Ziyosfera

Bemor

Бемор — соғлиқни сақлаш ходимлари томонидан кўрсатиладиган тиббий хизматларни қабул қилувчи ҳар қандай шахсдир. Бемор кўпинча касал ёки жароҳатланган бўлади ҳамда шифокор, ҳамшира, оптометрист, тиш шифокори ёки бошқа тиббиёт ходими томонидан даволанишга муҳтож ҳисобланади.

Этимология

Бемор сўзи ўзбек тилига форс тилидан ўзлашган бўлиб, форсча بیمار (бīмāр, „касал, хаста“) сўзидан келиб чиққан[1]. Форс тилидаги بیمار сўзи эса ўрта форс тилидаги 𐭥𐭩𐭬𐭠𐭫 (wēмāр, „касал, хаста“) дан мерос бўлиб ўтган[2]. Унинг ўзаги эса ҳинд-европа тиллари илдизи *wемҳ₁- („қайт қилмоқ, қусмоқ“) ҳамда ўрта форс тилидаги -āр қўшимчасидан (ҳаракат эгасини билдирувчи) таркиб топган. Ушбу илдиз лотинча вомō („қусмоқ“) ва шимолий курдча бîвêр сўзлари билан ҳам ўзаро боғлиқ ҳисобланади.

Амбулатор ва стационар беморлар

1918-йилдаги Финландия фуқаролар урушида Тампере (Финландия) шаҳридаги Қизил Хоч шифохонасида даволанаётган беморлар
Кениядаги амбулатор беморни қабул қилаётган рўйхатга олувчи ходим

Амбулатор бемор — амбулатор клиникага ташриф буюрадиган, бироқ у ерда қолишни режалаштирмаган бемордир. Бемор амбулатория сифатида расман рўйхатга олинмаган тақдирда ҳам, унинг ташрифи қайд этилади ва шифокор одатда ташриф, тиббий таҳлиллар ёки муолажалар ёки операция сабабини тушунтирувчи маълумотнома беради. Ушбу ҳужжатда иштирок этувчи ходимларнинг исмлари ва унвонлари, беморнинг исми ҳамда туғилган санаси, розилик хати имзоси, анамнез йиғиш ва жисмоний кўрик (олдин ва кейин) учун кетадиган тахминий вақт, ҳар қандай анестезия, дори-дармонлар ёки келажакдаги даволаш режалари ҳамда қўшимча асоратлар бўлмаганда шифохонадан жавоб беришнинг тахминий вақти кўрсатилиши керак. Бундай тарзда кўрсатиладиган тиббий ёрдам Амбулатор ёрдам деб аталади. Баъзида жарроҳлик амалиёти шифохонага ётқизиш ёки тунаб қолиш эҳтиёжисиз амалга оширилади, бу Амбулатор жарроҳлик ёки кундузги жарроҳлик деб аталади. Унинг кўплаб афзалликлари бўлиб, улар қаторига тиббий ёрдам харажатларининг камайиши, буюриладиган дори-дармонлар миқдорининг қисқариши ҳамда шифокор ёки жарроҳ вақтидан самаралироқ фойдаланиш киради. Амбулатор жарроҳлик кичик ёки ўрта даражадаги муолажаларни (чекланган сийдик йўллари, кўз ёки қулоқ, бурун ва томоқ муолажалари ҳамда тери ва аъзолар юзасидаги муолажалар) бошдан кечираётган соғлом беморлар учун энг мос келади. Ҳозирги кунда шифохонадаги операция хоналарига қараганда жарроҳ хонасида амалга ошириладиган муолажалар (офис жарроҳлиги деб аталади) сони ортиб бормоқда.

Она Малидаги шифохонада ётган ўғлининг ёнида кунлаб ўтирибди

Бошқа томондан, стационар бемор шифохонага тунаб қолиш ёки ноаниқ муддатга, одатда бир неча кун ёки ҳафтага „ётқизилади“. Гарчи баъзи ўта оғир ҳолатларда, масалан, кома ёки сурункали вегетатив ҳолатда беморлар шифохонада йиллар давомида, баъзан ўлгунига қадар қолиши мумкин. Бундай тарзда тақдим этиладиган даволаш Стационар даволаш деб аталади. Шифохонага ётқизиш стационар варақасини расмийлаштиришни ўз ичига олади. Шифохонани тарк этиш расмий равишда „жавоб бериш“ деб аталади ва унга тегишли ташхис варақаси расмийлаштирилади ҳамда баъзан беморнинг доимий эҳтиёжларини ҳисобга олиш учун баҳолаш жараёни амалга оширилади. Англия Миллий соғлиқни сақлаш хизматида бу „Баҳолаш учун жавоб бериш“ шаклида бўлиши мумкин — бунда баҳолаш бемор уйига кетганидан кейин амалга оширилади[3].

Нотўғри ташхис қўйиш амбулатория муассасаларида тиббий хатолар келиб чиқишининг асосий сабабидир. АҚШ Миллий тиббиёт академияси (собиқ Тиббиёт институти) томонидан 1999-йилда эълон қилинган „Адашиш инсонга хосдир“ номли муҳим ҳисоботда ҳар йили АҚШда 98 000 нафаргача бемор шифохонада олдини олиш мумкин бўлган тиббий хатолар туфайли вафот этиши аниқланганда[4], дастлабки ҳаракатлар стационар беморлар хавфсизлигига қаратилган эди[5]. Беморлар хавфсизлигини таъминлаш бўйича саъй-ҳаракатлар ўн йилдан кўпроқ вақт давомида стационар шифохона шароитларига қаратилган бўлса-да, тиббий хатолар шифокор қабулхонаси ёки амбулатор клиника ёхуд марказларда содир бўлиш эҳтимоли кўпроқ ҳисобланади[манба керак].

Кундузги стационар бемори

Кундузги стационар бемори — шифохона ёки клиника хизматларининг тўлиқ мажмуасидан фойдаланадиган, бироқ у ерда тунаб қолиши назарда тутилмаган бемордир. Ушбу атама дастлаб руҳий касалликлар шифохонаси хизматларида стационардан амбулатор парваришга ўтишда ёрдамга муҳтож бўлган беморларни парвариш қилиш учун ишлатилган. Бироқ, бугунги кунда бу атама шифохонага кундузги жарроҳлик учун келган одамлар учун ҳам кенг қўлланади.

Муқобил атамалар

Қадр-қиммат, инсон ҳуқуқлари ҳамда сиёсий корректлик каби масалалар туфайли, тиббий ёрдам олаётган шахсга нисбатан ҳар доим ҳам „бемор“ атамаси қўлланилавермайди. Баъзида ишлатиладиган бошқа атамалар қаторига истеъмолчи, тиббий хизмат истеъмолчиси, мижоз киради. Бироқ, бундай атамалар давлат томонидан молиялаштириладиган бепул тиббий ёрдам олувчилар учун ҳақоратли бўлиши мумкин, чунки у бизнес муносабатларини назарда тутади.

Ветеринария тиббиётида мижоз беморнинг эгаси ёки васийси ҳисобланади. Ушбу атамалар давлат идоралари, суғурта компаниялари, беморлар гуруҳлари ёки соғлиқни сақлаш муассасалари томонидан қўлланилиши мумкин. Психиатрик хизматлардан фойдаланадиган ёки фойдаланган шахслар ўзларини муқобил равишда истеъмолчилар, фойдаланувчилар ёки омон қолганлар деб аташлари мумкин.

Қариялар уйлари ва қўшимча парваришлаш муассасаларида „бемор“ сўзи ўрнига одатда резидент (яшовчи) атамаси ишлатилади[6]. Шунингдек, уйда тиббий ёрдам олувчилар ҳам „мижозлар“ деб аталади.

Беморга йўналтирилган соғлиқни сақлаш

Шифокор ва бемор ўртасидаги муносабатлар баъзида беморларнинг овозини бўғиш сифатида тавсифланган[7]. Беморларга изчил, маълумот берувчи ва ҳурматли хизмат кўрсатишга интилиш орқали беморларни соғлиқни сақлаш марказига қўйиш натижаларни ҳамда беморларнинг қониқиш даражасини яхшилаши ҳозирги кунда кенг эътироф этилган[8][9].

Беморлар эътибор марказида бўлмаганда, муассаса муолажалари ҳамда режалари маҳаллий муаммоларни соя остида қолдирганда, беморга эътиборсизлик юзага келиши мумкин[10]. Стаффорд шифохонаси можароси, Wинтербоурне Виэw шифохонасида суиистеъмоллик можароси ва Фахрийлар саломатлиги бошқармасининг 2014-йилги можароси каби ҳодисалар беморларнинг шахсий тажрибасидан кўра харажатларни назорат қилишни биринчи ўринга қўйиш хавфини кўрсатди[11]. Ушбу ҳамда бошқа можаролар бўйича олиб борилган суриштирувлар соғлиқни сақлаш тизимларида беморлар тажрибасини марказга қўйишни, айниқса беморларнинг овози тиббий хизматларда аниқ эшитилишини тавсия этди[12].

Тиббиёт хизматлари беморларга кўпроқ қулоқ солиши кераклигининг кўплаб сабаблари бор. Беморлар тиббий хизматларда назоратчилар ёки сифат назоратчиларига қараганда кўпроқ вақт ўтказадилар ва хизмат кўрсатишнинг кечикиши, ёмон гигиена ҳамда ножўя хатти-ҳаракатлар каби муаммоларни сеза оладилар[13]. Беморлар, айниқса, муассаса мониторинги билан аниқлаш қийин бўлган муносабатлар, мулоқот ва „эътиборсиз парвариш“ каби нозик муаммоларни аниқлашда жуда яхши ҳисобланадилар[10][14].

Беморларни тиббий ёрдам марказига қўйишнинг муҳим усулларидан бири тиббий хизматларнинг беморлар шикоятларига очиқроқ бўлишидир[15]. Ҳар йили юз минглаб беморлар олган ёрдамлари ҳақида шикоят қиладилар ҳамда бу шикоятлар бемор тажрибасини ўрганиш ва яхшилашни истайдиган ҳар қандай соғлиқни сақлаш хизмати учун қимматли маълумотларни ўз ичига олади[16].

Манбалар

  1. ↑ „бемор“. Wиктионарй. Қаралди: 16-июл 2026.
  2. ↑ „بیمار“. Wиктионарй. Қаралди: 16-июл 2026.
  3. ↑ „Унпаид cарерс' ригҳц аре оверлоокед ин ҳоспитал дисчарге“. Ҳеалтҳ Сервиcе Жоурнал (2021-йил 8-сентябр). Қаралди: 2021-йил 16-октябр.
  4. ↑ ; Коҳн, Л. Т.; Cорриган, Ж. М.; Доналдсон, М. С.То Эрр Ис Ҳуман: Буилдинг а Сафер Ҳеалтҳ Сйстем (эн). Wашингтон Д.C.: Натионал Аcадемй Пресс, 2000. ДОИ:10.17226/9728. ИСБН 0-309-06837-1. 
  5. ↑ Батес, Давид W.; Сингҳ, Ҳардеэп (Новембер 2018). "Тwо Деcадес Синcе: Ан Ассессмент Оф Прогресс Анд Эмергинг Приоритиэс Ин Патиэнт Сафетй". Ҳеалтҳ Аффаирс 37 (11): 1736–1743. дои:10.1377/ҳлтҳафф.2018.0738. ПМИД 30395508. 
  6. ↑ Фоундатионс фор Cарегивинг. Ст. Лоуис: Мосбй Лифелине, 1993. ИСБН 978-0801665158. 
  7. ↑ Cларк, Жаcк А.; Мишлер, Эллиот Г. (Септембер 1992). "Аттендинг то патиэнц' сториэс: рефраминг тҳе cлиниcал таск.". Соcиологй оф Ҳеалтҳ анд Иллнесс 14 (3): 344–372. дои:10.1111/1467-9566.эп11357498. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_соcиологй-оф-ҳеалтҳ-иллнесс_1992-09_14_3/паге/344. 
  8. ↑ Стеwарт, М (24 Фебруарй 2001). "Тоwардс а Глобал Дефинитион оф Патиэнт Cентред Cаре". БМЖ 322 (7284): 444–5. дои:10.1136/бмж.322.7284.444. ПМИД 11222407. ПМC 1119673. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=1119673. 
  9. ↑ Фрамптон, Сусан Б.; Гуастелло, Сара; Ҳой, Либбй; Найлор, Марй; Шеридан, Суэ; Жоҳнстон-Флеэcе, Мичелле (31 Жануарй 2017). "Ҳарнессинг Эвиденcе анд Эхпериэнcе то Чанге Cултуре: А Гуидинг Фрамеwорк фор Патиэнт анд Фамилй Энгагед Cаре". НАМ Перспеcтивес 7 (1). дои:10.31478/201701ф. 
  10. ↑ 10,0 10,1 Реадер, ТW; Гиллеспиэ, А (30 Април 2013). "Патиэнт Неглеcт ин Ҳеалтҳcаре Институтионс: А Сйстематиc Ревиэw анд Cонcептуал Модел.". БМC Ҳеалтҳ Серв Рес 13: 156. дои:10.1186/1472-6963-13-156. ПМИД 23631468. ПМC 3660245. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=3660245. 
  11. ↑ Блоче, МГ (17 Марч 2016). "Сcандал ас а Сентинел Эвент--Реcогнизинг Ҳидден Cост-Қуалитй Траде-оффс.". Н Энгл Ж Мед 374 (11): 1001–3. дои:10.1056/НЕЖМп1502629. ПМИД 26981930. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_неw-энгланд-жоурнал-оф-медиcине_тҳе-неw-энгланд-жоурнал-оф-медиcине_2016-03-17_374_11/паге/1001. 
  12. ↑ Репорт оф тҳе Мид Стаффордшире НҲС Фоундатион Труст Публиc Инқуирй: Эхеcутиве Суммарй.. Лондон: Статионерй Оффиcе, 6 Фебруарй 2013. ИСБН 9780102981476. Қаралди: 2020-йил 23-июн. 
  13. ↑ Wеингарт, СН; Пагович, О; Сандс, ДЗ; Ли, ЖМ; Аронсон, МД; Давис, РБ; Пҳиллипс, РС; Батес, ДW (Април 2006). "Патиэнт-репортед Сервиcе Қуалитй он а Медиcине Унит". Инт Ж Қуал Ҳеалтҳ Cаре 18 (2): 95–101. дои:10.1093/интқҳc/мзи087. ПМИД 16282334. 
  14. ↑ Левтзион-Корач, О; Франкел, А; Алcалаи, Ҳ; Кеоҳане, C; Орав, Ж; Грайдон-Бакер, Э; Барнес, Ж; Гордон, К эт ал. (Септембер 2010). "Интегратинг Инcидент Дата Фром Фиве Репортинг Сйстемс то Ассесс Патиэнт Сафетй: Макинг Сенсе оф тҳе Элепҳант". Жт Cомм Ж Қуал Патиэнт Саф 36 (9): 402–10. дои:10.1016/с1553-7250(10)36059-4. ПМИД 20873673. 
  15. ↑ Берwиcк, Доналд М. (Жануарй 2009). "Wҳат 'Патиэнт-Cентеред' Шоулд Меан: Cонфессионс Оф Ан Эхтремист". Ҳеалтҳ Аффаирс 28 (Супплемент 1): w555–w565. дои:10.1377/ҳлтҳафф.28.4.w555. ПМИД 19454528. 
  16. ↑ Реадер, ТW; Гиллеспиэ, А; Роберц, Ж (Аугуст 2014). "Патиэнт Cомплаинц ин Ҳеалтҳcаре Сйстемс: А Сйстематиc Ревиэw анд Cодинг Тахономй". БМҚуал Саф 23 (8): 678–89. дои:10.1136/бмжқс-2013-002437. ПМИД 24876289. ПМC 4112446. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=4112446.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi