Banichur
Баничур ёки Баг-чур – асли туркий бўлган сўғд шаҳзодаси, Сўғд ихшидининг ҳокими (Самарқанд вилояти Маймурғ). Кейинроқ Тохаристонда арабларнинг ҳокими бўлган. Баничурийлар сулоласининг асосчиси[1].
| Баничур | |
|---|---|
| Туғилиши |
ВИИИ аср Сўғд |
| Вафоти |
ВИИИ аср охири Тохаристон |
| Отаси | Ғурак |
| Дини | зардуштийлик |
Келиб чиқиши ва авлодлари
Баничур Сўғд ихшиди Ғуракнинг иккинчи ўғли ва Сўғд ихшиди Турғорнинг укаси эди[2].
Тарихчи Насафийнинг асарида Сўғд подшоси Ғурак авлодларининг 9 авлоди ҳақида маълумотлар топилган. Баничур (Баг-чур) авлодларининг насабномаси уларнинг ҳаммаси туркий бўлганлигини кўрсатади. Маълумки, Турк хоқонлиги даврида сўғд зодагонлари энг юқори туркий иэрархиянинг бир қисмига айланган ва бунинг натижасида сўғдлар ва турклар ўртасида яқин этник-маданий яқинлашув мавжуд бўлиб, бу катта аҳамият касб этган. Аралаш никоҳлар сони нафақат туркий зодагон вакиллари орасида, балки оддий халқ орасида ҳам ривожланган[2] .
Илк мусулмон нумизматикаси маълумотлари ва илмий адабиётлардаги ёзма манбалардан шартли равишда Баничурийлар ёки Абу Довудийлар деб аталадиган туркий ҳукмдорлар сулоласи маълум бўлиб, уларнинг кўплаб вакиллари ИХ аср давомида Шимолий ва Жанубий Шарқнинг турли шаҳар ва туманларида ҳукмронлик қилганлар. Жумладан, Тохаристонда ҳам. Бу сулоланинг аждоди Баничур халифалар ал-Мансур ва ал-Маҳдийларнинг замондошлари ҳисобланади. Тадқиқотчиларнинг фикрига кўра, у аслида Бағчур исмини олган ва Сўғд подшоси Ғуракнинг ягона ўгли бўлган. Нумизматик манбалар 6—7-асрларда Сўғд ва Тохаристон ҳукмдорлари сулолалари ўртасида оилавий алоқалар мавжудлигини кўрсатади[2].
Араблар 812-813-йилда Сўғддаги ихшид ҳокимиятини тугатиб, унинг ўрнига Тохаристонлик қариндоши (жияни) Довуд ибн Баничурни (Баг-чур) тайинлайдилар[2].
Исми
Баничур Хитой манбаларида Мо-чжуо номи билан тилга олинади. Хитой тилида бу ном Мочур сифатида қайта тикланган. Шунингдек, унинг исми руник ёзувларда ва тибет ҳужжатларида қайд этилган.
Тарихи
Хитой манбаларининг ёзишича, 731-йилда Ғурак ўз ўғли Мо-чжога (Баничур) Самарқанд вилоятидаги Маймурғ туманини беради. Бу манбаларда 713-744 йилларда ҳукмдор Маймурғдан Хитой саройига совғалар билан кўплаб элчилар жўнатгани қайд этилган. 744-йилда Мо-чо (Баничур) ва унинг рафиқаси Катун фахрий унвонларга сазовор бўлган.
Манбалар
- ↑ „ЗНАЧИТЕЛЬНОСТЬ КЛАДА КУЛЯБА В ИССЛЕДОВАНИИ ИСТОРИИ БАНИДЖУРИЁН“. www.cйберленинка.ру. Қаралди: 10-сентабр 2023-йил.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Камолиддин 2003.
Адабиёт
- Камолиддин Ш. С. Новые данные о потомках царя Согда Гурака // Общественные науки в Узбекистане. — 2003. — № 3.
- Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. — СПб. : ИИМК РАН, 2005. — 406 п. — ИСБН 5-2010-1233-7.