Balxash
Балхаш (қозоқча: Балқаш) — Қозоғистон Республикаси шарқидаги кўл. Балхаш-Олакўл сойлигида, денгиз сатҳидан 340 м баландда. Майдони суви кўпайганда 22 минг км², озайганда 17 минг км² бўлади. Узунлиги 605 км, ўртача эни 41 км, энг кенг жойи 74 км, энг тор жойи 8,5 км. Б. шим.-шарқдан жан.-ғарбга қараб ярим ой шаклида чўзилган. Сув ҳажми 112 км³. Ҳавзасининг майдони 501 минг км². Ўртача чуқ. 6 м, энг чуқур жойи 26,3 м, энг саёз жойи 2 м. Суви деярли чучук, шарқий қисмида шўрроқ (5,21 г/л). Б.да орол кам, улардан энг йириклари: Босорол ва Тосорол. Б. сувни асосан дарёлардан олади: жан.дан Или, Қоратол, Оқсув, Лепса, шим.дан Аяғуз дарёлари қуйилади. Или дарёси суви кўлга қуйиладиган умумий сув ҳажмининг 75 — 80%ини ташкил қилади. Б.нинг ғарбий ва шим. қирғоқлари палеозой жинсларидан тузилган, шарқий ва жан. қирғоқлари қумли пасттекисликдан иборат. Қирғоқ чизиғи анча нотекис. Кўл сатҳига йилига 120 мм ёғин тушиб, 950 – 1200 мм буғланади. Сувнинг температураси декабрда 0°, июлда 28’. Шамоллар кўл сувини кучли тўлқинлантириб туради. Кўл ноябрдан апрелнинг ярмигача музлайди. Сув сатҳининг ўзгариш йиллик амплитудаси қарийб 3 м. Сариэсик ярим орол кулни гидрологик жиҳатдан кескин фарқ қилувчи икки қисм — ғарбий ва шарқий қисмларга бўлиб туради. Суви лойқа. Судак, сазан, қорабалиқ, олабуға балиқлари овланади. Сув паррандаси кўп. Б.да кема қатнайди. Асосий пристанлари: Бурил-бойтол, Бўрлитуба. Шим. соҳилидаги Балхаш шаҳрида кон металлургия кти бор.
| Балхаш | |
|---|---|
 | |
| Координаталари | 46°10′Н 74°20′Э / 46.167°Н 74.333°Э |
| Юзаси | 18 200 км2 |
| Ўртача чуқурлиги | 5,8 м |
| Энг катта чуқурлиги | 26,5 м |
| Сув ҳажми | 105 км3 |
Адабиётлар
- ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
 | Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
 | Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |