Ziyosfera

Balaban ogʻa masjidi

Balaban ogʻa masjidi (turkcha: Balaban Ağa Mescidi, „mescit“ soʼzi turk tilida kichik masjid maʼnosini anglatadi) — Turkiyaning Istanbul shahrida joylashgan masjid. Bino sobiq Vizantiya imperiyasi davrida qurilib, keyinchalik masjidga aylantirilgan. Vizantiya imperiyasi davrida binodan qanday maqsadda foydalanilgani nomaʼlum. 1930-yilda yangi yoʻl ochish maqsadida buzib tashlangan[1] bu kichik inshoot Konstantinopoldagi Vizantiya meʼmorchiligining kichik namunalaridan biri boʼlgan.

Masjid
Balaban ogʻa masjidi

Joylashuvi

Inshoot Turkiyaning Istanbul shahri Fotih tumani Balabanogʼa mahallasida, bugungi Harikzadeler Sokak koʻchasining oʻrtasida joylashgan edi. Binoning buzilishiga aynan shu yoʻlning ochilishi sabab boʻlgan[2]. Inshoot Laleli bilan Boyazid masjididan Edirne darvozasiga olib boruvchi yoʻl oraligʻida joylashgan edi[3][4].

Tarixi

Vizantiya davrida V–VI asrlar oraligʻida qurilgan ushbu kichik inshoot tarixi haqida hech qanday maʼlumot saqlanib qolmagan[2]. Ayrim olimlarning fikricha bu yer marhumlar dafn etiladigan joy boʼlgan[2][3], yana boshqa olimlar esa uni monastirlar kutubxonasi boʻlgan deb hisoblaydi[2][4]. XIII asrda inshootga qoʼshimcha ravishda deyarli kvadrat shakldagi dafn xonasi qurilgan. Bu esa binodan Paleologlar davrida maqbara sifatida foydalanilganini tasdiqlaydi[2].

1453-yilda Usmoniylar tomonidan Konstantinopol fath etilganidan koʻp oʻtmay, sulton Boyazid II hukmronligi davrida bino Sekbanbaşı — yanicharlarlar boshligʻi Balaban ogʼa ibn Abdulloh tomonidan masjidga aylantirilgan. Masjidga tegishli vaqf 1483-yilda taʼsis etilgan[2]. Masjid yanicharlar istiqomat qilgan Eski Odalar (inglizcha: Eski kazarmalar) deb atalgan mahallada joylashgan edi. 1660, 1693 va 1718-yillarda sodir boʼlgan yongʻinlar masjidga bir necha bor zarar yetgan. 1782-yildagi katta yongʻin vaqtida bino qisman yonib ketgan va keyinchalik qayta tiklanib, tarhi oʻzgartirilgan[2]. 1911-yilda yuz bergan yongʻin binoga jiddiy zarar yetkazgan. 1930-yilda esa muzey boshqarmasi tomonidan qisqa muddatli oʻrganish ishlari olib borilgach, bino yangi yoʻl qurilishi rejalashtirilgan hududning oʻrtasida joylashgani sababli buzib tashlangan[2].

Tavsifi

Bino tarhi dastlab tashqi diametri 11,2 m boʻlgan doirasimon shaklda qurilgan va ustki qismi gumbaz bilan qoplangan boʼlishi mumkin[2]. Ichki qismi olti burchakli boʻlib, har bir tomonida toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi tokcha mavjud edi[2]. Bino buzilishidan oldin oʻtkazilgan tadqiqotlar tosh uyumlaridan qurilgan poydevorda derazaga oʻxshash teshiklar mavjudligini koʻrsatdi. Bu esa inshootning dastlabki davridayoq qabr boʻlganidan dalolat beradi[2]. Yer ustidagi qismining devorlari kesma toshlar orasiga loy gʻishtlar terilib qurilgan[2]. Paleologlar davriga oid 2,9 m x 3,17 m oʻlchamdagi dafn xonasi yassi gumbaz bilan yopilgan edi[2]. Bino masjidga aylantirilganida minora qurilganligi sababli dastlabki kirish eshigi gʻisht bilan berkitilib, shimoli-gʻarbiy tomonda yangi kirish joyi ochilgan[2]. Binoning foydalanilishining soʻnggi davrida tomi yogʻochdan ishlangan boʻlib, ichki olti burchakli tarhi saqlanib qolgan. Har bir tomonda chuqur ravoqli tokcha boʻlgan: ularning beshtasida deraza, bittasida esa kirish eshigi joylashgan edi[4]. Masjid ayvoni Usmoniylar tomonidan qurilgan[4]. 1930-yilda bino buzilayotgan paytda ham Paleologlar davriga oid devoriy bezak izlari saqlanib qolgan edi.[2]. Buzish ishlari davomida ayrim meʼmoriy qismlar ajratib olinib, keyinchalik Istanbul arxeologiya muzeyiga topshirilgan va hozirgacha shu yerda saqlanmoqda[2].

Manbalar

  1. ↑ „Archaeological Destructıon in Turkey, preliminary report“ (PDF), Marmara Region – Byzantine, TAY Project, 25-bet, qaraldi: May 14, 2012
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 Müller-Wiener (1976), p. 98
  3. ↑ 3,0 3,1 Janin (1953), p. 558
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Van Millingen (1912), p. 253

Adabiyotlar

  • Van Millingen, Alexander. Byzantine Churches of Constantinople. London: MacMillan & Co, 1912. 
  • Janin, Raymond. La Géographie Ecclésiastique de l'Empire Byzantin. 1. Part: Le Siège de Constantinople et le Patriarcat Oecuménique. 3rd Vol. : Les Églises et les Monastères. (French). Paris: Institut Français d'Etudes Byzantines, 1953. 
  • Müller-Wiener, Wolfgang. Bildlexikon zur Topographie Istanbuls: Byzantion, Konstantinupolis, Istanbul bis zum Beginn d. 17 Jh (German). Tübingen: Wasmuth, 1977. ISBN 9783803010223. 

Havolalar

Vikiomborda „Balaban ogʻa masjidi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi