Barundi

Рунди (ўзини Бурунди, Варунди деб атайди) — Африка халқи, Бурунди Республикасининг асосий аҳолиси. Руанда халқига энг яқин. Умумий сони тахминан 7 миллион киши (2000-йилги маълумотлар) (Курпатов 2000: 210).
Тил тавсифи
Улар кирунди тилида гаплашади (Банту гуруҳи), аҳолининг аксарияти икки тилли, иккинчи тил франсуз тили. Лотин алифбосига асосланган ёзув ишлатилади (Карпушина 1965: 110).
Дини
Аҳолининг ярмидан кўпи христианлар (60 % католиклар, 10 % га яқини протестантлар). Аҳолининг деярли учдан бир қисми анъанавий эътиқодларга — маҳаллий автохтон култларга, анимизмни ўз ичига олган маросимларга — кўп сонли руҳларга ишонишга, мана — қиёфасиз ғайритабиий кучларга ишонади (Карпушина 1965: 126); пигмейлар орасида табиат кучларига сиғиниш кенг тарқалган. Рундиларнинг кичик бир қисми сунний мусулмонлардир.
Тарқалиши

ХИХ-асрда рундиларнинг мустақил Бурунди қироллиги мавжуд бўлиб, у ХХ-асрда Германияга, кейинроқ Белгияга ўтган. Ҳозирда рундилар, асосан, Бурундида яшайдилар; Конго Демократик Республикаси, Уганда, Руанда ва Танзанияда мавсумий иш бор. Бу туцилар ва хутулар — Рундининг ижтимоий-этник гуруҳлари ўртасидаги тарихий тўқнашувлар билан боғлиқ. Тўқнашувлар аста-секин кескин ҳарбий-сиёсий тўқнашувларга айланди. Ҳутуларнинг катта қисми доимий таъқиблар ва камситишлар натижасида сўнгги ўн йилликларда Бурундидан Руандага қочиб кетишган. Бурундидаги рундилар сони (2000-йил маълумотларига кўра) 4 миллион 530 минг, КДРда — 1 миллион 500 минг, Угандада — 550 минг, Руандада — 350 минг киши (Курпатов 2000: 210).
Асосий машғулотлари
- чорвачилик (аҳолининг тахминан 15 % туцилар);
- деҳқончилик (аҳолининг тахминан 85 % хутулар);
- овчилик ва йиғим-терим (0,75 % — Тва пигмейлари) (Карпушина 1965: 98).
Турмуши

Хутуларнинг анъанавий турар жойи — томлари конуссимон сомонли думалоқ кулбалар, туциларда „асалари уяси шаклидаги“ тўқилган кулбалар (ха уйларига ўхшаш), тваларда шох ва ўтлардан ясалган кичик кулбалар мавжуд. Уйлар тарқоқ жойлашади.
Анъанавий таом — бу бўтқалар, обиёвғон, хом ва пиширилган банан, балиқ, банан пивоси (Олдерогге, Потехин 1954: 205).
Маданияти
- қизил ва қора безаклар билан бўйра тўқиш;
- тўқ сариқ-қизил-қора безакли гилам тўқиш;
- сопол маҳсулотлари ишлаб чиқариш;
- майда мунчоқ ва суякдан безаклар ясаш.
Рундиларда жуда кўп балладалар, ўзига хос мусиқа ва рақслар мавжуд (Карпушина 1965: 107).
Адабиётлар
- Олдерогге Д. А., Потехин И. И. Народи Африки./ гл. ред. Смирнов С. Р. — М.: Изд-во Академии Наук СССР, 1954. — С. 205—207.
- Курпатов С. К. Рунди // Народи и религии мира. / гл. ред. В. А. Тишков; редкол.: Артемова О. Ю., Артюнов С. А., Кожанский А. Н. — М. : Болшая российская энсиклопедия, 2000. — С. 210.
- Карпушина В. Я. Бурунди. — М.: Наука, 1965. — С. 103—114.
- Карпушина В. Я. Бужумбура. История и современност // Совецкая этнография. — 1966. — № 4. — С. 15-19.