Варшавадаги яҳудийлар қабристонида Бернард Бер Маркнинг қабри

Бернард Бер Марк (полякча: Бернард Бер Марк; 1908-июн 8-йилда Ломжа, Ломжинский вилояти, Россия империяси туғилган.

Марк, Бернард
Таваллуди 1908-июн 8-йил
Ломжа, Ломжинский вилояти, Россия империяси
Вафоти 1966-йил 4-август
Варшава, Полша Халқ Республикаси
Фуқаролиги Россия
Касби Журналист, тарихчи, адабиёцҳунос, коммунистик ҳаракат етакчиси
Партияси Полша Коммунистик партияси (1928)

1966-йил 4-августда Варшава, Полша Халқ Республикаси бу ёруғ оламдан кўз юмди. Полшалик журналист, тарихчи, адабиёцҳунос, коммунистик ҳаракат етакчиси бўлган[1]. 1949-1966-йилларда яҳудий тарихи институти директори[2][3].

Биография

1908-йил 8-июнда Ломза шаҳрида яҳудий оиласида туғилган. 1927-1931-йилларда Варшава университетининг юридик факултетида ўқиган. 1928-йилдан Полша Коммунистик партияси аъзоси бўлиб, яҳудий коммунистик матбуотига ҳисса қўшган[3]. 1932-йилда ўқишни тугатиб, ҳуқуқшунослик дипломини олди[1].

1934-1938-йилларда КПП Марказий Қўмитаси ҳузуридаги яҳудий нашрлари марказий таҳририяти аъзоси эди[2]. 1934-1935-йилларда у ҳуқуқий коммунистик Дер Фражнд газетаси муҳаррири эди[1]. 1936-1938-йилларда у яҳудий ёзувчилар ва журналистлар уюшмаси бошқаруви аъзоси эди[1]. 1939-йилга келиб у яҳудий тилида 2 жилдлик „Полшадаги ижтимоий ҳаракатлар тарихи“ („Гешикҳте фун ди Социале Бавегунген ин Пойлн“)[2] асарини нашр эттирди.

Иккинчи жаҳон уруши даврида Совет Иттифоқида ишлаган. Аввал Минскда, у ерда Беларус Фанлар академиясининг аъзоси эди. Кейин Москва ва Куйбишевда[3]. Яҳудий антифашистик қўмитаси ва Совет ахборот бюроси билан ҳамкорлик қилди[1]. У Полша ватанпарварлари иттифоқи ташкилотчиларидан бири бўлган ва 1944-йилдан бу ташкилотнинг Бош кенгаши аъзоси ҳамда СППдаги Полша яҳудийлари ташкилий қўмитаси вице-президенти. Полшаларни СССРдан Полшага қайтариш ташвиқотида қатнашган[3]. Москвада у босиб олинган Полшадаги яҳудий қўзғолонлари ҳақидаги биринчи асарини нашр эттирди[2].

1946-йилда у Полшага қайтиб, Полша яҳудийлари Марказий қўмитасида ишлай бошлади. 1949-йилдан 1966-йилда вафотигача Варшавадаги яҳудий тарихи институтини бошқарган[3]. У Полшадаги яҳудийлар марказий қўмитаси Президиуми аъзоси, яҳудий ёзувчилар шу қаторда журналистлар уюшмаси раиси, „Янги ҳаёт“ газетасининг (Дос Наже Лебн) бош муҳаррири[1]. У Институт хабарномаси ва институт нашри „Блетер фар Гешикҳте“ бош муҳаррири эди[2].

1954-йилдан доцент унвонига эга. 1957-йилда у Исроилга ташриф буюрди. Иккинчи Жаҳон яҳудий тадқиқотлари конгрессида тақдимот қилди. Исроилдаги илмий муассасалар — Яд Вашем институти ва Яҳудий халқи тарихи бўйича марказий архив (Қуддус) билан алоқалар ўрнатилди[2].

1954-йил 16-июлда „фан соҳасидаги улкан ютуқлари“ шарафига „ Олтин хоч“ ордени билан тақдирланди[4].

Бернард Марк 1966-йил 4-августда Варшавада вафот этди. У Варшавадаги Окопова кўчасидаги яҳудий қабристонининг асосий хиёбонига дафн этилган (1-қатор, 64-ўрин)[3].

Илмий фаолият

Бернард Марк Варшава геттоси қўзғолонида яҳудий ҳарбий иттифоқининг иштирокини таъкидлаган биринчи тарихчи эди[3]. Унинг асарларининг асосий мавзуси Холокост давридаги яҳудийларнинг тақдири ҳамда ҳарбий масалалар эди. Унинг тарихий қарашлари тарихнинг расмий коммунистик версиясига мос эди[3].

1956-йилда франсуз тарихчиси Мишел Анри Бернард Маркнинг Варшава гетто қўзғолонини Полшада коммунистларнинг нацистларга қарши қаршилик кўрсатишдаги иштирокини ҳаддан ташқари таъкидлагани, Полшанинг бўлиниши тўғрисидаги немис-совет келишуви ҳақида ҳеч қандай эслатиб ўтмагани учун танқид қилди. 1959-йилда китобнинг янги нашри чиқиши муносабати билан Бернард Марк биринчи нашри ҳаддан ташқари тарғиботчи эканлигини ва янги нашрга ўзгартиришлар киритилганини тан олди. Лекин полшалик тарихчи Ержи Томашевский таъкидлаганидек, бу ўзгаришлар табиатан косметик эди.

1962-йилда тарихчи Мишел Борович Бернард Маркни Шарқий Берлиндаги Яҳудий Тарих Институти томонидан чоп этилган Ҳолокост ҳамда гетто қўзғолони[5] давридаги ҳақиқий ҳужжатлар ва хотиралар тўпламига киритилган ўзгартиришлар, у қилган камчиликлари учун танқид қилди.

Ержи Томашевски, шунингдек, Бернард Маркни 1952-йилда Онег Шабат архивининг нашр этилишини сохталаштиришда айблади.

Ишлар

  • 1950-йил: Ди жидисзе трагедже ин дер пожлисзер литератур (Полша адабиётида яҳудий трагедияси);
  • 1952-йил: Руч опору w гетcиэ биалостоcким / Бялистокер Гетода Дер Ойфштанд (Бялисток геттосида қаршилик ҳаракати);
  • 1953-йил: Поwстаниэ w гетcиэ wарсзаwским (Варшава гетто қўзғолони);
  • 1953-йил: Варшевер Гетода Ойфштанднинг Материален вегн Документен;
  • 1954-йил: Рземиэśлниcй żйдоwсcй w Полсcе феодалнеж (феодал Полшадаги яҳудий ҳунармандлари);
  • 1954-йил: Тwóрcзоść писарзй полегłйч w геттач и обозач / Ди Умгекумене Шрайбер фун ди Гетос ун Лагерн ун Зеере Верк (Гетто ва лагерларда ҳалок бўлган ёзувчиларнинг асарлари);
  • 1955-йил: 1939-1944 йиллардаги Полша яҳудийларининг йўқ қилиниши ва қаршилик кўрсатиши;
  • 1957-йил: Ди Гешикҳте фун Йидн ин Пойлн (Полшадаги яҳудийлар тарихи);
  • 195-йил: Жургена Строопа ҳисоботи;
  • 1959-йил: Wалка и загłада wарсзаwскиэго гетта (Варшава геттосининг жанги ва вайрон этилиши);
  • 1963-йил: Варшевер Гетода Дер Ой фштанд;
  • 1985-йил: Освенцим варақлари (Освенцим йилномалари).

Бир оила

1937-йилда у ўқитувчи ҳамда КПП фаоли Эстер Голдҳасга турмушга чиқди. Урушдан сўнг у худди шу яҳудий тарихи институтида тадқиқотчи бўлиб ишлаган. Бернард вафотидан 2 йил ўтиб , 1968-йилда у Исроилга кўчиб ўтди.1994-йилда у ерда вафот этди[3].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 „Бернард Марк“ (пл). Еврейский исторический институт. 2015-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 3-январ.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Натҳан Эcк. „Бернард Марк“ (эн). Энcйcлопаэдиа Жудаиcа. Жеwиш Виртуал Либрарй. 2015-йил 6-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 3-январ.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 „Бернард Бер Марк“ (пл). Редакторем. 2015-йил 3-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 3-январ.
  4. ↑ РАДА ПАŃСТWА. „Учwаłа Радй Паńстwа з дниа 16 липcа 1954 р. о наданиу одзнаcзеń паńстwоwйч.“ (пл). Канcелариа Сежму РП (1954-йил 16-июл). 2015-йил 28-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 3-январ.
  5. ↑ Им Феуэр верганген; Тагебüчер аус дем Гҳетто. Берлин: Рüттен & Лоэнинг, 1960. 

Адабиёт

  • Алина Cаłа, Ҳанна Węгрзйнек, Габриэла Залеwска.. Ҳисториа и култура Żйдów полскич. Сłоwник. Wарсзаwа: Wйдаwниcтwо Сзколне и Педагогиcзне, 2000. ИСБН 83-02-07813-1. 

Ҳаволалар