Benzin

Бензин (франсузча: „бензине“) — турлича тузилган углеводородлар аралашмаси, 30—205° оралигида қайнайдиган рангсиз суюклик. Музлаш температураси — 60°, алангаланиш температураси 0° дан паст, зичлиги 680–780 кг/м3. Ҳавода Б. бутлари консентрацияси 0,074—0,123 кг/м3 га етганда портлайдиган аралашмалар ҳосил бўлади. Б., асосан, нефтни ҳайдаш ва каталитик қайта ишлаш йўли билан; озроқ тошкўмир ва ёнувчи сланесларни қайта ишлаш йўли билан (қаранг Гидрогенлаш), шунингдек табиий ва йўлакай газлардан олинади. Б. асосан ички ёнув двигателлари учун ёнилғи сифатида ишлатилади. Б. эритувчи, ювадиган суюклик сифатида ва бошқа мақсадлар учун қўлланади. Ёнилғи сифатида ишлатиладиган Б. автомобил ва авиация бхнзинларига бўлинади

Б.нинг энг муҳим эксплуатаиион хоссаси — детонацион турғунлиги, яъни двигателда Б. қисилган вақтда ўзузидан алангаланиб кетишига қаршилик қила олишидир. Б.нинг антидетонацион хоссалари октан сони билан, авиация Б.нинг шундай хоссалари яна Б. бой аралашмасининг навлилиги билан баҳоланади. Бир хил режим ва бирдай шароитда (эталон ёнилғига нисбатан) син ал ганда двигателда детонация бошланиш режимида индикатор босимишшг катталигини кўрсатадиган сон (фоизларда ифодаланади) Б.нинг навлилиги деб аталади. Б.нинг октан сони ёки навлилиги қанча юқори бўлса, антидстонацион хоссалари ўшанча яхши бўлади. Б. ана шу хоссаларга асосан русумларга бўлинган (авиация Б.нинг турғунлигини ошириш учун унга тетраэтилқўрғошин қўшилади). Бундай (этилланган) Б. заҳарли, шунинг учун у билан ишлаганда эҳтиёж бўлиш зарур. Этиллаиган Б.ни этилланмаган Б.дан ажратиш учун унга ранг қўшиб қўйилади. Ўзбекистонда 3 та нефтми қайта ишлаш корхонаси (Фарғона, Олтиариқ ва Бухоро) мавжуд бўлиб. улар "Ўзнефтниқайтаишлаш" аксиядорлик компаниясига бўйсунади. Бу корхоналарда этилланмаган ва этилланган А72 ва А76, этилланган А92 ва этилланмаган Ли93 ҳамда Аи95 русумидаги автобен;инлар, шунингдек Б92 русумли авиация бензини ишлаб чиқарилади. Б. инсон организмига асосан ўпка ор’т кириб, салбий таъсир этади. Б. буғл;идан бир йўла заҳарланган кишининг. ши оғрийди, томоғида нохуш сезги ʻаидо бўлади, йўтал тутади, кўз ва бурфч шиллиқ пардаси таъсирланади, қаттиқ заҳарланган кишининг боши айлау^ди, гандираклайди, томир уриши сийфслашади. Б.дан сурункасига заҳарлан;й кишининг боши оғрийди. уйқуси с илади, инжиқ, тез чарчайдиган бўлиб ; (лади, озиб кетади, юрак соҳаси оғрийд"| ва ҳоказо Бир йўла заҳарланган киши соф и^иБора олиб чиқилади, кислород берилади, юракни қувватлайдиган ва асабни тинчлаўтирадиган дорилар буюрилади; нафаси тўхтаб қолган бўлса, сунъий нафас олдирилади. Б. меъдагатушган бўлса, ўсимлик мойи (30—50 г) ичирилади. Сурункасига заҳарланган киши организмини мустаҳкамлаш мақсадида умумий даво қилинеди. физиотерапия буюрилади. Б. билан ишлашдан вақтинча четлатллади. Асаб ва эндокрин безларнинг функсионал касалликлари бўлгам кишилар Б. билан ишлашга қўйилмайди.

Адабиётлар

• Топлива, смазочниэ материали, технические жидкости. Ассортименти и применение (справочное издание под ред. В. И. Школникова). М., 1989.
• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил