Ziyosfera

Baltic Pipe

gaz quvuri
Болтқ қувури

Болтиқ қувури — Полша ва Дания ўртасида қурилаётган газ қувури ҳсобланади. Ушбу иншоот қурилиши тугаллангандан сўнг Норвегия газ узатиш тармоғига уланиш ва табиий газни Норвегиядан Полшага Дания орқали олиб ўтиш режалаштирилган (илгари Полша ҳукумати Россия газини Норвегия ва АҚШ импортига алмаштириш режаларини эълон қилган эди).

Болтиқбўйи қувури учун газнинг техник манбаси — мавжуд Европа қувури Эуропипе ИИ денгиз газ қувури 24 млрд м3 қувватга эга, у билан алоқа денгизда амалга оширилади[1].

Тарихи

Болтиқбўйи газ қувурининг сув ости қисми қурилиши якунланди. 2021—йил 18—ноябр куни Норвегия конларидан Полшага газ чиқариш учун мўлжалланган газ қувурида „олтин бўғин“ пайвандланди. Полшалик муандслар улар 2022—йил 1—октабргача якунланишига умид қилмоқда. Болтиқ денгизида газ қувурининг 275 километрлик қисмининг қурилиши тахминан олти ой давом этди. Тахминларга кўра, келаси йилнинг кузида Россиядан „кўк ёқилғи“ етказиб бериш тўхтатилгач, поляклар Норвегиядан янги йўналиш орқали энергия олишлари мумкин бўлади, бу йўл орқали йилига 10 миллиард куб метргача газ ўтказиб юборилади. Лойиҳа тахминан 1,7 миллиард еврога баҳоланмоқда. Ушбу миқдорнинг ярмидан бир оз кўпроғи Полша газ компаняси Газ-Сйстем га тўғри келади.

Лойиҳа 2001—йилда Даниянинг ДОНГ нефт ва газ компанияси ва Полшанинг ПГНиГ нефт ва газ компанияси Дания гази учун Полшага газ қувурини қуриш бўйича шартнома имзолаганидан сўнг бошланган[2]. Статоилнинг эҳтимолий иштирокида ДОНГ га тегишли бўлган улушларнинг учдан икки қисми ва ПГНиГ нинг учдан бир қисмига эга бўлган қувур консорсиумини тузишга қарор қилинди[3]. Аммо кўп вақт ўтмай, лойиҳа иқтисодий мақсадга тўғри келмаслиги сабабли тўхтатилди.

Лойиҳа 2007—йилда қайта тикланди — 2—май куни ПГНиГ ва Дания газ қувурлари тармоғидан ташкил топган Энергинет.дк, Дания газ қувури оператори ДОНГ Болтиқ қувурини қуриш имкониятларини ўрганиш бўйича шартнома имзолади[4]. 2008—йил август ойида Полша ҳукумати ПГНиГ ни лойиҳанинг ҳамкори сифатида тўлиқ давлатга қарашли Газ-Сйстем газ қувури билан алмаштирди[5].

2009—йил 18—майда Европа Комиссияси энергияни қайта тиклаш бўйича Европа дастури доирасида грантлар олиш учун ариза топширди.

Лойиҳа Полша томонидан 2010—йилнинг феврал ойида қайта экспертизадан сўнг қайта ишга туширилди.

Газ қувури Норвегиядан Дания орқали Полша ва бошқа Европа мамлакатларига йилига 10 миллиард м³гача табиий газ етказиб беради, шунингдек, Полшадан Дания ва Швецияга газ етказиб беради. Газ қувурини қуриш қиймати 1,6-2,1 миллиард еврога баҳоланмоқда, харажатлар Газ-Сйстем ва Энергинет ўртасида тенг тақсимланади[6].

2019—йил январ ойида Финанcиал Тимес газетаси Полша Россия билан Болтиқбўйи қувури газ қувури қурилишини мувофиқлаштириши кераклиги ҳақида хабар берди. Бунинг сабаби, Болтиқбўйи қувури йўналиши Шимолий оқим 2 йўналишини кесиб ўтади[7][8]. Газ қувурининг ўзи 2022—йилда фойдаланишга топширилиши режалаштирилган (шу билан бирга, Газпром билан газ етказиб бериш бўйича ПГНиГ шартномаси ҳам тугайди).

2021—йил 30—апрелда Полша президенти Анжей Дуда Болтиқбўйи қувури қурилиши бошланганини расман эълон қилди; газ қувурини ишга тушириш 2022—йил 1—октабрга ишга тушириш мақсад қлинган.

