Balchiqchisimonlar

Balchiqchisimonlar (Charadriiformes) - qushlar sinfining turkumi. Tashqi koʻrinishi va kattaligi har xil. Eng kichigi — chumchuq balchiqchining boʻyi 14 sm, ogʻirligi 20 g , yirigi — chinchoʻldoqning boʻyi 62 sm, ogʻirligi 1100 g cha. Balchiqchilarning oyogʻi uzun, oldingi barmoqlari rivojlangan, orqa barmogʻi boʻlmaydi yoki juda qisqa boʻlib, yerga tegmaydi. Oldingi barmoqlari teri-parda bilan oʻzaro tutashgan yoki oʻralgan. Koʻpchilik turlarining tumshugʻi uzun, ingichka va toʻgʻri, baʼzilariniki yuqoriga yoki pastga qaytarilgan. Balchiqchilar tumshugʻining kattakichikligi va shakli oziqlanish xususiyatlari bilan bogʻliq. Qanotlari ensiz, uchi nayzaga oʻxshash, baʼzilariniki toʻmtoq. Koʻp B.ning dumi qisqa, baʼzilariniki uzun yoki ayrisimon. Patlari zich, rangi koʻpincha bir xil — xira-balchiq tusda. Balchiqchining B. (Charadrii), baliqchilar (Laridae) va chistiklar (Alcae) degan 3 kenja turkumi bor. Balchiqchilar kenja turkumi yakanlar (lacanidae), rangdor loyxoʻraklar (Rostratulidae), choʻldoqlar (Ghara-dviidae), bigiztumshuqlar (Recurvi-rostidae), qiziloyoqlar (Heamato-podidae), loyxoʻraklar (Scolopacidae), plavunchiklar (Phalarepodidae), qisqich choʻldoqlar (Dromadidae), jiqtoqlar (Clareolidae), oq choʻldoqlar (Chioni-didae), yilqichilar (Burhinidae) kabi 12 oilaga boʻlinadi. Baliqchilar kenja turkumi pomorniklar (Stercorariidae), baliqchilar (Laridae), chagalalar yoki dengiz qaldirgʻochlari (Sternidae), suzgirlar (Rynchopidae)ni oʻz ichiga oladi. Chistiklar kenja turkumi 1 oila — chistiklardan (Alcidae) iborat. Baliqchilar turkumining 300 ga yaqin turi mavjud. Yer yuzida keng tarqalgan. Antarktikada faqat 2 turi bor. Asl Baliqchilarning koʻpi quruqlik qushlari boʻlib, dengiz, daryo, koʻl kabi suv havzalarining sohillarida, choʻl, sahro va tundra kabi ochiq yerlarda yashaydi, yerda yaxshi yuguradi. Baʼzi turlari oʻrmon va butazorlarda yashaydi. Suv va quruqlikdagi umurtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadi. Koʻpincha yerga, baʼzi turlari (qora balchiqchi) daraxtga uya quradi. Yiliga bir marta 2 — 5 dona tuxum qoʻyadi. Asosan, urgʻochilari nasl uchun gʻamxoʻrlik qiladi, lekin rangdor loyxoʻrak va suzgir Baliqchilarning erkaklari tuxum bosadi hamda joʻjalarini boqadi. Baliqchilarning goʻshti mazali. Yilqichi, qizqush, katta qiziloyoq, loyxoʻrak, chinchoʻldoq, jiktoq, torgʻoq, kurakburun Baliqchilarning tipik vakilidir.

Balchiqchisimonlar Qazilma davri: 55-0 Ma wasatchian – hozirgacha  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N
Balchiqchisimonlar turkuming ayrim turlari
Biologik klassifikatsiya
Olam: Hayvonlar Kenja olam: Eumetazoa Tip: Xordalilar Kenja tip: Umurtqalilar Sinf: Qushlar Kenja sinf: Yelpigʻich dumli qushlar Infrasinf: Yangi tanglayli qushlar Turkum: Balchiqchisimonlar
Binar nomi
Charadriiformes Huxley, 1867

Taksonomiyasi va Sistematikasi

Oilalari

Tashqi koʻrinishi	Oila nomi	Lotincha nomi	Urug‘lari
Fayl:Flickr - Rainbirder - Egyptian Plover (Pluvianus aegyptius).jpg	-	Pluvianellidae
Fayl:Chionis blanc - Pale-faced Sheathbill.jpg	Oq rjankalar	Chionidae
Fayl:Burhinus grallarius - AndrewMercer IMG27414.jpg	Yilqichilar	Burhinidae
Fayl:Magellanic Plover (Pluvianellus socialis) in Tierra del Fuego.jpg	Magellan rjankalari	Pluvianidae
Fayl:Stelzenläufer (Himantopus himantopus).jpg	Bigiztumshuqlar	Recurvirostridae
Fayl:Ibisbill4-2.JPG	Oʻroqtumshuqlar	Ibidorhynchidae
Fayl:Variable Oystercatcher.jpg	Zax loyxoʻraklar	Haematopodidae
Fayl:Snowy Plover Morro Strand.jpg	Rjankalar	Charadriidae
Fayl:Plains-wanderer female 8173.jpg	-	Pedionomidae
Fayl:Thinocorus orbignyianus.jpg	-	Thinocoridae
Fayl:Rostratula benghalensis small.jpg	-	Rostratulidae
Fayl:Irediparra gallinacea - Comb-crested Jacana.jpg	Yakanalar	Jacanidae
Fayl:Gallinago gallinago 1 (Marek Szczepanek).jpg	Loyxoʻraklar	Scolopacidae
Fayl:Turnix sylvatica.jpg	-	Turnicidae
Fayl:Reiherläufer.jpg	-	Dromadidae
Fayl:Small pranticole.jpg	Jiqtoqlar	Glareolidae
Fayl:Subantarktikskua01.jpg	Pomorniklar	Stercorariidae
Fayl:Uria lomvia1.jpg	Chistiklar	Alcidae
Fayl:Larus argentatus ad.jpg	Baliqchilar	Laridae	Suvkesar (Rynchops) — 3 tur (Gygis) — 3 tur (Anous) — 5 tur (Onychoprion) — 4 tur (Sternula) — 7 tur Katta-tumshuq chigirtchi (Phaetusa) — 1 tur Chegrava (Hydroprogne) — 1 tur (Gelochelidon) — 2 tur (Larosterna) — 1 tur (Chlidonias) — 4 tur (Thalasseus) — 7 tur Chigirtchi (Sterna) — 13 tur (Creagrus) — 1 tur (Hydrocoloeus) — 1 tur (Rhodostethia) — 1 tur (Rissa) — 2 tur (Xema) — 1 tur (Pagophila) — 1 tur (Saundersilarus) — 1 tur (Chroicocephalus) — 10 tur (Leucophaeus) — 5 tur (Ichthyaetus) — 6 tur Baliqchi (Larus) — 25 tur

Adabiyotlar

• OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil