Berdibek
Муҳаммад Бердибек — Олтин Ўрданинг саккизинчи хони (1357-1359). Жонибекнинг ўғли ва вориси.
Бердибек
 | |
|---|---|
| Олтин Ўрда хони | |
|
Мансаб даври 1357-йил – 1359-йилгача | |
| Ўтмишдоши | Жонибек |
| Вориси | Кулпа |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди | 1310-йил |
| Вафоти | 1359-йил |
| Болалари | Тулунбек |
| Онаси | ? |
| Отаси | Жонибек |
| Дини | Ислом |
Динига кўра — мусулмон (мусулмон исми Муҳаммад эди). Жонибек бошчилигида 1356-йилда Озарбайжон забт этилишда қатнашди. Давлатни тугатгандан сўнг, у Табризда отаси томонидан бошқарилади, лекин Жонибекнинг касаллиги тўғрисида маълумот олганидан сўнг, у ҳокимият учун курашда Ўрда томон қайтади.
У ҳокимиятга 1357-йил ёзида ёки кузида келган. Форс ва татар манбаларига кўра, Бердибекнинг отаси — Жонибек Форсга кетганидан кейин жиддий касалликдан вафот этган.
Вазифага киришдан кейин дарҳол Бердибек, унинг ҳақиқий ёки потенциал рақиблари бўлиши мумкин бўлган Бату Хан уруғининг барча вакилларини йўқ қилишга буюрди. Ҳаммаси бўлиб унинг 12 қариндоши, шу жумладан 8 ойлик чақалоқ ўлдирилди (араб муаллифи Муин ад-Дин Натанзининг сўзларига кўра, янги хон уни ерга уриб ўлдирган).
Бердибек рус метрополитени Алексига рус черковининг бахцизликлар ва реквизитлардан озод қилинганлигини тасдиқловчи ёрлиқ (миннатдорчилик хати) берди. 1358-йилда у Венеция элчилари Гиованни Қуирини ва Франcесcо Бонига ёрлиқни берди, бу Венециядан келган савдогарларнинг Азов ва Провато (Двуякорная кўрфази) да яшаш ва савдо қилиш ҳуқуқини тасдиқлади ва бу савдогарларга Қримнинг Калитра ёки Калиэра (Коктебел) ва Солдаей (Судак)да савдо-сотиқ қилиш ҳуқуқини тасдиқлади.
Араб ёзувчиси Ибн Халдуннинг сўзларига кўра, энг юқори маъмурий лавозимлардан бири бўлган Бекларбек Бердибек судида Мамай томонидан ишғол қилинган.
У ёзнинг охирига ёки 1359-йил кузининг бошига қадар, янги(Кулпу) ҳокимиятга келтирган тўнтаришда ўлдирилгангача давлатни бошқарган. Бердибек билан бирга унинг энг яқин сафдоши Туглу-бай (рус тилида уни Товлуб деб аташган) ўлдирилган, бу унинг ҳокимиятга келишида асосий рол ўйнаган инсон эди.
Бердибекнинг ўлими Ўрдада узоқ вақт давом этган тартибсизликларнинг бошланишини кўрсатди, уни рус йилномачилари „улкан ғалаён“ деб аташди. Дионисйнинг „Метрополитен Алекси ҳаёт билан“[1] устахонаси иконаси Бердибекнинг ўлимидан 2 йил олдин, 1357-йилда Ўрда шаҳрига келган Метрополитан Алекси билан учрашганда қилинган эди[2].
Санъатда
Бердибек Д.М. Балашовнинг „Вақт шамоли“ тарихий романидаги қаҳрамонлардан биридир.
Бердибекнинг ҳокимиятга келиши „Ўрда“ филмида тасвирланган.
