Бастани (форсча: بستنی‎‎), маҳаллий халқ бастани соннати (форсча: بستنی سنتی‎‎ „анъанавий музқаймоқ“) ёки бастани соннати зафарони (форсча: بستنی سنتی زعفرانی‎‎ „анъанавий заъфаронли музқаймоқ“), сут, тухум, шакар, атиргул суви, заъфарон, ванил ва пистадан тайёрланган Эрон музқаймоқидир. У кенг тарқалган Форс музқаймоқ сифатида танилган. Бастани кўпинча дондурулмуş пıҳтıлаşмış кремнинг пулларини ўз ичига олади[1][2].Баъзида салеп таркибий қисм сифатида киритилади.Āб ҳавиж бастани (форсча: آب هویج بستنی‎‎) сабзи шарбатидан қилинган музқаймоқ бўлиб, вақти-вақти билан долчин, мускат ёнғоғи ёки бошқа зираворлар билан безатилади.

Тарихи

Яхчал, Эроннинг Язд шаҳридаги муз уйининг қадимий тури

Бастани тарихи милоддан аввалги 500-йилларда Форс Аҳамонийлар империясида вужудга келган[3][4].Ёзда „мевали муз“ (шарбат) деб номланмиш музқаймоқни тайёрлаш учун муз устига ҳар хил сироплар фойдаланилади. Одатда муз заъфарон, узум шарбати, мевалар ва бошқа масаллиқлар билан бирга тайёрланади. Ўн йил давомида форслар билан жанг қилган Македония раҳбари Александр Македонский асал билан тайёрланган ушбу „мевали музлар“ дан завқланган. Милоддан аввалги 400-йилда форслар атиргул суви ва вермишелдан тайёрланган фалоодеҳ (форсча: پالوده‎‎)деб номланган сорбетни ҳам ихтиро қилдилар[5] . Форслар Эронга араблар бостириб кириб, Форс Сосонийлар империяси қулагандан кейин арабларга музқаймоқ ва фалодени тақдим этишган[6].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „بستنیِ سنتیِ زعفرانی“. иранчеф. 2013-йил 25-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 9-апрел.
  2. ↑ „بستنی ایرانی چگونه ساخته می‌شد - سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند“ (фа-ИР). سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند (2018-йил 25-август). 2018-йил 26-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 3-октябр.
  3. ↑ „Wҳо Инвентед Иcе Cреам? - Иcе Cреам Инвентор“ (эн). www.иcеcреамҳисторй.нет. — „Ҳисторй оф иcе cреамс бегун ароунд 500 БCЕ ин тҳе Персиан Эмпире wҳере иcе wас усед ин cомбинатион wитҳ грапе жуиcес, фруиц, анд отҳер флаворс то продуcе верй эхпенсиве анд ҳард то продуcе суммертиме треац.“. Қаралди: 2018-йил 31-август.
  4. ↑ Боок оф Фирсц (эн). РW Пресс. ИСБН 9781909284296. „c. 550-330 БC, Фирст ментион оф флавоуред сноw ор иcе : дуринг тҳе Персиан Эмпире“ 
  5. ↑ Тҳе Ҳисторй оф Иcе Cреам & Тҳе Иcе Cреам Cоне
  6. ↑ „علی (ع) و فالوده‌ خوردن با ایرانیان - سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند“ (фа-ИР). سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند (2018-йил 2-июн). 2018-йил 22-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 3-октябр.