Behice Boran
Бехица Садиқ Боран (1910-йил 1-май, Бурса – 1987-йил 10-октябр, Брюссел), Туркия Ишчилар партиясининг сўнгги раиси, сиёсатчи, академик ва социолог.
ҳаёт
Унинг оиласи 1890-йилларда Бурсага кўчиб келган Қозон татарлари эди. У 1910-йилда Бурсада дон савдоси билан шуғулланган Содиқ Бей ва Маҳире Хонимнинг қизи бўлиб туғилган. У учта ака-уканинг энг кичиги эди.
Боран Бурсада бошланғич мактабни бошлаган. Мустақиллик уруши пайтида юнонлар Бурсага кирганларида, у оиласи билан Истанбулга ҳижрат қилди. Ўрта ма'лумотни Арнавуткöй Америка Қизлар коллежида тамомлаган. Отаси саводли, ма’рифатли инсон эди. Фарзандларининг чет тилини ўрганишига катта аҳамият берган. Шу сабабли у франсуз мактабига ўқишга кирди. Бу мактаб ёпилгач, у Арнавуткойдаги Америка қизлар коллежида ўқишни бошлади. У 1927-йилда ўрта мактабни ва 1931-йилда ўрта мактабни тамомлаган биринчи туркиялик талаба бўлди, ҳозирда Роберт коллежи деб номланувчи қизлар учун Америка коллежи. Маниса ўрта мактабига инглиз тили ўқитувчиси этиб тайинланди. Мичиган Америка университети (АҚШ) унга стипендия беришни таклиф қилди. Бехице Боранни ушбу университетга таклиф қилган шахс Америка Қизлар коллежининг тарих ўқитувчиси эди.
Мичиган университетида социология бўйича докторлик диссертациясини тамомлаб, 1939-йилда Туркияга қайтиб келди ва Тил, тарих ва география факултети (ДТCФ) социология кафедрасига доцент этиб тайинланди. Худди шу даврда “ Юрт”, “Дуня” ва “ Адимлар ” журналларининг нашриёт ишларида қатнашган. 1946-йилда Невзат Ҳатко билан турмуш қурган Боран 1948-йилда сиёсий қарашлари туфайли университетдан ҳайдалган. 1950-йилда у асосчиси ва раиси бўлган “ Тинчлик севувчилар уюшмаси ” Мендерес ҳукуматининг Кореяга қўшин юборганини қораловчи баёнот эълон қилганида, 15 ойлик қамоқ жазосига ҳукм қилинган[1].
1962-йили Туркия Ишчилар партиясига аъзо бўлган Боран, 1965-йилги сайловларда Урфадан парламент депутати этиб сайланган. У ТİП раиси Меҳмет Али Айбарга қарши чиқди ва 1970-йилги партия қурултойида раис этиб сайланди. У 1971-йил 12 март меморандуми билан ҳибсга олинган ва унинг партияси ёпилган. Боран 15 йиллик қамоқ жазосига ҳукм қилинди. У 1974-йилда э'лон қилинган умумий амнистиядан фойдаланиб, озод қилинган. 1975-йилда қайта ташкил этилган ТİП раиси этиб сайланди. 1980-йил 12-сентабрдаги давлат тўнтаришидан кейин қисқа муддат уй қамоғида сақланган Боран кейинчалик чет элга кетди[1]. " Социалист туғилмайди, социалист яшайди. ” деган сўзлари билан эсга олинди[1].
ўлим
1981-йилда у фуқаролигидан маҳрум қилинган. Чет элда бўлганида ТКП ва ТİП бирлашишга қарор қилганини э'лон қилди ва икки кундан кейин вафот этди.
Жасади Туркияга олиб келинган Боран 18 октябр куни Истанбулда уюштирилган маросимлар ортидан Истанбул Зинcирликую қабристонига дафн қилинди.
Ишлайди
Ҳимоя, Бехице Боран
таржималар
- Платон (1944) Давлат арбоби, Истанбул: Та'лим вазирлиги (Меҳмет Карасан билан).
- Гранвил-Баркер, Харли (1946), Войсей мероси, Измир: Тулин.
- Стеинбек, Жон (1964) Сардина кўчаси, Истанбул: Ғарбий.
- Тез, Ховард Мелвин (1966) Ҳуррият йўли, Истанбул: Истанбул босмахонаси.