Бе-10 (НАТО кодификациясига кўра: Маллоw — „Маллоw“) — Совет реактив денгиз самолёти (учар қайиқ). „Бериев“ конструкторлик бюросида ишлаб чиқилган.

СССР почта маркасидаги Аэрофлот либосидаги Бе-10 (1965)

Самолётнинг асосий мақсади очиқ денгизда разведка қилиш, юқори баландликда торпедо учириш ва кемаларни бомбардимон қилиш бўлган. Қўшимча вазифалари эса, миналанган майдонларни тозалаш, ҳарбий базалар ва қирғоқ иншоотларида горизонтал парвоздан бомбардимон қилиш бўлган. Жанговар топшириқлар куннинг исталган вақтида очиқ денгизда ноқулай об-ҳаво шароитида амалга оширилиши керак бўлган.

Дунёдаги турбожет двигателли оммавий ишлаб чиқарилган ягона учувчи қайиқ саналган[1].

Илк парвози 1956-йил 20-июнда амалга оширилган. Самолёт 1961-йилда Тушинодаги ҳаво парадида намойиш этилган. Бе-10 1956—1961-йилларда кам серияда ишлаб чиқилган, жами 27 нусха бўлган. Ушбу самолётда 12 та жаҳон рекорди ўрнатилган. Денгиз самолётлари учун тезлик рекорди-912 км/соат бўлган.

1968-йилда Бе-10 самолётлари фойдаланишдан чиқарилган.

Яратилиш тарихи

Реактив авиация даврининг бошланиши билан маҳаллий жанговар реактив учувчи қайиқни яратиш масаласи пайдо бўлган. 1947-йилда Г. М. Бериевнинг конструкторлик бюроси реактив гидросамолётни — денгиз разведкаси Р-1ни ишлаб чиқишни бошлаган. Р-1 узоқ ўзгаришлардан сўнг, 1953-йилга келиб муваффақиятли парвоз қила бошлаган. Аммо ўша вақтга келиб самолёт техник жиҳатдан эскирган ва уни кетма-кет ишга тушириш мантиқан тўғри бўлмаган.

1953-йил 8-октабрда Вазирлар Кенгаши Бе-10 реактив учувчи қайиғини ишлаб чиқиш тўғрисида қарор қабул қилган[2].

Вазифа самолётнинг максимал тезлиги 950-1000 км/соат, парвоз масофаси 3000 км, шифтининг баландлиги 14000-15000 м бўлиши, тўлқин баландлиги 1,5м, шамол тезлиги 20 м/с гача бўлган сув юзасига кўтарилиши ва қўниши керак бўлган. Самолёт 1955-йил ноябригача давлат синовига топширилиши керак бўлган. Самолётнинг иккинчи нусхасини амфибия версиясида тайёрлаш буюрилган[2].

1954-йил июл ойига келиб, самолётнинг дизайни тугалланган ва корпус модели статик синовларга ўтказилган. Самолётнинг биринчи парвоз нусхасини қуриш Димитров номидаги Таганрог авиация заводида бўлиб ўтган. Бе-10 прототипи 1955-йил октябр ойида ишлаб чиқилган. Биринчи экспериментал Бе-10 1956-йил 20-июнда ҳавога кўтарилган. Парвоз 20 дақиқа давом этган ва яхши ўтган[2].


Давлат синовлари натижаларига кўра, Бе-10 гидросамолёти Ҳарбий-денгиз кучлари авиацияси томонидан қабул қилиш учун тавсия этилган. Бироқ, самолёт буюртмачининг талабларига тўлиқ жавоб бермаганлиги қайд этилган. Синовлар давомида самолётни лойиҳалаш ва техник хизмат кўрсатишда бир қанча муаммолар аниқланган. Вақт ўтиши билан денгиз авиацияси Бе-10 дан фойдаланишни тўхтатган ва самолёт қирғоқда ишламай қолган.

Қисқа муддатли фойдаланишга қарамай, Бе-10 гидросамолёти авиация тарихида муҳим ўрин тутади. Бу турбожет двигателли биринчи оммавий ишлаб чиқарилган учувчи қайиқ ҳисобланган[2].

Тактик-техник хусусиятлари

Бе-10 модификацияси

  • Қанотлари кенглиги: 22,3 м
  • Самолёт узунлиги: 33,1 м
  • Самолёт баландлиги: 11,03 м
  • Қанот майдони: 111,8 м²
  • Қанотларни суриш бурчаги: 35 °
  • Оғирлиги:
    • бўш самолёт: 24,100 кг
    • Оддий парвоз: 45 000 кг
    • максимал учиш: 48 500 кг
  • Двигател тури: 2 ТРД Cрадлес АЛ-7ПБ
  • Босим: 2 × 7500 кгф
  • Максимал тезлик: 880 км/соат
  • Круиз тезлиги: 800 км/соат
  • Паром масофаси: 4810 км
  • Амалий масофа: 2960 км
  • Амалий шифт: 12500 м
  • Экипаж: 3 киши
  • Қурол-яроғ: тўртта 23 мм НС-23 тўпи
  • Жанговар юк: жанговар юк бўлимида 3300 кг гача (торпедалар, бомбалар)

Ҳаволалар

Яратилиш, синовдан ўтказиш ва фойдаланиш тарихи, www.аирwар.ру сайтида Бе-10 нинг тавсифи

Бе-10 — яратилиш тарихи, техник хусусиятлари (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-04-18 санасида архивланган)

www.солдат.про фото ва видео кўриб чиқиш (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-04-18 санасида архивланган)

Манбалар

  1. ↑ "Самолети мира" № 5/6 1996 г. Реактивний гидросамолет Бе-10
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Н. Якубович. Все самолети Г. М. Бериэва

Адабиётлар

  • Якубович Н. Предвестник „Албатроса“. О гидросамолёте Бе-10 (рус.) // Криля Родини. — М., 2000. — № 2. — С. 1-4. — ИССН 0130-2701.