                  =
| hokim yordamchisi_4      =
| hukmdor_4                =
| hukmdor yordamchisi_4    =
| yordamchisi_4            =
| muvaqqat_4                =
| muxolif_4                =
| oʻrinbosar_4              =
| oʻtmishdoshi_4            =
| vorisi_4                  =
| avvalgisi_4              =
| keyingisi_4              =
| toj kiydirish marosimi_4  =
| 1belginomi_4              =
| 1matnnomi_4              =
| 2belginomi_4              =
| 2matnnomi_4              =
| 3belginomi_4              =
| 3matnnomi_4              =
| 4belginomi_4              =
| 4matnnomi_4              =
| 5belginomi_4              =
| 5matnnomi_4              =
| tartib_5                  =
| lavozim_5                =
| bayroq_5                  =
| bayroq2_5                =
| ismi ostida_5            =
| boshlanish davri_5        =
| tugash davri_5            =
| premyer_5                =
| prezident_5              =
| vitse-prezident_5        =
| gubernator_5              =
| vitse-gubernator_5        =
| vazir_5                  =
| bosh vazir_5              =
| birinchi vazir_5          =
| monarx_5                  =
| noib_5                    =
| kansler_5                =
| parlament_5              =
| lider_5                  =
| hokim_5                  =
| hokim yordamchisi_5      =
| hukmdor_5                =
| hukmdor yordamchisi_5    =
| yordamchisi_5            =
| muvaqqat_5                =
| muxolif_5                =
| oʻrinbosar_5              =
| oʻtmishdoshi_5            =
| vorisi_5                  =
| avvalgisi_5              =
| keyingisi_5              =
| toj kiydirish marosimi_5  =
| 1belginomi_5              =
| 1matnnomi_5              =
| 2belginomi_5              =
| 2matnnomi_5              =
| 3belginomi_5              =
| 3matnnomi_5              =
| 4belginomi_5              =
| 4matnnomi_5              =
| 5belginomi_5              =
| 5matnnomi_5              =
| tartib_6                  =
| lavozim_6                =
| bayroq_6                  =
| bayroq2_6                =
| ismi ostida_6            =
| boshlanish davri_6        =
| tugash davri_6            =
| premyer_6                =
| prezident_6              =
| vitse-prezident_6        =
| gubernator_6              =
| vitse-gubernator_6        =
| vazir_6                  =
| bosh vazir_6              =
| birinchi vazir_6          =
| monarx_6                  =
| noib_6                    =
| kansler_6                =
| parlament_6              =
| lider_6                  =
| hokim_6                  =
| hokim yordamchisi_6      =
| hukmdor_6                =
| hukmdor yordamchisi_6    =
| yordamchisi_6            =
| muvaqqat_6                =
| muxolif_6                =
| oʻrinbosar_6              =
| oʻtmishdoshi_6            =
| vorisi_6                  =
| avvalgisi_6              =
| keyingisi_6              =
| 1belginomi_6              =
| 1matnnomi_6              =
| 2belginomi_6              =
| 2matnnomi_6              =
| 3belginomi_6              =
| 3matnnomi_6              =
| 4belginomi_6              =
| 4matnnomi_6              =
| 5belginomi_6              =
| 5matnnomi_6              =
| talaffuzi                =
| tugʻilgan paytidagi ismi  =
| vafot sanasi              = 592-yil
| vafot joyi                = Yangi Margʻilon, Oʻzbekiston
| vafot sababi              =
| dafn etilgan joyi        =
| fuqaroligi                =
| millati                  =
| partiya                  =
| boshqa partiya            =
| boʻyi                    =
| turmush_oʻrtogʻi          =
| bolalari                  =
| otasi                    =
| onasi                    =
| nikohsiz jufti            =
| munosabatlar              =
| qarindoshlari            =
| istiqomat joyi            =
| dini                      =
| taʼlim                    =
| alma_mater                =
| kasbi                    =
| mashhur ishlari          =
| maoshi                    =
| kabinet                  =
| qoʻmitalar                =
| portfolio                =
| ilmiy unvoni              =
| unvoni                    =
| maʼlumoti                =
| mukofotlari              =
| blanka1                  =
| matn1                    =
| blanka2                  =
| matn2                    =
| blanka3                  =
| matn3                    =
| blanka4                  =
| matn4                    =
| blanka5                  =
| matn5                    =
| imzosi                    =
| sayt                      =
| taxallus                  =
| mansubligi                =
| qoʻshin turi              =
| xizmat qilgan yillari    =
| harbiy_mukofotlari        =
| harbiy_blanka1            =
| harbiy_matn1              =
| harbiy_blanka2            =
| harbiy_matn2              =
| harbiy_blanka3            =
| harbiy_matn3              =
| harbiy_blanka4            =
| harbiy_matn4              =
| harbiy_blanka5            =
| harbiy_matn5              =
| modul                    =
| modul2                    =
| modul3                    =
| modul4                    =
| modul5                    =
| izohlar                  =
| sana                      =
| yil                      =
| manba                    =
| tavallud sanasi          = VI asr
}}
'''Bahrom Choʻbin''' (? — 592, [[Yangi margʻilon|Yangi Margʻilon]], [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston]]) – 590—591-yillarda [[Mehranlar uyi|Mehron]] xonadonidan boʻlgan [[Sosoniylar davlati|Eron]] [[Shahanshoh|shahanshohlaridan]]. Choʻbin [[sosoniylar]] oilasiga mansub boʻlmagan.
 
Bahrom Choʻbin 563—567-yillari [[sharq]]da [[eftaliylar]] va [[ashina]] [[turkiy xalqlar|turklar]]i bilan [[urush]] olib borgan. 560—570-yillarda [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiya]] bilan kechgan urushlarda magʻlubiyatga uchragan.
 
Xusrav I va Hurmuzd IV davrida bir qator [[maʼmuriyat|maʼmuriy]] [[islohot]]lar oʻtkazilib, badavlat aslzodalarning [[siyosat|siyosiy]] mavqei cheklab qoʻyiladi va buning natijasida Bahrom Choʻbin ham sarkardalikdan chetlatiladi. Uning mansabdan chetlatilishi esa katta qoʻzgʻolonga sabab boʻladi. Choʻbin [[qoʻshin]] toʻplab, [[mamlakat]] [[poytaxt]]i [[Ktesifon]]ga qarab yurish qiladi (590). Aynan shu vaqtda poytaxtda [[podshoh]]ga qarshi fitna uyushtirilib, Hurmuzd IV oʻdiriladi va [[taxt]]ga uning oʻgʻli [[Xusrav II Parviz]] oʻtiradi. Bahrom Choʻbin esa qoʻzgʻolonni davom ettirib, poytaxtni egallaydi va oʻzini podshoh deb eʼlon qiladi. Bundan qoʻrquvga tushgan Xusrav II Parviz Vizantiyaga, imperator [[Mavrikiy]] huzuriga qochib ketadi va uning yordamida taxtni qayta qoʻlga kiritadi (591). Bahrom Choʻbin esa turk [[xoqon]]i huzuriga qochib, oradan koʻp oʻtmay, oʻsha yerda oʻldiriladi.
 
== Biografiyasi ==
 
=== Harbiy xizmat ===
570-yillarda Bahrom Choʻbin shimoliy hududlar hokimi (yuqori qoʻmondoni) etib tayinlangan va bu lavozimga egalik qilish davrida [[Mesopotamiya|Mesopotamiyada]] vizantiyaliklar bilan jang olib borgan.
 
=== Baxrom Choʻbin qoʻzgʻoloni ===
Shoh Hurmuzd IV Bahrom Choʻbinga [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiyaga]] qarshi urushga rahbarlik qilishini buyuradi, biroq Choʻbinning qo‘shini Vizantiyaga qarshi kechgan ushbu jangda mag‘lubiyatga uchray boshlaydi. Bundan gʻazablangan Hurmuzd IV Choʻbinni bosh qo‘mondonlik lavozimidan chetlatibgina qolmay, balki masxara uni qilgan holda Choʻbinga ayol libosini ham yuboradi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.krotov.info/acts/07/1/simo_03.html |sarlavha=''Феофилакт Симокатта''. История. Книга третья, VII (13—19), VIII (1) |qaralgan sana=2015-04-23 |arxivsana=2015-04-11 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150411021441/http://www.krotov.info/acts/07/1/simo_03.html}}</ref>. [[Abu Hanifa Dinavariy Ahmad ibn Dovud|Abu Hanifa Dinavariy Ahmad ibn Dovudning]] qo‘shimcha qilishicha, shoh o‘z saroy aʼyonlarining tuhmati tufayli turklar mag‘lubiyati paytida qo‘lga kiritilgan o‘ljalarning katta qismini Bahrom Choʻbin yashirgan deb ham gumon qiladi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus5/Dinavari/text2.phtml?id=2353 |sarlavha=''Абу Ханифа ад-Динавари''. Книга связных рассказов, стр. 85 |qaralgan sana=2015-09-06 |arxivsana=2015-03-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150318183839/http://www.vostlit.info/Texts/rus5/Dinavari/text2.phtml?id=2353}}</ref>. Shohning bu qilmishidan g‘azab otiga mingan Bahrom Choʻbin markaziy hukumatga qarshi isyon ko‘taradi, shuningdek, uning bu ishini Hurmuzd IV hukmronligidan norozi boʻlgan qoʻshin ham qoʻllab quvvatlaydi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.krotov.info/acts/07/1/simo_04.html |sarlavha=''Феофилакт Симокатта''. История. Книга четвёртая, I (1—6) |qaralgan sana=2015-04-24 |arxivsana=2015-12-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20151208164523/http://www.krotov.info/acts/07/1/simo_04.html}}</ref>.
 
Qoʻzgʻolonchilar qoʻshini Ktesifonga koʻchib oʻtadi, ammo ular poytaxtga kelishidan oldin ham mamlakatda toʻntarish sodir boʻlgan edi, yaʼni Shahanshoh xotinlaridan birining aka-ukalari Vindoy va Vistaxm Hurmuzd IV ni taxtdan tushiradilar va uning oʻrniga keyinchalik Parviz laqabini olgan jiyani Hurmuzd IV ning oʻgʻli [[Xusrav II Parviz|Xusrav II Parvizni]] koʻtaradilar. Bahrom Choʻbin yangi shoh Xusrav II Parvizning u bilan yarashishga urinishlarini rad etadi va poytaxtga qarshi yurishini davom ettiradi. Yangi podshoh Xusrav II Parviz esa bu vaziyatdan sarosimaga tushgan holda atrofidagilari va qoʻshinlariga ham ishonmay, Vizantiyaga, [[Mavrikiy]] imperatorligiga qochib ketadi.
 
Ktesifonni egallab olgan Bahrom Choʻbin mamlakatga Hurmuzd IV ning oʻgʻillaridan biri Shahriyor nomidan hukmronlik qilishini eʼlon qiladi. U o‘zini qo‘llab-quvvatlamagan zodagonlar vakillaridan Ktesifonni tark etishni talab qilib, itoat etmaganlarning boshini olishi bilan tahdid qiladi. Bundan qoʻrquvga tushgan koʻpchilik zodagonlar oʻzlarining qurollangan tansoqchilari boʻlinmalari hamrohligida shaharni tark etadi.
 
Keyinchalik yuzaga kelgan vaziyat, Xusrav II Parvizning imperator Mavrikiy qoʻshini yoramida taxtni qayta qoʻlga olish uchun qilgan harakatlari natijasida Bahrom Choʻbin oʻzining oz sonli qoʻshini bilan [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xurosonga]], u yerdan esa turklar tomon qochishga majbur boʻladi. Firdavsiyning yozishicha, Xusrav II Parviz Bahromning ortidan uni qoʻlga olish uchu uch minglik qoʻshin yuboradi, ammo tajribali qo‘mondon Bahrom Choʻbin taʼqibchilarni mag‘lub etadi va [[Amudaryo|Amudaryodan]] o‘tib, Erondan eson-omon qochib ketishga muvaffaq boʻladi.
 
== Hukmronlik davridagi tangalar ==
Bahrom VI hukmronligining ikkinchi yilida zarb qilingan tangalar faqat sharqiy saroy aholisi (Abarshahr, [[Balx]], [[Marv]]) va Ray aholisi uchun maʼlum boʻlgan.
 
== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{bio-stub}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}
{{Sosoniylar imperiyasi hukmdorlari}}
{{DEFAULTSORT:Choʻbin, Bahrom}}
[[Turkum:Kishilar]]
[[Turkum:Tarixiy shaxslar]]
[[Turkum:Eron tarixi]]
[[Turkum:592-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Fargʻonada vafot etganlar]]
[[Turkum:Tarix]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Bahrom Choʻbin

Baxrom Choʻbinning kumush dirhamdagi rasviri
Eron shahanshohi
Mansab davri
590 – 591-yillar
Avvalgisi Xusrav II Parviz
Keyingisi Xusrav II Parviz (qayta taxtga oʻtirgan)
Shaxsiy maʼlumotlari
Tavalludi VI asr
Vafoti 592-yil
Yangi Margʻilon, Oʻzbekiston

Bahrom Choʻbin (? — 592, Yangi Margʻilon, Oʻzbekiston) – 590—591-yillarda Mehron xonadonidan boʻlgan Eron shahanshohlaridan. Choʻbin sosoniylar oilasiga mansub boʻlmagan.

Bahrom Choʻbin 563—567-yillari sharqda eftaliylar va ashina turklari bilan urush olib borgan. 560—570-yillarda Vizantiya bilan kechgan urushlarda magʻlubiyatga uchragan.