2021—йилнинг июнидан 2022—йилнинг мартигача газ қувурининг қуруқликдаги қисмидаги қурилиш ишлари Дания томонидан экологик сабаблар туфайли тўсиб қўйилган эди .

Газ қувурининг 10 миллиард куб метр ўтказиш қобилиятининг 80 %и ПГНиГ томонидан банд қилинган. 2021—йилда ПГНиГ (ПГНиГ Упстреам Норwай) Норвегия бўлими 615 миллион долларга сотиб олди Норвегиянинг „Дува“ денгиз кони. „Келишув туфайли ПГНиҒнинг Норвегиядаги йиллик газ қазиб олиш ҳажми 2027—йилда 4 миллиард куб метрга етиши керак“, — 2021—йилда Шимолий денгизда 1,5 миллиард куб метр газ қазиб олишни бошлаш режалаштирилган. Коннинг захиралари 8,4 миллиард куб метрни ташкил етади ва қазиб олиш 10 йил давом этиши кутилмоқда. Август ойида ПГНиГ Упстреам Норвегия Нептуне Энергй, Идемицу Петролеум Норге ва Свал Энерги билан биргаликда Дува конида ишлаб чиқаришни йўлга қўйди, Полша давлат компаниясининг улуши йилига 200 миллион кубометрни ташкил қилади. Шунингдек, ПГНиГ Даниянинг Øрстед шўба корхонаси билан 2023—йилдан бошлаб Тира денгиз конидан газ етказиб бериш бўйича шартнома имзолади.

Тузилиши

Болтиқ қувурлари лойиҳаси бешта асосий компонентдан иборат:

  1. Шимолий денгиз оффшоре газ қувури — Шимолий денгиздаги Норвегия газ узатиш тизими ва Дания газ узатиш тизими ўртасидаги денгиз қувури; бу қисм бошланғич бўлиб, бу ерда Болтиқ қувури Европа Пипе Эуропипе ИИ газ қувурига қўшилади, у орқали газ Норвегия шелфидан Германияга етказилади, ундан янги газ қувури газ олади;
  2. Дания қирғоқлари — мавжуд Дания табиий газ узатиш тизимини ғарбдан шарққа кенгайтириш;
  3. Даниядаги компрессор станцияси — Зеландиянинг шарқий қисмида жойлашган компрессор станцияси;
  4. Болтиқ денгизи туби бўйлаб денгиз қувури — Болтиқ денгизи орқали Дания ва Полша ўртасида (Полша ЭИЗдаги узунлиги — 29,26 км) денгиз қувури;
  5. Полшадаги қирғоқ чизиғи Полша газ узатиш тизимининг кенгайтмасидир.

Қурилиш

Шимолий денгиз

Шимолий денгиздаги Болтиқ трубасининг (узунлиги 110 км) қисми Швейсариянинг Аллсеас мас’улияти зонасида жойлашган бўлиб, бу ишда Пионеэринг Спирит, Лорелай ва Тог Мор қувур ётқизувчилар компаниялари иштирок этган.

Шимолий денгиздаги ИҲП Эуропипе ИИ га қўшиладиган нуқтадан Ютландия ярим оролининг ғарбий қирғоғигача бўлган участканинг қурилиши 2021—йил июн ойи охирида якунланди. Хандақни тўлдириш ишлари олиб борилмоқда; Дания денгиз агентлигининг (ДМА) денгизчиларга берган хабарига кўра, Шимолий денгизда газ қувурини қуриш ва тўлдириш 2021—йил октябр ойи ўрталаригача давом этди.

Болтиқ денгизи

Болтиқ денгизида Болтиқбўйи қувури участкасини қуриш бўйича пудратчи Италиянинг „Саипем“ компанияси ва унинг қувур ётқизувчи „Cастороне“ (динамик жойлашишни аниқлаш тизимига эга) ва „Cасторо Сеи“ ярим сув ости қувур ётқизиш кемаси ҳисобланади. Лойиҳанинг логистика маркази Германиянинг Мукран портида Мукран жойлашган.

Болтиқ денгизидаги қурилиш (ушбу участканинг умумий узунлиги 270 км) 2021—йил 26—июн куни Дания ҳудудий сувларида тахминан ғарбда жойлашган Кастороне қувур ётқизувчи томонидан бошланган. 2021—йил 8—июл ҳолатига кўра, қувур қурувчи Швециянинг Эксклюзив иқтисодий зонасида (ЭЭЗ) қурилишни давом эттирди, у ерда 85 км га яқин қувурларни ётқизиши керак. Қурилишнинг ўртача тезлиги кунига 4,325 км.

3—август ҳолатига кўра, Болтиқ денгизи тубига 177,43 км Балтиc Пипе МГП қувурлари ётқизилган; Қувур қурилиши Шимолий оқим 2 кесиб ўтди

Август ойида Полша сувларида қувурларни ётқизиш бошланди, бироқ Дания ва Полша ЭЭЗ ўртасидаги чегарани кесиб ўтганидан бир неча соат ўтгач, Cастороне қувур ётқизувчи кема ишни тўхтатди. Айни пайтда Cасторо Сеи тахминан шарқда, Дания сувларида қувурларни ётқизиш бўйича ишларни давом эттирмоқда. 6—август ҳолатига кўра 200 км дан сал кўпроқ Балтиc Пипе МГП ётқизилди.

25—августга қадар 232 км қувурлар ётқизилди, ишнинг якуний босқичи бошланди: Cасторо Сеи Полша ҳудудий сувлари чегарасига яқинлашди (шу билан бирга, Касторо Сей Фортуна қувуридан атиги 50 км шимоли-ғарбда Норд Стреам 2 ни ётқизган эди); учинчи қувур ётқизувчи Саипем Cасторо 10 Роттердам портида қирғоқбўйи ҳудудларини қабул қилишни кутмоқда.

Ер қисми

2021—йил сентабр ойи бошида Болтиқбўйи қувурининг денгиздаги қисми деярли қуриб битказилди.

Газ қувурининг қуруқликдаги қисмини қуриш Жутланд ярим ороли ва Фунен оролида давом этади. 2022—йил мартигача Данияда 50 километрлик қуруқлик участкасининг қурилиши экологик сабабларга кўра тартибга солувчи қарор билан тўсиб қўйилган эди.

Техник хусусиятлари

230 километрлик сув ости қувури Даниядаги Родвиг ва Полшанинг Нихорц шаҳарларини боғлайди. Қувурнинг қуввати ва диаметри ҳали аниқланмаган. Бироқ, 2001—йилда қувур орқали йилига камида 5 миллиард куб метр газ ташишга келишиб олинди. Икки йўналишда газ оқимини таъминлайдиган газ қувурини қуриш режалаштирилган[4].

Қувурни қуриш қиймати қувур диаметрига қараб 335-350 миллион еврога баҳоланди[3]. Европа комиссияси қувурни техник лойиҳалаш учун 3,2 миллион евро ажратди[9].

Шунингдек

  • Шимолий оқим
  • Шимолий оқим — 2
  • Полшада энергетика саноати

Ҳаволалар

Манбалар

  1. ↑ „Балтиc Пипе газопровод“. 2022-йил 26-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-апрел.
  2. ↑ „Сcандинавиан Гас Ҳеадед фор Поланд“. Wарсаw Воиcе (2001-йил 8-июл). 2009-йил 18-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 15-сентябр.
  3. ↑ 3,0 3,1 „Оне Степ Cлосер то Диверсифиcатион“. Wарсаw Воиcе (2001-йил 24-июн). 2009-йил 18-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 15-сентябр.
  4. ↑ 4,0 4,1 Энергинет.дк (2007-йил 2-май). „Денмарк анд Поланд лоок инто гас пипелине“. Пресс-релиз. Қаралди: 2007-09-15 [сайт ишламайди].
  5. ↑ „ПГНиГ эес Норwай боостер“. Упстреам Онлине. НҲСТ Медиа Гроуп (2008-йил 28-август). 2012-йил 22-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 14-октябр.
  6. ↑ „Польше придется согласовать с "Газпромом" строительство газопровода Балтиc Пипе“. www.вестифинанcе.ру. 2019-йил 28-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 28-январ.
  7. ↑ „ФТ: Польше придётся согласовывать строительство Балтиc Пипе с Россией“ (ру). РТ на русском. 2019-йил 28-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 29-январ.
  8. ↑ {{{заглавие}}}.
  9. ↑ „Газ-Сйстем праcуже над прожектем течниcзнйм Балтиc Пипе“ (Полиш). Полиш Пресс Агенcй. wнп.пл (2009-йил 24-сентябр). 2012-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 21-феврал. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi