Battle of Hamra al-Asad sahifasining manbasini koʻrish

{{Urush bilgiqutisi
| conflict    = Hamro al-Asad bosqini
| qismi     = [[Musulmon–Quraysh urushi]]
| sana        = milodiy 625-yil 24-mart (hijriy 3-yil [[Shavvol]] oyining 8-kuni)
| joy    = [[Hamro al-Asad]]
| natija      = {{Unbulleted list|[[Muhammadning harbiy faoliyati|Musulmonlar]] gʻalabasi}}
* Paygʻambar Muhammad 500 ta lager gulxanini yoqadi
* Paygʻambar Muhammad josuslar yuboradi (keyin 2 tasi oʻldiriladi)
* 2 nafar Quraysh askari qatl etiladi{{Sfn|Mubarkpuri|2002|p=183}}<ref name="Zaʻd Al-Ma p.242-275">Ibn Hisham 2/60-129; Zaʼd Al-Maʼad 2/91-108; Fath Al-Bari 7/345-377; Mukhtasar Seerat Ar-Rasool p.242-275.</ref>
| raqib1  = [[Ilk Islom davlati]]
| raqib2  = {{Flagicon image|Quraysh Flag.svg|border=no}} [[Quraysh]]
| qomondon1  = [[Muhammad]]<br />[[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]<br />[[Zubayr ibn Avvom]]<br />[[Mabad al-Xuzoa]]
| qomondon2  = [[Abu Sufyon|Abu Sufyon ibn Harb]]<br />[[Mu'awiya ibn al-Mughira|Muoviya ibn al-Mugʻiyra]]{{Qatl etildi}}<br />[[Abu Azza Amr ibn Abdulloh al-Jumahiy]]{{Qatl etildi}}
| kuch1   = 700–1000 nafar piyoda<br />2–4 ta otliq<br />([[Uhud jangi]]dan omon qolganlar)
| kuch2   = 3000 nafar piyoda<br />200 ta otliq<br />(Uhud jangidan omon qolganlar)
| yoqotishlar1 = 2 nafar josus oʻldirilgan{{Sfn|Mubarkpuri|2002|p=183}}<ref name="Zaʻd Al-Ma p.242-275"/>
| yoqotishlar2 = 3 nafarining boshi olingan <br />3 nafari asir olingan{{Sfn|Mubarkpuri|2002|p=340}}{{Sfn|Shawqī|2003|p=[https://books.google.com/books?id=8BziirH6UKMC&pg=PA273 273]}}
}}
'''Hamro al-Asad jangi''' ({{Lang-ar|غزوة حمراء الأسد}}) — paygʻambar [[Muhammad]] ishtirok etgan [[Gʻozi|gʻazotlardan]] biri. Milodiy 625-yilda (hijriy 3-yil) [[Uhud jangi]]dan keyin [[Quraysh]] qoʻshini [[Makka]]ga qaytayotgan paytda sodir boʻlgan.

Bu jangda makkaliklar [[Uhud togʻi|Uhud]]da [[musulmon]]lar qoʻshiniga katta zarar yetgazgan. Shundan keyin ular musulmonlarning ancha zaiflashib qolganini bilib, butunlay yoʻq qilib yuborishni maqsad qilgan. Buning uchun Quraysh qoʻshini musulmonlarning Makkaga qaytib kelishiga yoʻl qoʻymasligi, [[Madina (shahar)|Madina]] shahrida yakson qilishni rejalashtirgan{{Sfn|Mubarkpuri|2002|p=340}}. Biroq paygʻambar Muhammad va uning qoʻshini bu jangda ustunlikka erishgan{{Sfn|Gabriel|2007|p=[https://books.google.com/books?id=nadbe2XP2o4C&pg=PA124 124]}}{{Sfn|Shawqī|2003|p=[https://books.google.com/books?id=8BziirH6UKMC&pg=PA272 272]}}. Natijada, makkaliklar musulmonlarga qarshi hujumni bekor qilib, Madinaga qaytib kelmaslikka qaror qilgan{{Sfn|Mubarkpuri|2002|p=340}}.

== Tarix ==
Uhuddan keyin Madinada favqulodda holat eʼlon qilingan{{Sfn|Mubarkpuri|2002|p=339}}. Muhammad Quraysh oʻz „gʻalabasi“dan biror foyda ololmagani bois ortga qaytib, Madinaga hujum qilishi mumkinligidan xavotirlangan{{Sfn|Mubarkpuri|2002|p=340}}. Hijriy 3-yil 8-[[Shavvol]] yakshanba kuni (625-yil 24-mart), Uhuddagi jangdan keyingi kuni, musulmonlar uygʻonganda Muhammad ularni qaytayotgan [[Quraysh]] qoʻshinini quvib borishda oʻziga qoʻshilishga chaqirganini eshitishdi. U umumiy safarbarlik buyrugʻini berdi, biroq yangi amaliyotda faqat Uhud jangida qatnashganlargina ishtirok eta olishi sharti qoʻyildi. Uhud jangini otasi [[Jihod|jihod]]da jang qilishiga ruxsat bermagani uchun oʻtkazib yuborgan bir musulmonga musulmon qoʻshiniga qoʻshilishga ruxsat berildi. Shahid boʻlgan askarning oʻgʻli ham bu yurishda qatnashish uchun Muhammaddan ruxsat soʻrab, bunga ham izn berildi{{Sfn|Mubarkpuri|2002|p=340}}. Bundan tashqari, bir nechta yarador jangchilar ham yurishga qoʻshildi.

=== Razvedka maʼlumotlarini toʻplash ===
Muhammad ketayotgan makkalik qoʻshinni quvib borishga otlanishidan biroz oldin, u [[Banu Aslam]]ga mansub uch josusni joʻnab ketayotgan makkalik qoʻshinni kuzatishga yubordi. Ularning ikki nafari Madinadan taxminan sakkiz mil uzoqlikdagi Hamra al-Asadda makkalik qoʻshin bilan toʻqnash keladi. Abu Sufyon allaqachon Muhammadning makkaliklarni quvib borish tashabbusidan xabar topgan edi. Ikki josus Quraysh orasidagi muhokamani eshitadi: ular butunlay qaytib, musulmonlarni bir yoʻla yakson qilsinmi yoki Makkaga yoʻlni davom ettirsinmi.

Bu hol makkaliklar Hamra al-Asadga yetib kelishidan bir kun oldin sodir boʻlgan. Hamra al-Asaddan joʻnab ketishlaridan avval Quraysh ikki musulmon josusni payqab qolib, ularni tutib oʻldiradi va jasadlarini yoʻl ustida qoldiradi. Uchinchi musulmon josusning qayerdaligi haqida hech narsa maʼlum emas{{Sfn|Mubarkpuri|2002|p=340}}{{Sfn|Shawqī|2003|p=[https://books.google.com/books?id=8BziirH6UKMC&pg=PA273 273]}}.

=== Hamra al-Asadda lager qurish ===
Muhammad yetakchiligidagi musulmon jangchilari Hamra al-Asadga borib, josuslarning ikki nafarining jasadini topadi. Muhammad Quraysh endi unga yana hujum qilish uchun u yerda emasligini bilgach, Madinaga qaytishdan oldin uch kecha — ibn Saʼd rivoyatiga koʻra besh kecha — chorshanbagacha (625-yil 25–27-mart) qolishga qaror qiladi{{Sfn|Mubarkpuri|2002|p=341}}.

Hamra al-Asadda boʻlgan paytda Muhammad [[Tihamah]]dagi [[Mabad al-Xuzoa|Mabad al-Xuzoʻa]] bilan kelishuv tuzadi; unda Mabad undan hech narsani yashirmaslikka vaʼda beradi. Soʻng Mabad yolgʻon maʼlumot tarqatish uchun Makkaga yuboriladi{{Sfn|Mubarkpuri|2002|p=341}}. Makkada Mabad [[Abu Sufyon]] bilan uchrashib, Muhammad Abu Sufyonga qarshi jang qilish uchun ulkan kuch toʻplagani haqida notoʻgʻri xabar tarqatadi. Abu Sufyon va hamrohlari musulmonlarni butunlay yoʻq qilish uchun Madinaga katta va hal qiluvchi hujum uyushtirishni rejalashtirayotgan edi. Muhammadning ulkan harbiy qudrati haqidagi Mabad gaplarini eshitgach, Abu Sufyon musulmonlarga zudlik bilan hujum qilish rejasidan qaytadi. Shu tariqa Muhammad makkaliklar rejalagan yirik bostirib kirishni muvaffaqiyatli toʻxtatgan{{Sfn|Gabriel|2007|p=[https://books.google.com/books?id=nadbe2XP2o4C&pg=PA124 124]}}{{Sfn|Mubarkpuri|2002|p=342}}.

=== Quraysh askarlarini asir olish va boshini olish ===
Hamra al-Asadda uch kun qolganidan soʻng, Muhammad Madinaga qaytdi. U Abu ‘Azzah al-Jumahiyni asirga oldi. Abu ‘Azzah avvalroq Badr jangidagi asirlardan biri boʻlgan. [[Abu Azza Amr ibn Abdulloh al-Jumahiy|Abu Azzah Amr bin Abd Allah al-Jumahiy]] [[Badr jangi]]dan keyin Muhammad tomonidan mehribonlik bilan muomala qilingan: u qizlari bor kambagʻal kishi boʻlgani uchun tovon toʻlashga qurbi yetmasdi; shu bois, u musulmonlarga qarshi yana qurol koʻtarmaslik sharti bilan Badr jangidan keyin ozod qilingan. Biroq u vaʼdasini buzib, Uhud jangida qatnashgan. U yana rahm-shafqat soʻradi, ammo Muhammad uni oʻldirishni buyurdi. Uni [[Zubayr ibn Avvom|Az-Zubayr]] qatl etdi, boshqa bir rivoyatda esa [[Osim ibn Sobit]]{{Sfn|Mubarkpuri|2002|pp=[https://web.archive.org/web/20110623154128/http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/SM_tsn/ch4s7.html 181–83] }}. U Muhammadga qarshi ommani safarbar etishda sheʼriyatidan foydalanadigan taʼsirli shoir boʻlgan. Uhud jangida ham Muhammadga qarshi ommani qoʻzgʻatish uchun yana sheʼriyatidan foydalangan. Shuningdek, Uhud jangiga boshqa arab mushriklari bilan birga borgan. U yana qoʻlga tushib: „Ey Muhammad, meni ozod qil, meni majburan olib kelishdi“, degan{{Sfn|Khatab|Bouma|2007|p=[https://books.google.com/books?id=67WjiPpZCoEC&pg=PA184 184]}}.

makkalik josus [[Mu'awiya ibn al-Mughira]] — [[Usmon ibn Affon]]ning amakivachchasi — Uhuddan keyin qoʻlga olingan edi. Usmon unga panoh bergan. Unga uch kunlik muhlat berildi hamda Makkaga qaytish safariga tuya va oziq-ovqat hozirlab berildi. Usmon Muhammad bilan Hamra al-Asadga yoʻl oldi, Muoviya esa berilgan muhlatdan ortiq qolib ketdi. Qoʻshin qaytib kelguncha u qochib ketgan boʻlsa-da, Muhammad uni quvib yetib qatl etishni buyurdi. Buyruq bajarildi{{Sfn|Mubarkpuri|2002|p=183}}<ref name="Zaʻd Al-Ma p.242-275"/>.

== Islomdagi ahamiyati ==
Hamra al-Asad jangida [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]] va [[Zubayr ibn Avvom|Zubayr ibn al-Avvom]]ning ishtiroki, [[Islom]] dinida bu voqeaning ahamiyati sababli tafsir ulamolari tomonidan alohida qayd etilgan. Chunki Ali Imronda<ref>[[Ayah]] 172|{{Cite quran|3|172|s=r|t=s}}</ref> tilga olingan „yarador taqvodor jangchilar“ degan tasvir aynan Uhuddagi [[Uhud jangi]]da jarohat olganidan keyin ushbu jangning ilgʻor safini boshqargan, [[Sahoba|Paygʻambar sahobalari]]dan ikki nafari — Abu Bakr va Zubayr nazarda tutilgan, deb hisoblanadi<ref name="Rizqullah1">{{harvtxt|Rizqullah Ahmad|Maftukhin|Basyaruddin|2017|p=526, Bukhari and Muslim reported this narration which ended on [[Aisha]] as authentic.}}</ref>{{Sfn|al-'Asqalani|1500|p=2, [https://sunnah.com/bukhari:5224 Sahih al-Bukhari 3849]}}.

== Yana qarang ==
* [[Muhammadning yurishlari roʻyxati|Paygʻambar Muhammadning yurishlari roʻyxati]]
* [[Muhammadning harbiy faoliyati]]
* [[Abu Jahl|Amr ibn Hishom]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Veb manbasi|last1=al-'Asqalani|first1=Ibn Hajar|author-link1=Ibn Hajar al-Asqalani|title=Fath al-Bariga sharh|date=1500|publisher=Islamweb|url=https://www.islamweb.org/ar/library/index.php?page=bookcontents&ID=2514&idfrom=3855&idto=3855&flag=0&bk_no=0&ayano=0&surano=0&bookhad=0|access-date=7 November 2021}}
* {{Kitob manbasi|last=Mubarkpuri|first=Safi-ur-Rahman|url=https://books.google.com/books?id=DX6sAAAACAAJ|title=Muhrlangan nektar (Paygʻambar tarjimai holi)|date=2002|publisher=Darussalam Publications|isbn=978-1-59144-071-0|language=en|author-link=Safiur Rahman Mubarakpuri}}
* {{Kitob manbasi|last=Shawqī|first=Abū Khalīl|url=https://books.google.com/books?id=8BziirH6UKMC|title=Qur’on atlasi: joylar, xalqlar, yodgorliklar: xaritalar, jadvallar va rasmlar bilan Qur’onga oid ma’lumotlarning ishonchli toʻplami|date=2003|publisher=Darussalam|isbn=978-9960-897-54-7|language=en|author-link=Shawkiy Abu Khalil}}
* {{Kitob manbasi|last1=Khatab|first1=Sayed|url=https://books.google.com/books?id=67WjiPpZCoEC|title=Islomda demokratiya|last2=Bouma|first2=Gary D.|date=2007-06-22|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-09384-7|language=en|author-link2=Gary Bouma}}
* {{Kitob manbasi|last=Gabriel|first=Richard A.|url=https://books.google.com/books?id=nadbe2XP2o4C|title=Muhammad: Islomning ilk buyuk sarkardasi|date=2007|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=978-0-8061-3860-2|language=en|author-link=Richard A. Gabriel}}
* {{Kitob manbasi|last1=Rizqullah Ahmad |first1=Mahdi |last2=Maftukhin |first2=Anis |last3=Basyaruddin |first3=Yessi H. M. |title=Rasululloh tarjimai holi: ishonchli manbalar asosida analitik tadqiqot |date=2017 |publisher=Qisthi Press |isbn=9789793715568 |url=https://books.google.com/books?id=YwOwDgAAQBAJ |access-date=17 November 2021 }}
{{refend}}

[[Turkum:Muhammad boshchiligidagi yurishlar]]