Xusrav I va Hurmuzd IV davrida bir qator maʼmuriy islohotlar oʻtkazilib, badavlat aslzodalarning siyosiy mavqei cheklab qoʻyiladi va buning natijasida Bahrom Choʻbin ham sarkardalikdan chetlatiladi. Uning mansabdan chetlatilishi esa katta qoʻzgʻolonga sabab boʻladi. Choʻbin qoʻshin toʻplab, mamlakat poytaxti Ktesifonga qarab yurish qiladi (590). Aynan shu vaqtda poytaxtda podshohga qarshi fitna uyushtirilib, Hurmuzd IV oʻdiriladi va taxtga uning oʻgʻli Xusrav II Parviz oʻtiradi. Bahrom Choʻbin esa qoʻzgʻolonni davom ettirib, poytaxtni egallaydi va oʻzini podshoh deb eʼlon qiladi. Bundan qoʻrquvga tushgan Xusrav II Parviz Vizantiyaga, imperator Mavrikiy huzuriga qochib ketadi va uning yordamida taxtni qayta qoʻlga kiritadi (591). Bahrom Choʻbin esa turk xoqoni huzuriga qochib, oradan koʻp oʻtmay, oʻsha yerda oʻldiriladi.

Harbiy xizmat

[tahrir | manbasini tahrirlash]

570-yillarda Bahrom Choʻbin shimoliy hududlar hokimi (yuqori qoʻmondoni) etib tayinlangan va bu lavozimga egalik qilish davrida Mesopotamiyada vizantiyaliklar bilan jang olib borgan.

Baxrom Choʻbin qoʻzgʻoloni

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shoh Hurmuzd IV Bahrom Choʻbinga Vizantiyaga qarshi urushga rahbarlik qilishini buyuradi, biroq Choʻbinning qo‘shini Vizantiyaga qarshi kechgan ushbu jangda mag‘lubiyatga uchray boshlaydi. Bundan gʻazablangan Hurmuzd IV Choʻbinni bosh qo‘mondonlik lavozimidan chetlatibgina qolmay, balki masxara uni qilgan holda Choʻbinga ayol libosini ham yuboradi[1]. Abu Hanifa Dinavariy Ahmad ibn Dovudning qo‘shimcha qilishicha, shoh o‘z saroy aʼyonlarining tuhmati tufayli turklar mag‘lubiyati paytida qo‘lga kiritilgan o‘ljalarning katta qismini Bahrom Choʻbin yashirgan deb ham gumon qiladi[2]. Shohning bu qilmishidan g‘azab otiga mingan Bahrom Choʻbin markaziy hukumatga qarshi isyon ko‘taradi, shuningdek, uning bu ishini Hurmuzd IV hukmronligidan norozi boʻlgan qoʻshin ham qoʻllab quvvatlaydi[3].

Qoʻzgʻolonchilar qoʻshini Ktesifonga koʻchib oʻtadi, ammo ular poytaxtga kelishidan oldin ham mamlakatda toʻntarish sodir boʻlgan edi, yaʼni Shahanshoh xotinlaridan birining aka-ukalari Vindoy va Vistaxm Hurmuzd IV ni taxtdan tushiradilar va uning oʻrniga keyinchalik Parviz laqabini olgan jiyani Hurmuzd IV ning oʻgʻli Xusrav II Parvizni koʻtaradilar. Bahrom Choʻbin yangi shoh Xusrav II Parvizning u bilan yarashishga urinishlarini rad etadi va poytaxtga qarshi yurishini davom ettiradi. Yangi podshoh Xusrav II Parviz esa bu vaziyatdan sarosimaga tushgan holda atrofidagilari va qoʻshinlariga ham ishonmay, Vizantiyaga, Mavrikiy imperatorligiga qochib ketadi.

Ktesifonni egallab olgan Bahrom Choʻbin mamlakatga Hurmuzd IV ning oʻgʻillaridan biri Shahriyor nomidan hukmronlik qilishini eʼlon qiladi. U o‘zini qo‘llab-quvvatlamagan zodagonlar vakillaridan Ktesifonni tark etishni talab qilib, itoat etmaganlarning boshini olishi bilan tahdid qiladi. Bundan qoʻrquvga tushgan koʻpchilik zodagonlar oʻzlarining qurollangan tansoqchilari boʻlinmalari hamrohligida shaharni tark etadi.

Keyinchalik yuzaga kelgan vaziyat, Xusrav II Parvizning imperator Mavrikiy qoʻshini yoramida taxtni qayta qoʻlga olish uchun qilgan harakatlari natijasida Bahrom Choʻbin oʻzining oz sonli qoʻshini bilan Xurosonga, u yerdan esa turklar tomon qochishga majbur boʻladi. Firdavsiyning yozishicha, Xusrav II Parviz Bahromning ortidan uni qoʻlga olish uchu uch minglik qoʻshin yuboradi, ammo tajribali qo‘mondon Bahrom Choʻbin taʼqibchilarni mag‘lub etadi va Amudaryodan o‘tib, Erondan eson-omon qochib ketishga muvaffaq boʻladi.

Hukmronlik davridagi tangalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bahrom VI hukmronligining ikkinchi yilida zarb qilingan tangalar faqat sharqiy saroy aholisi (Abarshahr, Balx, Marv) va Ray aholisi uchun maʼlum boʻlgan.

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil